Theo các nhà phân tích, cuộc xung đột tại Trung Đông đang gây sức ép lên cả thị trường dầu mỏ và khí đốt, nhưng về dài hạn, thị trường khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) có thể chịu tác động nặng nề hơn...

Nguyên nhân là LNG khó tìm tuyến vận chuyển thay thế hơn dầu thô, trong khi nguồn cung LNG toàn cầu lại tập trung vào một số ít quốc gia xuất khẩu.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trong năm 2024, khoảng 20% lượng LNG được giao dịch trên toàn cầu đi qua eo biển Hormuz, trong đó gần như toàn bộ là hàng xuất khẩu từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Việc Qatar dừng sản xuất LNG vào tuần trước sau các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran đã đẩy giá khí đốt toàn cầu tăng mạnh.

Tại châu Âu, giá khí đốt tăng 63% trong tuần trước - mức tăng theo tuần mạnh nhất kể từ tháng 3/2022, thời điểm ngay sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine. Tại châu Á, giá thậm chí tăng cao hơn lên mức 23,40 USD/MMBtu trong sáng thứ Hai (9/3), do đây là thị trường chính tiêu thụ LNG từ Qatar.

Trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn, các nước châu Á đang gấp rút tìm nguồn hàng thay thế. Chênh lệch giá giữa châu Á và châu Âu đang ngày càng lớn, khiến một số tàu LNG vốn dự kiến cập cảng châu Âu đã đổi hướng sang châu Á.

Khác với dầu thô - mặt hàng mà Saudi Arabia và UAE vẫn có thể chuyển một phần qua đường ống - khí đốt gần như không có lựa chọn thay thế như vậy. Muốn vận chuyển LNG đường dài gần như bắt buộc phải dùng tàu biển.

“Chính sự tập trung nguồn cung này khiến thị trường khí đốt dễ tổn thương hơn dầu mỏ. Trong khi nhiều nước Trung Đông cùng sản xuất dầu, phần lớn nguồn cung khí đốt của khu vực lại dồn vào một tổ hợp công nghiệp lớn ở Qatar, nên bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể gây tác động nghiêm trọng hơn nhiều tới thị trường”, ông Alex Munton, Giám đốc nghiên cứu khí đốt và LNG toàn cầu tại công ty tư vấn năng lượng Rapidan Energy, nhận xét với hãng tin CNBC.

Ông Munton cho rằng rủi ro lớn nhất nằm ở chỗ Qatar sẽ rất khó khôi phục sản xuất LNG tại Ras Laffan - tổ hợp công nghiệp năng lượng và cũng là trung tâm hóa lỏng, xuất khẩu LNG lớn nhất của nước này - ngay cả khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz được nối lại. Do quy trình làm lạnh khí đốt là một quá trình công nghiệp phức tạp, thời gian khởi động lại các dây chuyền này sẽ lâu hơn nhiều so với sản xuất dầu mỏ.

Theo dự báo của công ty Rapidan, LNG từ Trung Đông sẽ chưa thể xuất khẩu trở lại cho tới khi có thể khẳng định chắc chắn rằng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz là an toàn. Yếu tố bảo hiểm là một rào cản lớn, bởi giá trị của một tàu chở LNG có thể lên tới 250 triệu USD.

Ngoài ra, đặc thù vận hành của ngành LNG cũng khiến việc khôi phục sản xuất không thể thực hiện linh hoạt như dầu mỏ. Do quy trình kỹ thuật phức tạp, các nhà máy không thể đơn giản tăng hoặc giảm công suất chỉ theo nhận định rằng căng thẳng đang leo thang hay hạ nhiệt.

Công ty này cho rằng sẽ mất nhiều tuần, thay vì chỉ vài ngày, để khôi phục hoàn toàn hoạt động. Trước đây, các nhà máy này chưa từng phải ngừng vận hành hoàn toàn.

“Cuộc xung đột này mới chỉ kéo dài hơn 1 tuần, nhưng theo tôi, trong những ngày đầu, thị trường vẫn chưa đánh giá được khả năng Qatar có thể phải ngừng hoạt động trong bao lâu, cũng như tác động của việc đó đối với nguồn cung và thị trường toàn cầu”, ông Munton nói với CNBC.

Mỹ hiện là nước xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, nhưng công suất của nước này gần như đã được khai thác tối đa. Trong bối cảnh dư địa tăng thêm nguồn cung trên toàn cầu hạn chế, thị trường chỉ có thể tái cân bằng cách giảm nhu cầu. Một số quốc gia cũng có thể buộc phải chuyển sang dùng than đá - loại nhiên liệu hiện vẫn rẻ hơn tương đối so với LNG.

Tuy nhiên, ông Munton cảnh báo rằng nếu xung đột không ngừng leo thang, nhất là khi hạ tầng LNG của Qatar tiếp tục bị tấn công, tác động dài hạn đối với thị trường sẽ nghiêm trọng hơn nhiều. Theo Rapidan, các cuộc tấn công trước đó của Iran nhằm vào Ras Laffan mới chỉ mang tính “cảnh báo”, chưa phải một cuộc tấn công trên quy mô lớn.

“Khu tổ hợp Ras Laffan là một mục tiêu rất dễ bị tấn công. Nếu thực sự muốn gây thiệt hại nghiêm trọng cho năng lực xuất khẩu LNG của Qatar, Tehran hoàn toàn có thể làm được, và gần như không có cách nào bảo vệ tuyệt đối các nhà máy trước một cuộc tấn công có chủ đích”, ông Munton nhận định.

Ông Munton cho rằng điểm dễ tổn thương nhất của thị trường LNG nằm ở chỗ nguồn cung quá tập trung. Nếu dầu mỏ Trung Đông được khai thác từ nhiều mỏ, tại nhiều quốc gia và qua nhiều cơ sở hạ tầng khác nhau, thì LNG của khu vực lại phụ thuộc chủ yếu vào một đầu mối lớn. Vì vậy, chỉ cần một điểm then chốt bị gián đoạn, nguồn cung LNG có thể chịu tác động lớn hơn nhiều so với thị trường dầu mỏ.

Theo hãng tin Bloomberg, tập đoàn năng lượng QatarEnergy của Qatar hiện đã lùi kế hoạch mở rộng các cơ sở sản xuất khí đốt sang năm 2027.