Lộ trình bãi bỏ thuế khoán và áp dụng cơ chế kê khai thuế theo doanh thu thực tế được kỳ vọng giúp minh bạch hoạt động kinh doanh nhưng nhiều hộ kinh doanh vẫn bày tỏ lo ngại về nguy cơ bị truy thu thuế đối với các năm trước, khiến tâm lý dè dặt khi điều chỉnh doanh thu theo thực tế…

Chiều ngày 12/3, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và Cục Thuế chủ trì, phối hợp với Công ty Cổ phần Công nghệ Sapo tổ chức Hội thảo “Giải pháp giúp hộ kinh doanh kê khai thuế đúng, an tâm tuân thủ, phát triển bền vững” với sự tham gia của đại diện các doanh nghiệp  giải pháp số cùng hơn 200 hộ kinh doanh và đại diện các cơ quan báo chí .

Theo lộ trình mới, cơ chế thuế khoán sẽ được bãi bỏ, thay vào đó hộ kinh doanh sẽ thực hiện kê khai và nộp thuế điện tử dựa trên doanh thu thực tế. Cùng với thay đổi về chính sách, hoạt động buôn bán không còn chỉ diễn ra tại các cửa hàng hay địa điểm cố định mà ngày càng mở rộng sang các nền tảng số, mạng xã hội và sàn thương mại điện tử. 

Sự dịch chuyển này giúp mở rộng thị trường và tạo thêm cơ hội tăng trưởng, song đồng thời cũng đặt ra yêu cầu mới về quản lý doanh thu, dòng tiền cũng như thực hiện nghĩa vụ thuế.

Thực tế cho thấy việc kinh doanh trên nhiều kênh khác nhau khiến không ít hộ gặp khó khăn trong việc tổng hợp doanh thu, đối soát đơn hàng và chuẩn bị dữ liệu phục vụ kê khai thuế. 

Phát biểu tại hội thảo, ông Mai Xuân Thành, Cục trưởng Cục Thuế nhấn mạnh, trong giai đoạn đầu triển khai cơ chế kê khai đối với hộ kinh doanh, cơ quan thuế sẽ ưu tiên hỗ trợ thay vì tập trung vào kiểm tra, xử phạt nhằm giúp các hộ kinh doanh hiểu đúng quy định và có thể thực hiện kê khai chính xác ngay từ kỳ đầu tiên.

“Một hộ kinh doanh cho biết doanh thu thực tế của họ khoảng 80 tỷ đồngnhưng đang khai thuế 3 tỷ đồng. Khi muốn điều chỉnh và kê khai đúng doanh thu, họ lại lo ngại có thể bị truy thu trong nhiều năm trước, thậm chí lên tới 5–7 năm. Nếu tâm lý này không được giải tỏa, nhiều hộ sẽ chỉ điều chỉnh doanh thu ở mức tăng nhẹ, thay vì kê khai đúng thực tế, khiến tình trạng che giấu doanh thu tiếp tục tiếp diễn”

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA), trong quá trình chuyển đổi vẫn tồn tại không ít băn khoăn từ phía hộ kinh doanh, đặc biệt là lo ngại liên quan đến việc truy thu thuế đối với các năm trước.

“Hiện nay có không ít người tham gia bán hàng online ngoài giờ nhưng trước đây chưa thực hiện kê khai thuế. Khi bắt đầu kê khai, họ lo ngại liệu có bị truy thu thuế cho các năm trước hay không”, bà Cúc nêu ví dụ.

Theo ông Mai Sơn, một số trường hợp bị truy thu thuế trong thời gian qua không xuất phát từ việc chuyển sang cơ chế kê khai mới, mà do trước đây đã có hành vi trốn tránh nghĩa vụ thuế và bị cơ quan chức năng phát hiện chênh lệch lớn về doanh thu

Dù vậy, lãnh đạo Cục Thuế cũng nhấn mạnh rằng các trường hợp vi phạm chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với hơn 2 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động trên cả nước để xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng hơn, ông Mai Sơn nhấn mạnh

Từ thực tế này, bà Cúc cho rằng trong giai đoạn chuyển đổi cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn. Với những trường hợp không liên quan đến buôn lậu, sản xuất hàng giả hay gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, chính sách nên khuyến khích người kinh doanh chủ động kê khai trung thực từ thời điểm hiện tại, đồng thời xem xét bỏ qua một số sai sót trong quá khứ để tạo “điểm dừng” cho quá trình minh bạch hóa hệ thống. 

Ngoài ra, cũng theo bà Cục, cách hiểu và áp dụng khái niệm “gian lận” hay “trốn thuế” giữa các cơ quan quản lý đang có sự khác biệt.

Chẳng hạn, trong một số trường hợp, cơ quan quản lý thị trường có thể xác định hàng hóa là hàng giả hoặc hàng nhái, đặc biệt tại những khu chợ lớn như Ninh Hiệp. Khi đó, các cơ quan chức năng như quản lý thị trường hoặc cơ quan điều tra có thể xử lý theo quy định khác, trong khi cơ quan thuế lại không áp dụng truy thu.

Vì vậy, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam đề xuất cần có hướng dẫn thống nhất giữa các cơ quan quản lý, thậm chí có thể ban hành dưới dạng thông tư liên bộ để xác định rõ trường hợp nào được miễn truy thu và trường hợp nào phải xử lý. Sự rõ ràng trong quy định sẽ giúp hộ kinh doanh yên tâm hơn khi thực hiện nghĩa vụ thuế, bà Cúc cho biết.

"Doanh thu hộ kinh doanh kê khai từ năm 2026 sẽ không được sử dụng làm căn cứ để điều chỉnh lại nghĩa vụ thuế khoán của năm 2025. Dù hộ kinh doanh kê khai doanh thu ở mức nào trong năm 2026 thì cũng không lấy đó làm cơ sở để quay lại xác định hoặc điều chỉnh doanh thu khoán của năm 2025”.

Một điểm đáng chú ý khác trong Nghị định 68/2026/NĐ-CP là quy định hộ và cá nhân kinh doanh phải thông báo số tài khoản ngân hàng hoặc số hiệu ví điện tử cho cơ quan thuế.

Tuy nhiên, theo Thông tư 25/2025/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước sửa đổi, bổ sung một số điều của 17/2024/TT-NHNN, tài khoản ngân hàng phục vụ hoạt động kinh doanh phải được mở và đứng tên đúng theo giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh từ ngày 1/3.

Điều này khiến nhiều hộ đặt câu hỏi: liệu có bắt buộc phải sử dụng tài khoản đứng tên hộ kinh doanh (tương tự như tài khoản doanh nghiệp) hay vẫn có thể sử dụng tài khoản cá nhân của chủ hộ phục vụ riêng cho hoạt động kinh doanh?

Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, hộ kinh doanh chỉ cần thông báo với cơ quan thuế tài khoản được sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Sau khi đã đăng ký tài khoản này, người kinh doanh nên thông báo cho khách hàng để các giao dịch thanh toán được thực hiện thông qua tài khoản đã đăng ký.

“Trong trường hợp phát sinh giao dịch qua tài khoản khác do nhầm lẫn hoặc chưa kịp cập nhật, hộ kinh doanh cần thông báo kịp thời với cơ quan thuế để được cập nhật thông tin, tránh nguy cơ bị xử lý vi phạm hành chính hoặc bị hiểu nhầm là hành vi trốn thuế”, ông Mai Sơn nhấn mạnh.