Thế giới đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng khan hiếm kim loại đồng, một trong những nguyên liệu quan trọng nhất cho sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu...

Theo một nghiên cứu của công ty S&P Global được công bố vào tháng 1/2026, đến năm 2040, nguồn cung thị trường đồng toàn cầu sẽ thiếu hụt 10 triệu tấn, khi nhu cầu có thể đạt 42 triệu tấn, tăng 50% so với mức hiện tại.

Sự thiếu hụt này đặt ra một thách thức lớn cho các ngành công nghiệp phụ thuộc vào đồng, từ điện khí hóa, hệ thống năng lượng tái tạo, đến xe điện và xây dựng.

Năm 2025, thị trường đồng toàn cầu thiếu hụt 200.000 tấn đồng tinh chế, và sự thiếu hụt sẽ tăng lên 600.000 tấn trong năm 2026 - theo một báo cáo của ngân hàng ING.

Nguồn cung không đủ đã đẩy giá đồng lên cao, với giá hợp đồng tương lai kim loại đồng trên sàn COMEX của Mỹ đã tăng hơn 41% trong năm 2025, đánh dấu mức tăng hàng năm lớn nhất kể từ năm 2009. Năm nay, giá đồng đã tăng thêm gần 2%, cho thấy sự căng thẳng về nguồn cung vẫn tiếp diễn.

Giá đồng được coi là một chỉ báo quan trọng cho nền kinh tế toàn cầu, do vai trò trung tâm của kim loại này trong quá trình điện khí hóa. Đồng được sử dụng rộng rãi trong lưới điện, hệ thống năng lượng tái tạo và xe điện. Ngành xây dựng là một nguồn cầu lớn khác, vì đồng được dùng làm dây điện trong các công trình nhà ở và khu công nghiệp.

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang thúc đẩy nhu cầu về đồng, khi một loạt trung tâm dữ liệu quy mô lớn được xây dựng để huấn luyện và triển khai các mô hình AI. Trong các trung tâm dữ liệu, đồng được sử dụng cho lưới điện, hệ thống làm mát và thiết bị mạng.

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng khan hiếm đồng là sự gián đoạn trong nguồn cung từ các mỏ khai thác.

Năm 2025, ngành công nghiệp khai mỏ đồng đã phải đối mặt với nhiều thách thức lớn, khi ba trong số các mỏ lớn nhất thế giới phải ngừng hoạt động trong một thời gian. Mỏ Kamoa Kakula ở Congo đã bị ngập lụt nghiêm trọng trong nửa đầu năm 2025, dẫn đến việc điều chỉnh giảm sản lượng cho năm 2026 và 2027.

Trong khi đó, mỏ El Teniente của công ty Codelco, mỏ đồng ngầm lớn nhất thế giới, đã xảy ra một vụ sập hầm chết người vào tháng 6 năm ngoái. Tổng quản đốc của mỏ El Teniente, ông Claudio Sougarret, gần đây cho biết sản lượng đồng của mỏ này sẽ bị suy giảm trong 5 năm tới do hậu quả của tai nạn này.

Mỏ Grasberg ở Indonesia cũng đã xảy ra một vụ lở bùn chết người vào tháng 9, dẫn đến việc giảm 35% dự báo sản lượng cho năm 2026. Theo dự kiến, phải đến năm 2027 hoạt động của mỏ này mới trở lại bình thường.

Theo ước tính của công ty nghiên cứu Wood Mackenzie, các mỏ đồng thường gặp gián đoạn sản lượng ở mức độ khoảng 5% mỗi năm, nhưng sự gián đoạn điển hình đã tăng lên trong năm ngoái. Hệ quả là một phần lớn nguồn cung đồng mới - vốn được kỳ vọng sẽ bù đắp cho sự thiếu hụt nguồn cung ngày càng lớn - lại bị gián đoạn và trì hoãn đến các năm sau mới trở thành hiện thực.

Ngoài ra, việc phát triển các mỏ đồng mới là một quá trình dài và khó khăn. S&P Global lưu ý rằng trung bình mất 17 năm để một mỏ đồng mới đi từ phát hiện đến sản xuất.

Một yếu tố khác góp phần vào sự khan hiếm đồng hiện nay là mối lo ngại về thuế quan, sau khi Mỹ áp dụng thuế 50% đối với các sản phẩm đồng bán thành phẩm như ống, dây và phụ kiện vào tháng 7/2025. Mặc dù đồng thô - như quặng, cathode và phế liệu - được miễn thuế, nhưng lo ngại về khả năng áp dụng thuế rộng hơn đã dẫn đến việc tích trữ mạnh mẽ ở Mỹ, đặc biệt khi nhiều nhà sản xuất vẫn mua các sản phẩm bán thành phẩm.

Thực tế này dẫn đến tình trạng nguồn cung bên ngoài Mỹ trở nên rất khan hiếm, và không còn nhiều dư địa để hấp thụ các cú sốc nguồn cung.

Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ một phần lớn các biện pháp thuế quan trên diện rộng của Tổng thống Donald Trump, nhưng các thuế quan cụ thể theo ngành đối với kim loại vẫn còn hiệu lực.

Theo hãng tin CNBC, giới phân tích cho rằng sự bất định kéo dài về thuế quan sẽ tiếp tục gây ra một "phần bù rủi ro" đối với giá đồng. Số đồng đã được nhập khẩu vào Mỹ khó có khả năng được đưa trở lại vào thị trường toàn cầu, vì các biện pháp thuế quan cụ thể theo ngành vẫn còn hiệu lực và chính sách thương mại của Mỹ vẫn không thể lường trước.