Lãi suất liên ngân hàng vọt đỉnh 17,25%: Tác động có kéo dài?

Lãi suất qua đêm liên ngân hàng tăng mạnh trong 3 ngày vừa qua, đỉnh điểm là ngày 3/2/2026 đạt 17.25%/năm và tính đến thời điểm hiện tại về quanh ngưỡng 9,5%.

Ngân hàng Nhà nước đã có động thái bổ sung thanh khoản thông qua việc mua kì hạn giấy tờ có giá với tổng giá trị khoảng 161.000 tỷ đồng trong 2 phiên 2,3/2/2026 cùng với hoạt động hoán đổi ngoại tệ kì hạn.

Đánh giá về nguyên nhân lãi suất qua đêm liên ngân hàng tăng mạnh trong ba ngày qua, theo Chứng khoán KBSV, chủ yếu thiếu nguồn do chênh lệch tăng trưởng tín dụng – huy động. Trong năm 2025, hệ thống ngân hàng duy trì nền lãi suất thấp khiến tăng trưởng huy động gặp khó khăn. Tăng trưởng huy động đạt 15,1% từ đầu năm thấp hơn so với tăng trưởng tín dụng đạt 19,6%. 

Chênh lệch này khiến tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của ngành ngân hàng tính trên nhóm 15 ngân hàng lớn nhất KBSV theo dõi tăng lên mức 115% so với mức 110% vào đầu năm, khiến các ngân hàng phải tăng lãi suất huy động để đảm bảo thanh khoản.

Theo quan sát, mức tăng trưởng tín dụng bình quân trong các năm gần đây ở khoảng 13-15%, được xem là vừa phải với khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế và không gây ra áp lực thanh khoản cho hệ thống. Với mức tăng vượt trội của năm 2025, cao hơn mặt bằng các năm trước khoảng 5,5%, giả định các yếu tố khác không thay đổi thì sẽ cần khoảng 6 tháng để huy động có thể dần bù đắp phần thiếu hụt thanh khoản. Tuy nhiên trong thời gian qua, các ngân hàng đã điều chỉnh tăng lãi suất huy động, nên mặc dù có độ trễ nhất định nhưng có thể kì vọng sau quý 1, mức độ chênh lệch giữa tín dụng và huy động sẽ cơ bản được bù đắp.

Nhu cầu giữ tiền mặt tăng do ảnh hưởng của thuế hộ kinh doanh bao gồm cả nhóm cho thuê nhà. Từ năm 2026, chính sách thuế mới đối với hộ kinh doanh đã nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 500 triệu đồng/năm và cho khấu trừ mốc này trước khi tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu. Sự thay đổi này dẫn tới nhóm có doanh thu trên 500 triệu VND sẽ có động lực tìm cách tránh thuế.

Thực tế cho thấy nhiều cửa hàng đã yêu cầu thanh toán tiền mặt, không nhận chuyển khoản để giảm kê khai và điều này làm gia tăng tiền mặt ngoài lưu thông, rút bớt thanh khoản trong hệ thống ngân hàng. 

Theo số liệu công bố của Cục Thuế, ước tính có có khoảng ~ 240.000 hộ kinh doanh có doanh thu> 500 triệu VND. Dựa trên số liệu này KBSV ước tính trong 1 quý sẽ có khoảng 24.000 tỷ VND được hộ kinh doanh giữ ngoài hệ thống, tương đương khoảng 0,15% số dư huy động.

Đây là con số không lớn, tuy nhiên ở giai đoạn đầu khi chính sách thuế mới được áp dụng sẽ tạo tâm lý nghi ngại đối với nhiều người và dẫn tới phần tiền mặt được giữ lại có thể cao hơn so với ước tính.

Đây cũng là yếu tố mang tính ngắn hạn và cần độ trễ khoảng 1 quý để một phần tiền mặt quay lại hệ thống.

Bên cạnh đó còn do tính mùa vụ của dòng tiền trước tết. Tại Việt Nam, nhu cầu tiền mặt có xu hướng gia tăng trong quý 1, đặc biệt các giai đoạn trước tết nhằm phục vụ các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn như trả lương – thưởng, ứng tiền cho nhân viên, mua sắm Tết, thanh toán hàng hóa cho nhà cung cấp.

"Theo quy luật hàng năm, lãi suất qua đêm trong hệ thống liên ngân hàng sẽ dần ổn định trở lại sau quý 1. Như vậy về tổng thể, chúng tôi cho rằng vấn đề mất cân đối nguồn vốn trong hệ thống ngân hàng sẽ còn kéo dài hết quý 1. Mặt bằng lãi suất mặc dù khó có thể quay lại nền thấp trước đây nhưng được kỳ vọng sẽ phần nào hạ nhiệt và tạo nền, dần ổn định trở lại trong quý 2", KBSV nhấn mạnh.