Tại chợ đầu mối may mặc Ninh Hiệp, Hà Nội, lớn nhất miền Bắc, hộ kinh doanh vẫn rối bời khi chuyển từ thuế khoán sang kê khai trước hàng loạt vấn đề: chi phí tuân thủ đội lên, nguy cơ nghĩa vụ thuế không phản ánh đúng lãi thực và nan giải với bài toán nguồn hàng chi phí thấp như trước đây...

Chiều 4/1, hàng trăm tiểu thương đang kinh doanh tại khu chợ Tuấn Dung, xã Ninh Hiệp, TP. Hà Nội tạm gác lại việc buôn bán, tụ họp trong một buổi gặp gỡ hiếm hoi, để lắng nghe các cán bộ đến từ Thuế cơ sở 12 TP. Hà Nội và chuyên gia Hiệp hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) giải đáp những vướng mắc xoay quanh việc chuyển đổi hình thức nộp thuế từ phương pháp khoán sang kê khai.

LO CHI PHÍ TUÂN THỦ VÀ “NỘP OAN” THUẾ

Ngoài những câu hỏi mang tính kỹ thuật về thủ tục, hàng trăm tiểu thương Ninh Hiệp còn nặng trĩu tâm tư về gánh nặng chi phí tuân thủ và yêu cầu hóa đơn đầu vào, trong khi phần lớn nguyên, phụ liệu phục vụ sản xuất, buôn bán chủ yếu được nhập qua đường tiểu ngạch từ Trung Quốc. Tiểu thương cho biết nhập khẩu chính ngạch có chi phí cao, thủ tục phức tạp, vượt khả năng kinh doanh nhỏ lẻ; trong khi hàng đi theo lối cũ lại không có hóa đơn…

“Tôi không ngại đóng thuế nhưng vấn đề nằm ở chỗ các yêu cầu về giấy tờ hiện nay quá máy móc, chi li đến từng chi tiết. Hộ kinh doanh vừa lo buôn bán, vừa phải đi sưu tầm hóa đơn, chứng từ đầu vào rất mất thời gian, dễ sai sót và không còn tập trung được vào hoạt động sản xuất, buôn bán”, chị Nga, một hộ kinh doanh bộc bạch.

Từ thực tế hỗ trợ hộ kinh doanh, bà Vũ Minh Anh, Giám đốc giải pháp HKDO – CTCP Phần mềm Effect, cho rằng nỗi lo lớn nhất của tiểu thương không nằm ở nghĩa vụ thuế mà là cách thức thực hiện trong điều kiện kinh doanh hằng ngày.

Theo bà Minh Anh, phần lớn hộ kinh doanh vừa bán hàng, vừa quản lý tồn kho, công nợ, dòng tiền, lại phải lo sổ sách, hóa đơn và kê khai thuế, trong khi không hiểu biết kế toán và cũng không đủ điều kiện thuê dịch vụ chuyên nghiệp. Nếu quy trình quá phức tạp, nguy cơ sai sót là rất lớn.

“Giải pháp kế toán cho hộ kinh doanh phải giúp họ tuân thủ quy định nhưng không bị quá tải bởi thủ tục và phát sinh chi phí lớn; các công việc như ghi nhận giao dịch, theo dõi sổ sách và lập hồ sơ kê khai cần được thực hiện tập trung trên một nền tảng đơn giản, thay vì phải xử lý rời rạc qua nhiều khâu”, đại diện HKDO chia sẻ.

Ông Hoàng Anh Cường, Phó trưởng Thuế cơ sở 12 TP. Hà Nội cho biết trong giai đoạn chuyển tiếp, nếu phát sinh sai sót, cơ quan thuế sẽ tập trung hướng dẫn, vận động hộ kinh doanh kê khai bổ sung cho sát thực tế. Việc xử phạt vi phạm hành chính chưa được đặt ra ở giai đoạn này, mà ưu tiên điều chỉnh nghĩa vụ thuế cho đúng.

Tuy nhiên, ngoài nỗi lo về thủ tục và nguy cơ sai sót, nhiều tiểu thương còn bày tỏ lo ngại rằng nếu không thể thu thập và kê khai đầy đủ chi phí đầu vào theo cách được coi là hợp lý, hợp lệ, lợi nhuận tính thuế sẽ bị đẩy lên cao hơn nhiều so với thực tế. Điều này khiến họ lo rằng mình có thể phải “nộp oan” thuế, trong khi hiệu quả buôn bán không cao như con số thể hiện trên sổ sách.

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch VTCA, cho rằng chuyển sang kê khai thuế thực chất là quá trình thay đổi thói quen quản lý của hộ kinh doanh, từ làm theo kinh nghiệm sang dựa trên số liệu. Nỗi lo về chi phí tuân thủ có thể được giải quyết nhờ công nghệ, nếu hộ kinh doanh hiểu đúng lợi ích của hình thức nộp thuế theo kê khai.

