Trong bối cảnh nhu cầu vốn trung và dài hạn ngày càng gia tăng, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ về chất lượng. Đặc biệt, trái phiếu xanh được kỳ vọng trở thành kênh dẫn vốn quan trọng cho tăng trưởng bền vững, song vẫn đối mặt nhiều rào cản từ chi phí đến khung pháp lý…

Khi kinh tế Việt Nam chuyển sang giai đoạn phát triển với yêu cầu đặt ra về bài toán vốn trung và dài hạn, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang dần được tái định vị, từ một kênh bổ trợ trở thành cấu phần quan trọng trong hệ thống dẫn vốn của nền kinh tế.

TỶ TRỌNG TRÁI PHIẾU XANH CÒN RẤT NHỎ 

Thực tế cho thấy, thị trường này đã hình thành những nền móng ban đầu. Tuy nhiên, vấn đề không còn nằm ở việc mở rộng quy mô đơn thuần mà là giải quyết những bất cập để từ đó cấu trúc lại toàn bộ thị trường trái phiếu doanh nghiệp cả về quy mô, mục tiêu đến tính bền vững.

Tại Diễn đàn Trái phiếu Việt Nam năm 2026 do Fiin Ratings, Fiin Group và S&P Global tổ chức ngày 2/4/2026, tại Hà Nội, ông Kim Eng Tan, Giám đốc Xếp hạng Tín nhiệm Quốc gia châu Á - Thái Bình Dương, S&P Global Ratings chỉ ra một điểm đáng chú ý về sự lệch pha giữa cung và cầu vốn đang hết sức trầm trọng hiện nay.    

“Trong khi các doanh nghiệp bảo hiểm nắm giữ một lượng lớn vốn dài hạn nhưng danh mục đầu tư của họ lại tập trung chủ yếu vào tiền gửi ngân hàng. Điều này phản ánh sự thiếu hụt các công cụ trái phiếu phù hợp cũng như những hạn chế về cơ chế chính sách”, ông Kim Eng Tan nêu ví dụ.

Cùng quan điểm này, các chuyên gia tại hội thảo cũng cho rằng  một  thị trường vận hành sâu hơn, chuyên nghiệp hơn và bền vững hơn được xem là điều kiện tiên quyết để giảm tải cho hệ thống tín dụng ngân hàng.

"Cải thiện chất lượng thị trường chính là cơ hội để thu hút dòng vốn ngoại. Khi các tiêu chuẩn được nâng lên, mức độ quan tâm của nhà đầu tư quốc tế đối với Việt Nam cũng gia tăng rõ rệt, đặc biệt sau khi thị trường chứng khoán được nâng hạng theo chuẩn FTSE Russell".

Trong xu hướng tái cấu trúc đó, trái phiếu xanh nổi lên như một hướng đi mang tính chiến lược, gắn trực tiếp với mục tiêu phát triển bền vững. Bởi, khi Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh được ước tính lên tới 700 tỷ USD cho cả giai đoạn, con số đó vượt xa khả năng đáp ứng của hệ thống tài chính trong nước nếu không có sự hỗ trợ từ bên ngoài.

Theo bà Đinh Thúy Hằng, Trưởng bộ phận Trái phiếu Xanh và Tài chính Bền vững của FiinRatings, trái phiếu xanh tại Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu, nhưng đã xuất hiện những tín hiệu tăng trưởng đáng chú ý. Dù quy mô năm 2025 có phần chững lại nhưng tổng giá trị phát hành trái phiếu xanh vào năm 2024 đạt khoảng 10.325 tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay với 6 đợt phát hành.

Riêng năm 2025, cơ cấu tổ chức phát hành trái phiếu xanh và bền vững bắt đầu đa dạng hơn khi trong 5 tổ chức phát hành thì có ba đợt phát hành đến từ các doanh nghiệp hoạt động trong những lĩnh vực gắn trực tiếp với kinh tế xanh như hạ tầng nước, tái chế nhựa và tái chế giấy.

Đây được xem là tín hiệu tích cực, cho thấy trái phiếu xanh đang dần “rời khỏi” khu vực tài chính để đi vào các ngành có nhu cầu vốn thực sự. Tuy vậy, nếu đặt trong tổng thể thị trường trái phiếu doanh nghiệp với quy mô hơn 1,4 triệu tỷ đồng thì trái phiếu xanh vẫn chiếm tỷ trọng rất nhỏ.

Dù vậy, theo các chuyên gia, nếu nhìn ở góc độ dài hạn, lợi ích mà trái phiếu xanh mang lại có thể bù đắp và vượt xa chi phí ban đầu. Trái phiếu xanh mở ra khả năng tiếp cận nguồn vốn dài hạn lên tới 10–20 năm với lãi suất phát hành cạnh tranh từ 5,75–6.7%. Không chỉ ở yếu tố chi phí vốn, trái phiếu xanh còn giúp doanh nghiệp mở rộng tệp nhà đầu tư.

Khi xu hướng đầu tư ESG ngày càng lan rộng và các tổ chức tài chính lớn đang tích cực tìm kiếm các tài sản đáp ứng tiêu chuẩn bền vững. Điều này đồng nghĩa với  nếu các dự án xanh được chứng nhận và minh bạch thì sẽ có cơ hội tiếp cận cả dòng vốn nội và ngoại.

DOANH NGHIỆP CẦN XÂY LỘ TRÌNH PHÁT HÀNH BÀI BẢN

Dù nhiều tiềm năng, thị trường này cũng đi kèm không ít thách thức. Phát hành trái phiếu xanh không chỉ là câu chuyện tài chính mà còn liên quan đến kỹ thuật, môi trường và tuân thủ pháp lý.

“Rủi ro “tẩy xanh” là một cảnh báo thực tế, đặc biệt trong bối cảnh hệ thống giám sát và báo cáo vẫn chưa đồng bộ. Bên cạnh đó, năng lực nội tại của nhiều doanh nghiệp trong việc triển khai ESG vẫn còn hạn chế, từ nhận thức đến thực thi nên đòi hỏi sự phối hợp liên ngành – giữa tài chính, kỹ thuật, khoa học môi trường và tuân thủ pháp lý”, Trưởng bộ phận Trái phiếu Xanh và Tài chính Bền vững của FiinRatings cho biết.

Theo bà Hằng, trái phiếu xanh không chỉ là một sản phẩm tài chính, mà là một công cụ chiến lược. Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh là rất lớn, thị trường trong nước khó có thể tự đáp ứng nếu thiếu sự kết nối với dòng vốn quốc tế.

Điều này đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp phát hành phải xây dựng lộ trình bài bản: từ việc lựa chọn đối tác có kinh nghiệm, đảm bảo minh bạch theo chuẩn quốc tế, cho đến xây dựng năng lực nội tại về tài chính bền vững.

Trong dài hạn, khi những yếu tố được chuẩn hóa về pháp lý và vận hành minh bạch, trái phiếu xanh không chỉ là một công cụ huy động vốn, mà còn có thể trở thành cầu nối quan trọng giữa nhu cầu phát triển của Việt Nam và dòng vốn đầu tư bền vững trên toàn cầu.