Cuộc đua toàn cầu trong lĩnh vực ô tô điện đang nóng, và Mỹ - quốc gia từng đi đầu trong lĩnh vực này - đang đối mặt với nguy cơ tụt lại phía sau Trung Quốc...

Kể từ khi Tổng thống Donald Trump trở lại nắm quyền trong nhiệm kỳ thứ hai của ông, sự ủng hộ mạnh mẽ của Nhà Trắng đối với động cơ xăng đã dẫn đến sự sụt giảm đáng kể trong các khoản đầu tư vào xe điện (EV) ở Mỹ.

Tình trạng suy giảm này đã được các chuyên gia và lãnh đạo ngành công nghiệp cảnh báo từ trước khi ông Trump nhậm chức.

Và thực tế là sau khi quay lại Nhà Trắng vào tháng 1 năm nay, ông Trump đã chấm dứt các ưu đãi thuế cho người tiêu dùng mua xe điện và đề xuất bãi bỏ các quy định nhằm giảm lượng khí thải nhà kính. Những chính sách này đi ngược lại với sự ủng hộ mà chính quyền Tổng thống tiền nhiệm Joe Biden dành cho ngành công nghiệp ô tô điện.

Theo dữ liệu từ US Clean Investment Monitor - một cơ sở dữ liệu được tạo ra bởi Rhodium Group và Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) - các khoản đầu tư liên quan đến EV ở Mỹ, bao gồm pin, lắp ráp xe và thiết bị sạc, đã giảm gần 1/3 trong quý 3 năm nay so với cùng kỳ năm ngoái, xuống còn 8,1 tỷ USD. Từ tháng 4 đến tháng 9, khoảng 7 tỷ USD các khoản đầu tư dự kiến được rót vào EV tại nền kinh tế lớn nhất thế giới đã bị hủy bỏ.

Giới phân tích cho rằng việc Mỹ rút lại các chính sách hỗ trợ dành cho EV có thể định hình ngành công nghiệp trong những năm tới, củng cố vị thế của Trung Quốc trong cuộc đua và có thể làm dấy lên nỗi nghi ngờ ở Liên minh châu Âu (EU) về lệnh cấm bán xe động cơ đốt trong ở khối này từ năm 2035.

Ông Hakan Samuelsson, CEO của hãng xe Volvo Cars, nhấn mạnh rằng về sự cần thiết phải nhanh chóng phát triển mảng EV để cạnh tranh với Trung Quốc. Ông cảnh báo rằng bất kỳ sự suy yếu nào trong các tín hiệu hỗ trợ EV từ phía Nhà Trắng cũng sẽ làm chậm lại mọi thứ trong cuộc dịch chuyển sang ô tô điện.

Một số nhà sản xuất ô tô châu Âu đã lên tiếng kêu gọi Brussels nới lỏng lệnh cấm đối với động cơ xăng để các mẫu xe như xe lai (hybrid) có thể tiếp tục được bán sau năm 2035. Về phần mình, Trump đã cảnh báo rằng xe điện sẽ dẫn đến "sự hủy diệt hoàn toàn" cho ngành công nghiệp ô tô Mỹ và giá cả cao hơn cho người tiêu dùng.

Sự thay đổi quan điểm này ở Washington đã dẫn đến dự báo thấp hơn về doanh số bán EV tại Mỹ. Theo AlixPartners, xe điện hoàn toàn sẽ chiếm 7% doanh số bán ô tô ở nước này trong năm 2026, giảm gần một nửa so với dự báo trước đó của công ty tư vấn này, trong khi hybrid chiếm 22%, xe động cơ đốt trong (ICE) chiếm 68% và xe hybrid cắm xạc chiếm 3%.

Ngay cả vào năm 2030, AlixPartners dự báo xe chạy điện hoàn toàn chỉ chiếm 18% doanh số bán ô tô tại Mỹ, giảm so với dự báo trước đó là 25%, và so với tỷ lệ 40% ở châu Âu và 51% ở Trung Quốc.

Sự ủng hộ của chính quyền ông Trump đối với động cơ xăng đặt ra một tình thế tiến thoái lưỡng nan cho các nhà sản xuất ô tô truyền thống - những hãng vẫn coi xe động cơ đốt trong là nguồn lợi nhuận chính nhưng đồng thời cũng lo sợ mất vị thế trong cuộc đua EV vào tay các đối thủ Trung Quốc như BYD và Geely.

Ông Mark Wakefield, trưởng bộ phận thị trường ô tô toàn cầu tại AlixPartners, cho rằng việc Mỹ tập trung lại vào các phương tiện chạy động cơ đốt trong là "tin rất tốt trong ngắn hạn cho ngành công nghiệp ô tô vì đó là hàng tỷ USD lợi ích”.

Tuy nhiên, về lâu dài, ông cảnh báo rằng các công ty Trung Quốc sẽ tiếp tục phát triển EV, mang lại cho họ lợi thế về giá cả, công nghệ pin cũng như phần mềm. "Các nhà sản xuất ô tô truyền thống có nguy cơ bị tụt lại phía sau nếu họ bước ra khỏi guồng quay”, ông nói.

Trong tháng 10 này, hãng Stellantis - chủ sở hữu của các thương hiệu bao gồm Jeep và Peugeot -đã cam kết đầu tư kỷ lục 13 tỷ USD vào Mỹ trong 4 năm tới để tăng cường sản xuất xe xăng và hybrid. CEO Jim Farley của hãng xe Ford đã ca ngợi sự hồi sinh của động cơ xăng là "một cơ hội hàng tỷ USD". Mảng EV của hãng xe Mỹ này đã lỗ 3,6 tỷ USD trong 9 tháng đầu năm nay, so với 2,3 tỷ USD lợi nhuận hoạt động mà hãng có được từ mảng xe xăng và hybrid.

Đối mặt với thách thức trong việc tìm kiếm lợi nhuận từ EV, ông Farley nói với các nhà phân tích rằng "cạnh tranh đang trở nên khốc liệt hơn, đặc biệt là các nhà sản xuất thiết bị gốc Trung Quốc đang mở rộng cạnh tranh trên toàn cầu, và ngành công nghiệp đang đối mặt với lợi nhuận thấp hơn do tình trạng dư thừa EV”.