Theo bà Cúc, khi áp dụng thuế kê khai, toàn bộ các khoản chi như hàng tồn kho, hóa đơn đầu vào mua nguyên vật liệu, phụ liệu, chi phí thuê nhà, điện nước và tiền công lao động đều được tổng hợp để hạch toán vào chi phí. Nghĩa vụ thuế được xác định trên cơ sở doanh thu trừ chi phí, tức chỉ khi có lợi nhuận mới phát sinh thuế, chứ không áp dụng tỷ lệ cố định trên doanh thu như nhiều người lo ngại.

Trường hợp hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp mà bị lỗ, khoản lỗ này được phép chuyển sang các năm sau để bù trừ khi tính thuế. Thời gian chuyển lỗ tối đa là 5 năm, giúp giảm áp lực tài chính trong giai đoạn đầu đầu tư.

Theo các chuyên gia, sau giai đoạn bỡ ngỡ ban đầu, nhiều hộ kinh doanh chuyển từ thuế khoán sang kê khai sẽ thấy cách quản lý của mình thay đổi rõ rệt. Khi doanh thu, chi phí và dòng tiền được ghi chép đầy đủ, bức tranh tài chính trở nên rõ ràng, minh bạch hơn. Đây cũng là điều kiện quan trọng để hộ kinh doanh có thể tiếp cận các khoản vay ngân hàng với lãi suất hợp lý, thậm chí trong một số trường hợp không cần tài sản bảo đảm.

GIẢM TẢI HỢP PHÁP CHI PHÍ ĐẦU VÀO

Nhưng câu chuyện của tiểu thương Ninh Hiệp không chỉ dừng ở việc kê khai thuế. Sâu xa hơn, họ đang mắc kẹt trước một câu hỏi chưa có lời giải: làm thế nào để có hóa đơn hợp lệ cho nguyên liệu, hàng hóa nhập khẩu, khi suốt hàng chục năm qua nguồn hàng chủ yếu đi theo đường tiểu ngạch, còn nhập khẩu chính ngạch hiện vượt quá khả năng của phần lớn hộ kinh doanh.

Theo phản ánh của nhiều hộ kinh doanh, chi phí nhập khẩu chính ngạch là rất cao: khoảng 20% thuế nhập khẩu, 8% thuế giá trị gia tăng. Nếu vận chuyển bằng đường biển, chi phí cho một container 20 tấn hàng lên đến gần chục nghìn USD; chưa kể chi phí vận chuyển từ cảng về; chi phí hạ hàng; chi phí kiểm định mẫu sản phẩm, cùng với rất nhiều thủ tục hành chính phức tạp khác. Đó mới chỉ là phía Việt Nam, còn phía Trung Quốc thì các hộ kinh doanh cũng chưa nắm rõ hết các yêu cầu.

“Về số lượng, các tiểu thương hiện nay không thể nhập những lô hàng lớn như yêu cầu của xuất nhập khẩu chính ngạch. Thời trang lại mang tính thời vụ rất cao. Ví dụ, nhập hàng mùa hè mà phải chờ 5–10 ngày không có hàng về là thị trường đã bán xong trong khi thực tế không hiếm trường hợp thủ tục thông quan kéo dài đến 1–2 tháng, hàng mùa hè về đến nơi thì đã sang mùa đông, gần như không thể bán được, chỉ còn cách xả kho hoặc đem đi từ thiện”, một tiểu thương lo lắng.

Tại buổi đối thoại, các tiểu thương ở Ninh Hiệp bày tỏ mong muốn Nhà nước sớm có giải pháp để họ nhập hàng phù hợp với quy mô kinh doanh nhỏ lẻ, bảo đảm hàng hóa được công nhận hợp pháp, nhập khẩu công khai, minh bạch, qua đó giúp họ duy trì sinh kế và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế.

Chia sẻ với những khó khăn của tiểu thương chợ Ninh Hiệp, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA), cho rằng các kiến nghị của hộ kinh doanh là đáng lưu tâm và không chỉ xuất phát từ thực tế riêng của Ninh Hiệp.

Theo bà Cúc, đây là vấn đề phổ biến tại nhiều chợ đầu mối, liên quan đến đặc thù nguồn hàng và quy mô kinh doanh nhỏ lẻ. Việc tháo gỡ cần được xem xét một cách tổng thể, với sự phối hợp của nhiều cơ quan quản lý, trong đó có vai trò điều phối, định hướng chính sách ở cấp Chính phủ, nhằm từng bước tạo điều kiện để hộ kinh doanh tiếp cận nguồn hàng hợp pháp, có hóa đơn, chứng từ phù hợp.