Nếp Cay Nọi: Từ hạt lúa cứu đói đến “vốn vàng” của đồng bào vùng biên cương

Với hơn 300 ha trồng nếp Cay Nọi, xã vùng cao biên giới Quang Chiểu, tỉnh Thanh Hoá đang khai thác hiệu quả lợi thế thổ nhưỡng và khí hậu, biến giống lúa quý thành sản phẩm OCOP có giá trị thương mại cao...

Người dân phấn khởi khi lúa nếp Cay Nọi năm nay được mùa
Người dân phấn khởi khi lúa nếp Cay Nọi năm nay được mùa

Bước chân lên những thửa ruộng bậc thang ở xã biên giới Quang Chiểu, hương thơm nồng nàn của lúa mới khiến tôi như lạc vào một không gian khác. Nếp Cay Nọi – giống lúa quý mà người dân nơi đây gìn giữ hơn 40 năm đang mùa thu hoạch, vỏ hạt nâu đỏ, hạt gạo trắng mẩy, ánh lên dưới nắng cuối thu.

Nghe chị Vi Thị Sợi (bản Chiêm) kể, giống lúa này có nguồn gốc từ Lào, được du nhập khi bà con khó khăn, túng thiếu. “Ngày xưa, Nhân dân nước bạn Lào cho giống lúa, mình trồng để sống qua mùa đói. Giờ thì nó đã trở thành cây trồng chủ lực, giúp nhiều nhà thoát nghèo, có của ăn của để,” chị Sợi nói, đôi mắt ánh niềm tự hào. 

Giữa các thung lủng dọc suối Xim cũng được nhuộm vàng, đẹp như tranh.
Giữa các thung lủng dọc suối Xim cũng được nhuộm vàng, đẹp như tranh.

Toàn xã có hơn 400 ha đất nông nghiệp, trong đó hơn 300 ha trồng nếp Cay Nọi. Vụ lúa duy nhất trong năm bắt đầu gieo mạ từ tháng 6, cấy trên những chân ruộng thấp, đến cuối tháng 10, đầu tháng 11 thu hoạch. Nhìn từng bó lúa căng tròn được gánh lên sân phơi, tôi mới thấy sức lao động của bà con quý giá biết bao. Bà Lò Thị Sao vừa đảo thóc, vừa kể: “Ngày xưa, gạo Cay Nọi quý lắm, chỉ dành ngày trọng. Giờ thì nếp nhà mình đã có thương hiệu, có tem nhãn, người miền xuôi đặt mua cả năm, mừng lắm!”

Tôi ghé Hợp tác xã nông lâm Chung Thành, nơi 31 hộ dân Quang Chiểu liên kết sản xuất theo chương trình OCOP. Mọi thứ được tổ chức bài bản: từ kỹ thuật chăm sóc, phân bón đến khâu thu mua, bảo đảm giá ổn định.

Trung bình mỗi vụ, Hợp tác xã nông lâm Chung Thành thu hoạch khoảng 100 tấn lúa nếp Cay Nọi, tương đương với giá trị gạo thành phẩm từ 700 - 800 triệu đồng/vụ. Dù người dân không bán gạo cho Hợp tác xã nông lâm Chung Thành, giá bán ngoài của gạo nếp Cay Nọi cũng vượt trội hơn hẳn. Cụ thể, vào chính vụ gạo nếp Cay Nọi có giá từ 30.000 - 40.000 đồng/kg.

Sau khi sản phẩm lúa nếp Cay Nọi đạt chứng nhận OCOP 3 sao, nhiều khách hàng trên toàn quốc đã biết đến loại gạo đặc sản của người Thái ở vùng biên cương xứ Thanh.
Sau khi sản phẩm lúa nếp Cay Nọi đạt chứng nhận OCOP 3 sao, nhiều khách hàng trên toàn quốc đã biết đến loại gạo đặc sản của người Thái ở vùng biên cương xứ Thanh.

Theo tính toán, với giá bán tương đối ổn định trong thời gian qua, bà con trồng lúa có thể thu lợi nhuận từ 3 - 3,5 triệu đồng/sào/vụ, tương đương 70 triệu đồng/ha/vụ, cao hơn hẳn các loại cây trồng bản địa. “Nhờ chất lượng tốt và được hỗ trợ tìm đầu ra nên gạo nếp Cay Nọi sản xuất ra đến đâu tiêu thụ hết đến đó. Thị trường chủ yếu là trong tỉnh và các đầu mối lớn ở thành phố Hà Nội, tỉnh Ninh Bình”, chị Lương Thị Nồng, Giám đốc Hợp tác xã nông lâm Chung Thành chia sẻ.

