Iran đóng eo biển Hormuz: Thế giới đối mặt một cú sốc dầu lửa tương tự thập niên 1970?

Truyền thông Iran ngày 2/3 tuyên bố nước này đã đóng cửa eo biển Hormuz và sẽ tấn công bất kỳ tàu bè nào tìm cách đi qua khu vực này.

Trước khi có tin eo Hormuz bị phong tỏa, giá dầu thế giới đã tăng khoảng 9% khi đóng cửa phiên giao dịch ngày thứ Hai. Trong phiên, có lúc giá dầu Brent giao sau tại thị trường London, giá tham chiếu của thị trường dầu lửa toàn cầu, tăng tới 13%.

Xu thế tăng của giá dầu duy trì trong sáng nay (3/3). Lúc hơn 9h theo giờ Việt Nam, giá dầu thô Brent giao sau tại London tăng hơn 1%, giao dịch ở mức 78,6 USD/thùng. Giá dầu WTI giao sau tại New York tăng gần 0,8%, giao dịch ở mức 71,8 USD/thùng.

“CƠN ÁC MỘNG” TRỞ THÀNH HIỆN THỰC

“Đây là một cuộc xung đột quân sự quy mô lớn giữa Mỹ và Iran, chưa từng có tiền lệ và không thể đoán định”, CEO Vandana Hari của công ty nghiên cứu thị trường năng lượng Vanda Insights nhận định với hãng tin CNBC trong một cuộc trao đổi vào ngày 2/3 trước khi có tin eo Hormuz bị đóng.

“Nếu xung đột tiếp diễn với việc Iran và các lực lượng được nước này hậu thuẫn đáp trả quyết liệt, thị trường sẽ phải tính đến những kịch bản xấu nhất đối với giá dầu, bao gồm sự gián đoạn dòng chảy dầu thô từ Trung Đông”, ông Hari phát biểu.

Eo biển Hormuz nằm giữa Oman và Iran, nối từ Vịnh Ba Tư ở phía Bắc tới Vịnh Oman và biển Arab ở phía Nam. Đoạn hẹp nhất của eo biển này có chiều rộng 33 km và ở đoạn này, mỗi luồng hàng hải theo mỗi hướng chỉ rộng 3 km.

Bình quân mỗi ngày trong năm 2025, có khoảng 20 triệu thùng dầu thô, khí ngưng tụ và nhiên liệu hóa thạch khác lưu thông qua eo Hormuz - theo dữ liệu từ công ty phân tích Vortexa. Theo dữ liệu từ công ty Kpler, trong năm ngoái, lượng dầu thô được vận chuyển qua eo Hormuz mỗi ngày là bình quân 13 triệu thùng, chiếm 31% tổng lượng dầu thô được vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu.

Phần lớn dầu thô xuất khẩu của Saudi Arabia, Iran, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Kuwait và Iraq - đều là thành viên của Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu lửa (OPEC) - đều đi qua eo Hormuz, chủ yếu có đích đến là thị trường châu Á. Phần lớn khí đốt xuất khẩu của Qatar, một trong những nước xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất thế giới, cũng được vận chuyển qua eo biển này.

Iran chưa từng đóng cửa eo Hormuz trước đây, dù nhiều lần đã cảnh báo sẽ phong tỏa eo biển này để trả đũa các cuộc tấn công nhằm vào Iran.

Ông Bob McNally, Chủ tịch công ty tư vấn năng lượng Rapidan Energy Group, gọi việc eo Hormuz bị đóng cửa là “một diễn biến rất nghiêm trọng” đối với thị trường dầu khí thế giới, xét tới sự phụ thuộc của thị trường vào dòng chảy năng lượng đi qua eo biển này.

Ông cho rằng câu hỏi lớn nhất được đặt ra là sự gián đoạn sẽ diễn ra trong bao lâu, vì mức độ tăng của giá dầu thô và giá LNG sẽ tùy thuộc vào thời gian và mức độ của sự gián đoạn dòng chảy năng lượng từ Trung Đông.

Ngay từ khi xung đột mới xảy ra, thị trường đã đặt ra những kịch bản ở các cấp độ khác nhau, dao động từ sự gián đoạn nhỏ trong hoạt động sản xuất và xuất khẩu dầu của Iran, cho tới eo Hormuz bị đóng cửa. Trong đó, việc eo Hormuz bị phong tỏa là “cơn ác mộng” thực sự của thị trường.

