Nồng độ bụi mịn ở TP.Hồ Chí Minh cao vượt 6 lần cảnh báo của WHO

Sở Xây dựng TP.Hồ Chí Minh vừa có báo cáo gửi UBND TP.Hồ Chí Minh về tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến góp ý, phản biện xã hội đối với dự thảo nghị quyết của HĐND Thành phố ban hành.

NỒNG ĐỘ PM 2.5 VƯỢT QUÁ CAO

Về ô nhiễm không khí trong đô thị, cơ quan này cho biết do nhiều nguồn gây ra như công nghiệp, giao thông thông vận tải, sinh hoạt... Trong đó, hoạt động của các loại xe cơ giới nói chung, mô tô và xe máy nói riêng, là một trong những nguồn phát thải trực tiếp một số chất có ảnh hưởng nguy hại đến sức khỏe của con người.

Báo cáo của Sở Xây dựng cho biết sau sáp nhập, TP.Hồ Chí Minh mới có quy mô dân số khoảng 14 triệu người và hơn 1,4 triệu ô tô... Giao thông đường bộ là nguồn phát thải chính, đóng góp tới 88% bụi so với tổng phát thải giao thông của Thành phố; nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm ở TP.Hồ Chí Minh là 31 mg/m3 cao gấp 6 lần so với khuyến cáo của WHO (5 mg/m3), trong đó giao thông vận tải đóng góp tới 40%.

Trong vài ngày gần đây, đặc biệt ngày 11/10 vừa qua, nhiều khu vực tại TP.Hồ Chí Minh chìm trong sương mù dày đặc, làm giảm tầm nhìn xa. Kết quả quan trắc cho thấy nồng độ bụi mịn vượt ngưỡng cho phép nhiều lần.

Ứng dụng quan trắc không khí Air Visual (thuộc Tổ chức IQAir sở hữu lượng dữ liệu tổng hợp rất lớn về chất lượng không khí, tại Thụy Sỹ), cũng ghi nhận vào sáng 11/10/2025, nhiều khu vực tại TP.Hồ Chí Minh có điểm đo chất lượng không khí mức màu đỏ, không tốt cho sức khỏe. Nồng độ bụi mịn PM 2.5 Air Visual đo được tại TP.Hồ Chí Minh vào lúc 7 giờ sáng 11/10 là 75 µg/m3 (mức cho phép là khoảng 5 µg/m3), cao gấp 15 lần.

Theo số liệu thống kê từ Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA), ngành giao thông vận tải là nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất trong tất cả các ngành kinh tế, chiếm khoảng 29% tổng lượng phát thải toàn cầu.

Ở Việt Nam, giao thông đường bộ chiếm hơn 18% lượng phát thải khí nhà kính. Riêng tại TP.Hồ Chí Minh, con số này còn đáng lo ngại hơn khi mỗi năm ngành giao thông vận tải phát thải hơn 13 triệu tấn khí carbonic (CO₂), chiếm tỷ trọng lớn thứ hai, chỉ sau hoạt động công nghiệp.

Thống kê cho thấy, TP.Hồ Chí Minh hiện có gần 10 triệu phương tiện giao thông cá nhân, bao gồm hơn 7,6 triệu xe máy, 700.000 xe ô tô và khoảng 2 triệu xe từ những địa phương khác di chuyển vào thành phố mỗi ngày.

Điều này dẫn đến tình trạng kẹt xe thường xuyên, ô nhiễm không khí gia tăng và mức phát thải khí nhà kính ở mức cao kỷ lục. Ước tính tổng lượng phát thải khí nhà kính của TP.Hồ Chí Minh lên tới hơn 60 triệu tấn CO₂ mỗi năm, chiếm gần 23% tổng phát thải cả nước.

Riêng phát thải carbon, một thống kê khác cho rằng mỗi năm, Thành phố phát thải khoảng 35 triệu tấn carbon; trong đó ngành công nghiệp là 20 triệu tấn và giao thông vận tải khoảng 13 triệu tấn.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu và cam kết giảm phát thải bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam tại COP26, TP.Hồ Chí Minh - đầu tàu kinh tế lớn nhất cả nước - đang đối mặt với nhiều thách thức về môi trường; trong đó, vấn đề phát thải khí nhà kính từ hoạt động giao thông vận tải là bài toán cấp bách cần lời giải.