Tôi được mời nếm thử xôi nếp Cay Nọi vừa đồ. Hương thơm lan tỏa, hạt nếp dẻo, ngậy vị gạo mới. Sở dĩ gạo Cay Nọi trồng trên đất Quang Chiểu ngon hơn bởi nơi đây có điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu khác với các vùng khác, nắng nhiều làm cho cây lúa được quang hợp tốt, nhiệt độ trung bình trong năm dao động từ 28 - 30 độ C. Biên độ giữa ngày và đêm chênh lệch nhau tương đối lớn.

Điều đó làm cho cây lúa không bị mất năng lượng, hạt lúa liên tục được bổ sung dinh dưỡng. Trải qua quá trình định cư lâu dài, đồng bào dân tộc Thái xã Quang Chiểu đã có một hệ thống các tri thức bản địa quý giá trong sản xuất lúa, kết hợp với ý thức trong việc bảo vệ nguồn giống quý hiếm, nguồn nước, môi trường để phát triển nông nghiệp bền vững.

Bên cạnh kỹ thuật trồng và chăm sóc được tích lũy từ lâu đời, người dân địa phương đã biết ứng dụng các tiến bộ khoa học - kỹ thuật trong sản xuất lúa gạo.

Hạt lúa nếp Cay Nọi đang mùa thu hoạch, vỏ nâu đỏ, hạt trắng mẩy, tỏa hương thơm nồng. 

Ông Lê Văn Hiếu, Chủ tịch UBND xã Quang Chiểu cho biết: "Vụ mùa năm nay thắng lợi cả về năng suất lẫn giá trị kinh tế. Xã sẽ tiếp tục định hướng phát triển vùng sản xuất lúa hàng hóa, gắn với chế biến và du lịch cộng đồng". 

Đảm bảo năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Trong bối cảnh cả nước bước vào giai đoạn 2026-2030 với mục tiêu đạt tăng trưởng kinh tế từ 10%/năm trở lên, hệ thống năng lượng quốc gia đang đối mặt áp lực cung ứng rất lớn. Nhu cầu phụ tải tăng đột biến cùng hàng loạt điểm nghẽn về cơ cấu nguồn, chuỗi cung ứng nhiên liệu và nguồn vốn, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt nhằm bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng cho nền kinh tế.

Lấp đầy khoảng trống pháp lý cho hàng hóa lưu thông nội địa

Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP và chính thức đưa vào thực thi từ ngày 01/01/2027 được xem là bước ngoặt quan trọng, chấm dứt tình trạng thiếu hụt bộ tiêu chí định lượng xác định xuất xứ hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước...

Nửa đêm săn "lộc trời" rươi Tứ Kỳ

Vào thời điểm này hàng năm, rươi nổi lên đỏ rực cả vùng nước lớn. Rươi từ lâu đã được coi là món đặc sản “trời ban” và chỉ có tại vài tỉnh miền Bắc, trong đó rươi Tứ Kỳ thường mang một hương vị riêng mà không nơi nào có được.

Đồng bộ công nghệ, chính sách để hình thành công nghiệp sản xuất nguyên liệu dược phẩm

Ngành dược trong nước đã có hệ thống nhà máy sản xuất thuốc thành phẩm tương đối phát triển, nhưng phần lớn nguyên liệu đầu vào vẫn phải nhập khẩu. Chương trình phát triển công nghiệp hóa dược đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đặt mục tiêu từng bước hình thành năng lực sản xuất trong nước. Tuy vậy, bài toán công nghệ, vốn và thị trường vẫn là những thách thức lớn...

GEEC 2027: Điểm hẹn toàn cầu kết nối vốn, công nghệ và đối tác năng lượng

Trước nhu cầu vốn đầu tư cho nguồn và lưới điện giai đoạn 2026 – 2030 lên tới 136,3 tỷ USD, việc tổ chức GEEC 2027 tại Hà Nội mang ý nghĩa chiến lược. Đây là nền tảng thiết thực giúp thu hút FDI, tiếp cận công nghệ, kết nối đối tác quốc tế, bảo đảm an ninh năng lượng và khẳng định vị thế Việt Nam…