Nguy cơ khủng hoảng giá lương thực toàn cầu vì xung đột tại Iran

Trong khi thị trường năng lượng chủ yếu lo ngại rủi ro đối với nguồn cung dầu và khí đốt, giới phân tích cho rằng sự gián đoạn của dòng chảy phân bón qua eo biển này có thể kéo theo tác động kinh tế dai dẳng hơn, qua đó làm gia tăng áp lực lên giá thực phẩm.

Trong một báo cáo gần đây, bà Stephanie Roth, nhà kinh tế trưởng của công ty nghiên cứu Wolfe Research, cho rằng ngoài rủi ro đối với thị trường năng lượng, một nguy cơ khác ít được chú ý hơn là áp lực tăng giá lương thực. Theo bà, nếu nguồn cung phân bón bị gián đoạn, chi phí sản xuất nông nghiệp sẽ tăng và từ đó đẩy giá thực phẩm đi lên.

Bà Roth ước tính tình trạng gián đoạn này có thể khiến lạm phát thực phẩm tiêu dùng tại nhà ở Mỹ tăng thêm khoảng 2 điểm phần trăm. Đồng thời, lạm phát toàn phần có thể tăng thêm khoảng 0,15 điểm phần trăm, ngoài mức tăng khoảng 0,40 điểm phần trăm do giá năng lượng.

Rủi ro giá thực phẩm tiếp tục tăng xuất hiện trong bối cảnh người tiêu dùng Mỹ vốn đã phải gánh chi phí nhà ở, năng lượng và thực phẩm ở mức cao trong thời gian dài. Theo dữ liệu từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), giá thực phẩm tiêu dùng tại nhà trong tháng 2/2026 tăng 2,4% so với cùng kỳ năm 2025.

Eo biển Hormuz đóng vai trò đặc biệt quan trọng với chuỗi cung ứng nông nghiệp toàn cầu, khi hơn 1/3 lượng phân bón giao dịch trên thế giới đi qua tuyến hàng hải này. Tuy nhiên, kể từ khi chiến sự bùng phát vào cuối tháng trước, phần lớn hoạt động vận tải thương mại qua Hormuz đã bị gián đoạn, đúng vào thời điểm nông dân trên khắp Bắc bán cầu bắt đầu chuẩn bị cho vụ gieo trồng mùa xuân.

Thời điểm này đặc biệt nhạy cảm vì phân bón thường được sử dụng ngay từ đầu vụ. Bất kỳ sự chậm trễ nào trong khâu vận chuyển cũng có thể làm tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng tới năng suất thu hoạch vào cuối năm.

Trong báo cáo này, bà Roth cảnh báo rằng nếu nguồn cung phân bón bị thu hẹp trong giai đoạn then chốt của vụ mùa, nông dân có thể buộc phải cắt giảm lượng phân bón sử dụng.

“Điều này có thể làm năng suất các loại cây trồng chủ lực như ngô, đậu tương, lúa mì và gạo suy giảm, đồng thời đẩy chi phí sản xuất nông nghiệp tăng lên”, bà Roth nhận định với hãng tin CNBC.

Theo dữ liệu từ Viện Phân bón (TFI), từ tuần kết thúc ngày 27/2 đến tuần kết thúc ngày 6/3 - trùng với thời điểm chiến sự bùng phát - giá urê nhập khẩu vào Mỹ tăng 30% tính trên mỗi tấn ngắn, đơn vị tương đương khoảng 907 kg.

Urê là loại phân bón gốc nitơ được sử dụng rộng rãi để nâng năng suất cây trồng, đồng thời cũng là một trong những mặt hàng phân bón được vận chuyển nhiều nhất qua khu vực này.

Theo bà Veronica Nigh, nhà kinh tế trưởng của TFI, nếu gián đoạn thương mại kéo dài, chi phí phân bón tăng sẽ không chỉ gây sức ép lên nông dân và các nhà bán lẻ, mà cuối cùng còn đẩy giá thực phẩm đối với người tiêu dùng tăng theo.

“Cú sốc hiện nay không chỉ làm chi phí phân bón tăng trên phạm vi toàn cầu, mà còn khiến áp lực giá dễ lan mạnh hơn tới người tiêu dùng so với trước đây, theo cách chúng ta chưa từng chứng kiến”, bà Nigh nhận định.

Mỹ hiện phụ thuộc vào thị trường phân bón toàn cầu, với khoảng 20% nhu cầu trong nước đến từ nhập khẩu. Tuy nhiên, đối với các loại phân bón gốc nitơ như urê, nguồn cung của Mỹ phân tán hơn, không phụ thuộc vào một vài thị trường nhất định mà trải rộng từ Canada, Trinidad và Tobago tới Nga cùng một số nước khác.

Tác động của tình trạng gián đoạn hiện nay không chỉ bó hẹp trong thị trường hàng hóa. Châu Á và châu Phi là hai khu vực đặc biệt nhạy cảm, do phụ thuộc lớn vào nguồn phân bón xuất khẩu từ vùng Vịnh. Những nước như Ấn Độ phụ thuộc nhiều vào nguồn cung từ khu vực này, trong khi nhiều nền kinh tế châu Phi phải nhập khẩu nguyên liệu đầu vào để sản xuất phân bón.

Trong khi gián đoạn vận chuyển phân bón có thể làm giảm năng suất cây trồng và đẩy chi phí sinh hoạt tăng lên, các nhà sản xuất phân bón lại đang hưởng lợi lớn. Cổ phiếu của công ty sản xuất phân bón CF Industries đã lập đỉnh cao nhất mọi thời đại vào ngày thứ Hai (9/3) và tăng gần 10% trong tuần qua, đánh dấu chuỗi phiên tăng giá mạnh nhất kể từ năm 2022.