Do đó, chuyển đổi giao thông xanh không chỉ là xu hướng chung, mà còn là yêu cầu bắt buộc để TP.Hồ Chí Minh duy trì tốc độ phát triển kinh tế xã hội bền vững, nâng cao chất lượng sống đô thị và hội nhập sâu hơn với xu thế xanh hóa toàn cầu.

QUYẾT TÂM CHUYỂN ĐỔI XANH VÀ GIAO THÔNG XANH

Quyết định số 876/QÐ-TTg ngày 22/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí carbon và khí metan của ngành giao thông vận tải, đã đặt ra lộ trình chuyển đổi từ nay đến năm 2050.

Cụ thể, từ năm 2025, 100% số xe buýt thay thế, đầu tư mới sẽ sử dụng điện, năng lượng xanh; từ năm 2030 tỷ lệ phương tiện sử dụng điện, năng lượng xanh đạt tối thiểu 50%. Đến năm 2050, 100% xe buýt và taxi sử dụng điện, năng lượng xanh, bảo đảm thực thi cam kết Net Zero tại Hội nghị COP26.

Chủ trương chuyển đổi xe buýt chạy bằng dầu sang khí thiên nhiên nén CNG được UBND TP.Hồ Chí Minh triển khai từ năm 2014 theo đề án thay thế 1.680 xe buýt mới, trong đó có chính sách hỗ trợ lãi suất vay vốn mua phương tiện cho doanh nghiệp, hợp tác xã. 

Trong chương trình giảm ô nhiễm môi trường giai đoạn 2020 - 2030, TP.Hồ Chí Minh đã đưa ra mục tiêu đối với lĩnh vực giao thông vận tải phải cắt giảm được 90% lượng chất ô nhiễm không khí tăng thêm vào năm 2030, dần tiến đến đạt mục tiêu phù hợp với Quyết định 876.

Đến nay, hệ thống xe buýt ở Thành phố đã có 164 tuyến với 2.342 xe buýt tham gia hoạt động, với 47 tuyến xe buýt điện (613 xe) và 18 tuyến xe buýt sử dụng khí CNG (542 xe), chiếm 49,3% đoàn phương tiện sử dụng điện, nhiên liệu sạch thân thiện với môi trường. Thành phố cũng dự kiến đến năm 2030 sẽ có 1.874 xe buýt chuyển đổi sang năng lượng điện, năng lượng xanh.

Các chuyên gia và nhà quản lý đã đưa ra nhiều kiến nghị nhằm thúc đẩy nhanh chóng quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh, giảm thiểu phát thải và góp phần xây dựng TP.Hồ Chí Minh thành một đô thị xanh, văn minh và hiện đại. Tập trung phát triển hệ thống giao thông công cộng xanh được coi là giải pháp then chốt và bền vững cho tương lai. Đặc biệt, cần chú trọng vào việc mở rộng mạnh mẽ hệ thống giao thông công cộng, bao gồm xe buýt điện, metro và BRT (xe buýt nhanh).

Trong đó, việc hoàn thành 6 tuyến metro dài 183 km vào năm 2035 và mở rộng lên 510 km vào năm 2060 sẽ đóng vai trò “xương sống” trong kết nối giao thông công cộng. Đồng thời, cần đẩy mạnh việc đầu tư xe buýt điện, xe buýt chạy khí sạch, ưu tiên các tuyến phục vụ khu vực đông dân cư.

Để đạt mục tiêu giảm khí thải, các chuyên gia cũng khuyến nghị Thành phố nên xây dựng các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ như miễn giảm thuế, lệ phí trước bạ cho xe điện, hỗ trợ đổi xe máy cũ lấy xe máy điện với mức trợ giá hấp dẫn, ưu tiên cho các nhóm tài xế công nghệ, giao hàng - nhóm có tần suất di chuyển lớn.

Bên cạnh đó, các trường học, cơ quan, doanh nghiệp cũng nên khuyến khích nhân viên, học sinh sử dụng phương tiện công cộng, xe đạp thay vì xe máy, ô tô cá nhân. Mỗi người dân là một “mắt xích” trong chuyển đổi xanh. Theo các chuyên gia, nếu không có giải pháp mạnh mẽ và đồng bộ, mục tiêu giảm phát thải để đạt “Net Zero” vào 2050 sẽ rất khó khả thi.