Giao thông qua Hormuz bị cắt đứt là một sự kiện “nghiêm trọng gấp 3 lần so với lệnh cấm vận dầu lửa của các nước Arab và cuộc cách mạng Iran hồi thập niên 1970” - nhà nghiên cứu Saul Kavonic của công ty MST Marquee nói với CNBC. Ông dự báo sự kiện này sẽ đẩy giá dầu lên ngưỡng 100 USD/thùng và giá LNG quay trở lại ngưỡng cao kỷ lục thiết lập vào năm 2022.

THẾ CÂN BẰNG MONG MANH CỦA OPEC+

Ông Andy Lipow, Chủ tịch công ty Lipow Oil Associates nhấn mạnh rằng điều tồi tệ hơn nữa là Iran không chỉ đóng cửa eo biển Hormuz mà còn tấn công cả cơ sở dầu khí của Saudi Arabia. Ngày 2/3, hãng dầu lửa quốc doanh Saudi Aramco của Saudi Arabia đã phải đóng cửa nhà máy lọc dầu trong nước lớn nhất của nước này sau khi nhà máy bị thiết bị bay không người lái của Iran tấn công.

Các cuộc tấn công của Iran cũng nhằm vào các cơ sở dầu khí khác trên khắp Trung Đông. QatarEnergy, một trong những nhà sản xuất khí đốt lớn nhất thế giới, đã dừng sản xuất LNG, khiến giá khí đốt ở châu Âu tăng vọt.

Như vậy, dòng chảy năng lượng từ Trung Đông không chỉ gián đoạn ở khâu lưu thông qua eo Hormuz, mà còn gián đoạn ngay từ nguồn, bao gồm từ chính Iran. Xuất khẩu dầu của Iran cũng có thể sụt giảm mạnh trong bối cảnh nước này còn đang chuyển giao quyền lực, đối mặt với biểu tình và đình công ở các vùng sản xuất dầu và các hải cảng.

Theo tờ báo Đức DW, tuy chịu các biện pháp trừng phạt của phương Tây, Iran đã tìm cách “lách” sự trừng phạt này. Trước khi xung đột nổ ra, Iran bán được 90% lượng dầu xuất khẩu của nước này cho Trung Quốc. Nhờ nhu cầu của Trung Quốc, Iran đã tăng sản lượng dầu thêm khoảng 1 triệu thùng/ngày trong thời gian từ năm 2020-2023. Sản lượng dầu của Iran trong tháng 1 năm nay đạt khoảng 3,3 triệu thùng/ngày, và lượng xuất khẩu đạt khoảng 1,6 triệu thùng/ngày.

Trong một nỗ lực trấn an thị trường, vào ngày 1/3, liên minh OPEC+ giữa Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu lửa (OPEC) và một số thành viên ngoài khối gồm Nga đã nâng hạn ngạch sản lượng dầu tháng 4 thêm 206.000 thùng/ngày, một mức tăng lớn hơn dự báo.

Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch cấp cao Jorge Leon của công ty Rystad Energy, OPEC+ đã không phát tín hiệu về việc tăng sản lượng mạnh hơn nữa, cho thấy thế cân bằng mong manh mà khối này đang cố gắng duy trì, để vừa ứng phó với rủi ro địa chính trị trong ngắn hạn và vừa tránh nguy cơ thế giới thừa dầu nhiều hơn trong năm nay.

“Nếu dòng chảy dầu thô từ Vùng Vịnh bị ngắt quãng, sản lượng tăng thêm của OPEC+ sẽ không có nhiều tác dụng đối với thị trường. Sự lưu thông quan trọng hơn con số sản lượng”, ông Leon nhấn mạnh.

Trong những tuần gần đây, Saudi Arabia đã đẩy mạnh xuất khẩu dầu. Giới phân tích cho rằng đây là một nỗ lực nhằm tạo ra một bộ đệm ngắn hạn lường trước rủi ro Mỹ và Israel tấn công Iran. Trong 24 ngày đầu tiên của tháng 2, Saudi Arabia xuất khẩu 7,3 triệu thùng dầu/ngày, mức cao nhất kể từ tháng 4/2023, theo dữ liệu vận tải biển mà hãng tin Bloomberg tổng hợp. Hồi tháng 6 năm ngoái, nước này cũng tăng xuất khẩu dầu trước khi Mỹ tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran.

“Dù vậy, những bộ đệm như thế là có giới hạn và chỉ nhằm giải tỏa những cú sốc ngắn hạn thay vì có thể bù đắp sự gián đoạn nguồn cung mang tính cấu trúc và kéo dài”, ông Leon nhận xét.

Từ đầu năm tới nay, rủi ro xung đột ở Iran đã đẩy giá dầu thô tăng mạnh, đảo ngược xu hướng giảm của năm ngoái. Trong 2 tháng đầu năm, giá dầu Brent đã tăng khoảng 19% và giá dầu WTI tăng khoảng 16%.