Luật Đô thị đặc biệt được các chuyên gia nhận định là bước đi tất yếu, nhằm tháo gỡ các “điểm nghẽn” thể chế, mở rộng không gian phát triển và giúp TP.Hồ Chí Minh tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, qua đó củng cố vai trò đầu tàu kinh tế trong giai đoạn mới....

Tại Hội thảo tham vấn chuyên gia về dự thảo “Luật Đô thị đặc biệt - Chính sách đột phá và không gian phát triển cho TP. Hồ Chí Minh trong Kỷ nguyên mới” do UBND TP.Hồ Chí Minh vừa phối hợp với Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh tổ chức, các nhà khoa học và chuyên gia đầu ngành cho rằng việc xây dựng Luật không chỉ nhằm tháo gỡ các “điểm nghẽn” thể chế mà còn mở rộng dư địa phát triển, tạo nền tảng để TP. Hồ Chí Minh khẳng định vai trò đô thị đặc biệt, tiếp tục giữ vị thế đầu tàu kinh tế của vùng và cả nước trong giai đoạn mới.

KINH NGHIỆM TỪ QUỐC TẾ TRONG XÂY DỰNG LUẬT CHO CÁC "SIÊU ĐÔ THỊ"

Dẫn chứng kinh nghiệm quốc tế, PGS. TS Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn, cho biết các quốc gia phát triển đều có luật riêng dành cho các đô thị lớn như Hàn Quốc có luật về Seoul, Nhật Bản có luật về Tokyo, hay Trung Quốc có cơ chế riêng cho Thượng Hải, Thâm Quyến.

Từ thực tế này, ông Ngân cho rằng Việt Nam cần hướng đến một đạo luật về TP. Hồ Chí Minh thay vì chỉ dừng lại ở các nghị quyết thí điểm. Điều này sẽ tạo ra hành lang pháp lý ổn định, giúp nhà đầu tư yên tâm và đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm dựa trên một nền tảng vững chắc, dài hạn.

“Chúng ta không thể cứ mỗi lần vướng lại xin một Nghị quyết, mỗi lần khó lại đợi một cơ chế gỡ rối. TP. Hồ Chí Minh với vai trò là đầu tàu kinh tế, đóng góp hơn 1/4 ngân sách quốc gia, cần một bộ khung pháp lý đủ rộng, đủ linh hoạt nhưng cũng phải đủ bền vững để tự quyết định vận mệnh phát triển của mình trong sự vận hành chung của cả nước”, PGS. TS Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh.

Ông Ngân cũng lưu ý thành phố cần tổng kết những vướng mắc khi triển khai các Nghị quyết số 54, 98, 260... để Luật Đô thị đặc biệt có thể giải quyết triệt để các “điểm nghẽn”. Đồng thời, đạo luật mới phải tận dụng tối đa các chủ trương, chính sách mà Bộ Chính trị đã định hướng để phát triển và khai thác hiệu quả các động lực tăng trưởng.

Đồng quan điểm, GS.TS Vũ Minh Khương, giảng viên Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu (Đại học Quốc gia Singapore) nhận định đây là cơ hội mang tính lịch sử để TP. Hồ Chí Minh tạo bước đột phá.

Theo ông Khương, Thành phố cần xây dựng thương hiệu xoay quanh ba giá trị cốt lõi (3H): Hy vọng (thắp sáng niềm tin cho cả nước), Hào khí (biểu tượng hội nhập quốc tế) và Hợp lực (tạo sự cộng hưởng với các địa phương).

Thay vì tập trung vào phân bổ nguồn lực theo cách tiếp cận truyền thống, GS. Khương kiến nghị chú trọng mô hình “5 cánh sao” mang tính chiến lược.

Thứ nhất, về định vị chiến lược, thành phố cần xác định rõ vị thế trên bản đồ quốc tế trong 10 - 20 năm tới nhằm thu hút nguồn lực cho các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), startup, tài chính xanh và đô thị thông minh.

Thứ hai, về liên kết vùng, mục tiêu đặt ra là nâng GDP bình quân đầu người từ 10.000 USD lên 20.000 USD, đồng thời, thúc đẩy khu vực Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ tăng trưởng 10 - 12% thông qua việc hình thành Quỹ phát triển vùng.

