Nga và Uzbekistan đã ký kết lộ trình hợp tác trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân, đồng thời triển khai các bước thi công ban đầu cho dự án nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Uzbekistan, đánh dấu bước tiến mới trong chương trình phát triển năng lượng của quốc gia Trung Á này…

Cụ thể, hai bên đã tiến hành đổ bê tông giai đoạn đầu như một phần của công tác chuẩn bị xây dựng lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) đầu tiên tại công trường. Đây được xem là dấu mốc kỹ thuật quan trọng, chuyển dự án từ giai đoạn chuẩn bị sang triển khai thực địa.

KÝ LỘ TRÌNH HỢP TÁC, KHỞI ĐỘNG THI CÔNG DỰ ÁN NHÀ MÁY ĐIỆN HẠT NHÂN ĐẦU TIÊN

Lộ trình hợp tác được ký giữa Tổng giám đốc Tập đoàn Rosatom Alexey Likhachev và Giám đốc Uzatom Azim Akhmedkhadzhaev, bao trùm toàn bộ các lĩnh vực then chốt của dự án.

Nội dung hợp tác không chỉ dừng ở xây dựng nhà máy mà còn bao gồm đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao nhận thức cộng đồng về công nghệ hạt nhân hiện đại, cũng như định hướng hình thành một “thành phố hạt nhân” trong tương lai tại khu vực dự án.

Lãnh đạo hai quốc gia cũng đã có cuộc điện đàm, ghi nhận việc ký kết lộ trình hợp tác và tiến độ triển khai tổ máy SMR đầu tiên tại khu vực Jizzakh. Điều này cho thấy dự án đang được thúc đẩy ở cấp cao nhất, với sự phối hợp chặt chẽ giữa hai chính phủ.

Theo thông tin từ Tập đoàn Rosatom, sau khi hoàn tất các thủ tục pháp lý cần thiết để sử dụng địa điểm xây dựng hai lò SMR, công tác bê tông đã chính thức được triển khai. Khoảng 900 m3 bê tông sẽ được sử dụng cho phần móng của tòa nhà lò phản ứng, dự kiến hoàn thành trong tháng 4.

Sau giai đoạn này, nền móng sẽ được san phẳng và xử lý chống thấm trước khi tiến hành đổ lớp bê tông đầu tiên cho bản móng chính của lò phản ứng. Đây là bước quan trọng nhằm đảm bảo các tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn trong xây dựng công trình hạt nhân.

Phát biểu về tiến độ dự án, ông Alexey Likhachev cho rằng việc ký kết lộ trình và khởi động thi công không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn đánh dấu sự nổi lên của Uzbekistan như một nhân tố mới trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân toàn cầu. Theo ông, dự án này sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội, đồng thời củng cố năng lực tự chủ công nghệ của quốc gia trong nhiều thập kỷ tới.

Khi đi vào vận hành đầy đủ, nhà máy được kỳ vọng sẽ sản xuất khoảng 17,2 tỷ kWh điện mỗi năm, tương đương khoảng 14% tổng nhu cầu năng lượng của Uzbekistan, qua đó đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

ĐIỀU CHỈNH QUY MÔ, MỞ RỘNG THAM VỌNG DỰ ÁN

Theo kế hoạch, tổ máy đầu tiên dự kiến  bắt đầu vận hành vào cuối năm 2029, các tổ máy còn lại sẽ lần lượt được đưa vào vận hành. Đây cũng là đơn hàng xuất khẩu SMR đầu tiên của Nga, đánh dấu bước tiến quan trọng trong chiến lược thương mại hóa công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ của nước này.

Hiện tại, phiên bản trên đất liền đầu tiên của công nghệ RITM-200N đang được xây dựng tại Yakutia (Nga), với dự kiến đưa tổ máy đầu tiên vào vận hành trong năm 2027.

Đến tháng 9/2025, trong khuôn khổ World Atomic Week tại Moscow, hai bên đã ký thỏa thuận điều chỉnh, mở rộng đáng kể quy mô dự án. Theo đó, mô hình nhà máy được chuyển sang kết hợp giữa các tổ máy công suất lớn VVER-1000 (mỗi tổ máy 1 GW) và các lò SMR, nhằm tối ưu hóa hiệu quả vận hành và linh hoạt trong cung ứng điện.

Trước khi bước vào giai đoạn đổ bê tông, công tác chuẩn bị tại công trường đã được triển khai từ tháng 10/2025 với việc đào hố móng cho lò SMR đầu tiên. Khoảng 1,5 triệu m3 đất đã được đào để tạo hố sâu 13 mét cho lò RITM-200N, đồng thời các hoạt động khảo sát kỹ thuật, thiết kế và chuẩn bị thi công cũng được tiến hành song song.

XU HƯỚNG SMR TRÊN TOÀN CẦU VÀ HÀM Ý CHO VIỆT NAM

Sự phát triển của các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) đang trở thành một xu hướng đáng chú ý trong ngành năng lượng hạt nhân toàn cầu. So với các nhà máy điện hạt nhân quy mô lớn truyền thống, SMR có ưu điểm về vốn đầu tư ban đầu thấp hơn, khả năng triển khai linh hoạt theo từng giai đoạn và phù hợp với các hệ thống điện có quy mô vừa và nhỏ.

Hiện nay, nhiều quốc gia như Mỹ, Canada, Nga, Trung Quốc và các nước EU đang tích cực thúc đẩy nghiên cứu, thương mại hóa và triển khai các dự án SMR nhằm phục vụ mục tiêu chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải carbon. Các công nghệ này cũng được kỳ vọng sẽ hỗ trợ cung cấp điện cho các khu vực hạ tầng hạn chế, trung tâm dữ liệu, cũng như các tổ hợp công nghiệp mới.

Đối với Việt Nam, trong bối cảnh nhu cầu điện năng tăng nhanh và mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, SMR có thể là một lựa chọn đáng cân nhắc trong dài hạn. Công nghệ này không chỉ mở ra hướng tiếp cận linh hoạt hơn so với điện hạt nhân truyền thống, mà còn tạo điều kiện để từng bước xây dựng năng lực nội tại, từ đào tạo nguồn nhân lực đến phát triển chuỗi cung ứng và khung pháp lý cho ngành năng lượng hạt nhân trong tương lai.