Thứ ba, về cơ chế nội sinh, đề xuất có thể tham khảo kinh nghiệm Singapore trong việc thu lại 50 - 70% giá trị gia tăng từ đất đai sau đầu tư hạ tầng để tái đầu tư phát triển, qua đó, chuyển từ cơ chế “xin - cho” sang mô hình kiến tạo giá trị.

Thứ tư, về sự tiến hóa, cần xây dựng cơ chế tự làm mới để thích ứng với những biến động nhanh chóng của công nghệ và kinh tế toàn cầu.

Thứ năm, về nguồn nhân lực AI, TP. Hồ Chí Minh được định hướng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, nơi hội tụ các nhân tài hàng đầu.

Theo GS. TS Vũ Minh Khương, nếu được thiết kế dựa trên các “cánh sao” này, TP. Hồ Chí Minh có thể tự tạo ra nguồn lực lớn để dẫn dắt khu vực, giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách Trung ương.

HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH VÀ CƠ CHẾ THỰC THI ĐẶC THÙ

Thông tin tại hội thảo, PGS. TS Thái Thị Tuyết Dung, Trưởng Ban Pháp chế Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, đề xuất một số cơ chế vượt trội cho Luật Đô thị đặc biệt.

Theo đó, về nguyên tắc phân cấp, phân quyền, cần trao cho HĐND và UBND đô thị đặc biệt quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật khác với quy định của Trung ương để thực hiện thẩm quyền địa phương, đồng thời, bảo đảm phân quyền dứt khoát, không kèm điều kiện xin ý kiến hay xin phép lại từ cấp trên.

Về thẩm quyền xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật, bà Dung cho rằng Luật cần thiết lập cơ chế lập quy đặc thù, cho phép chính quyền đô thị chủ động ban hành văn bản không chỉ để thi hành luật mà còn để điều chỉnh, đơn giản hóa trình tự, thủ tục và thẩm quyền đang được quy định ở cấp Trung ương; qua đó, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

“Việc phân quyền thực chất và đổi mới tư duy lập pháp trong dự thảo Luật sẽ tạo đột phá về tài chính đô thị và quản lý đất đai, trong đó tự chủ tài khóa được xem là “mạch máu”.

Đồng thời, cần thiết lập cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho fintech, tài sản số và các công nghệ chiến lược. Mô hình chính quyền đô thị cần được tổ chức theo hướng hiện đại, linh hoạt, tái cấu trúc theo chức năng và cụm đô thị thay vì địa giới hành chính. 

Luật Đô thị đặc biệt không chỉ là cơ chế riêng cho một địa phương mà còn là tiền lệ nhằm hoàn thiện thể chế cho các cực tăng trưởng của cả nước trong tương lai”.

Liên quan đến tổ chức bộ máy và thu hút nhân tài, bà Dung đề xuất việc trao quyền rộng hơn cho HĐND trong quyết định cơ cấu tổ chức, biên chế, thành lập hoặc giải thể cơ quan chuyên môn, cũng như quy định cơ chế tự chủ đối với đơn vị sự nghiệp công lập.

Đồng tình với quan điểm trên, Trưởng Ban Quản lý Khu công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Kỳ Phùng nhận định đây là hướng đi cần thiết trong xây dựng cơ chế đặc thù. Tuy nhiên, cần lưu ý hai vấn đề cần được xem xét kỹ, gồm cơ chế kiểm soát và nguồn lực thực thi.

Theo ông Phùng, dù dự thảo trao quyền khá mạnh, nhưng nếu thiếu cơ chế kiểm soát tương xứng và nguồn lực bảo đảm, việc triển khai sau khi thông qua sẽ gặp khó khăn.

"Cơ chế tài chính là một trong những điểm nghẽn lớn. Để hướng tới một đô thị đặc thù tầm cỡ quốc tế, TP. Hồ Chí Minh cần nguồn lực tài chính đủ mạnh cùng các công cụ linh hoạt, do đó, cần thiết kế cơ chế tài chính đặc thù tương xứng để bảo đảm khả năng thực thi. Ngoài ra, cần thiết lập cơ chế kiểm soát độc lập và chế độ giải trình rõ ràng, trong đó, quy định cụ thể trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức trong quá trình triển khai", ông Nguyễn Kỳ Phùng nhìn nhận.