Phát triển bền vững, thận trọng, an toàn năng lượng nguyên tử

Sáng ngày 08/10, tại Cung Hội nghị Quốc tế Furama Resort Đà Nẵng, Hội nghị Khoa học và Công nghệ hạt nhân toàn quốc lần thứ 16 đã khai mạc với sự tham dự của hơn 400 đại biểu là lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, UBND thành phố Đà Nẵng, các chuyên gia, nhà khoa học; Đại diện các lãnh sự quán Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc tại Việt Nam; Cơ quan Năng lượng Nguyên tử quốc tế (IAEA) và các tổ chức quốc tế Singapore, Nga, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Thuỵ Sĩ, Văn phòng RCA, các nhà khoa học, chuyên gia lĩnh vực năng lượng nguyên tử trong và ngoài nước.

ĐẶT AN TOÀN LÀM NỀN TẢNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Theo ban tổ chức, Hội nghị Khoa học và Công nghệ hạt nhân toàn quốc lần thứ 16, là hoạt động thiết thực triển khai Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm tại buổi làm việc với Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam ngày 04 tháng 9 năm 2025, được nêu trong Thông báo số 321-TB/VPTW của Văn phòng Trung ương Đảng.

Hội nghị lần này cũng nhằm thúc đẩy hợp tác quốc tế, đây là dịp quan trọng để các nhà khoa học, cơ quan quản lý, các tổ chức trong và ngoài nước cùng trao đổi, chia sẻ kết quả nghiên cứu, sáng kiến và giải pháp nhằm cụ thể hóa tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư vào thực tiễn phát triển ngành năng lượng nguyên tử Việt Nam.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ rưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh: Thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, ngành năng lượng nguyên tử Việt Nam cần phát triển bền vững, thận trọng, từng bước, tuyệt đối không đánh đổi an toàn lấy tiến độ hay quy mô, đồng thời xây dựng văn hóa an toàn làm nền tảng, phát triển năng lực nội sinh và làm chủ công nghệ hạt nhân. Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu khoa học, hạ tầng, đào tạo nhân lực chất lượng cao, và chuẩn bị điều kiện khoa học – công nghệ cho việc phát triển chương trình điện hạt nhân trong tương lai…

Trong hơn 40 năm qua, ngành năng lượng nguyên tử Việt Nam đã có nhiều bước tiến quan trọng: từ nghiên cứu cơ bản, ứng dụng trong y tế, nông nghiệp, công nghiệp, đến an toàn bức xạ, quan trắc môi trường, đào tạo nguồn nhân lực và từng bước tiếp cận các công nghệ hạt nhân tiên tiến trên thế giới. Những đóng góp này đã góp phần thiết thực vào sự phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và an ninh năng lượng của đất nước.

Thay mặt lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, ông Định đánh giá cao sự tham gia, hỗ trợ của các tổ chức quốc tế như: IAEA, RCA, cùng sự hợp tác của các cơ quan nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong và ngoài nước và cho rằng sự hiện diện và đồng hành của quý vị chính là minh chứng cho tinh thần hợp tác quốc tế sâu rộng, góp phần nâng cao năng lực khoa học và công nghệ hạt nhân của Việt Nam trong giai đoạn mới. Đồng thời tin tưởng rằng với tinh thần làm việc nghiêm túc, trách nhiệm và cởi mở, Hội nghị hạt nhân toàn quốc lần thứ 16 sẽ thành công tốt đẹp, đưa ra nhiều kết quả, khuyến nghị và sáng kiến có giá trị, đóng góp thiết thực cho sự phát triển của khoa học và công nghệ hạt nhân Việt Nam trong những năm tới.

Theo dánh giá của các chuyên gia, Hội nghị hạt nhân toàn quốc lần này có ý nghĩa đặc biệt, diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng, phát triển khoa học công nghệ phục vụ mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Trong khuôn khổ chương trình, Hội nghị VINANST 16 giới thiệu 206 báo cáo khoa học, trong đó có 117 báo cáo trình bày tại các tiểu ban chuyên môn và 89 báo cáo poster. Chương trình gồm một phiên toàn thể và bảy tiểu ban chuyên môn, diễn ra trong ba ngày làm việc.

NÂNG CAO VAI TRÒ, TRÁCH NHIỆM CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG

Phát biểu chào mừng tại phiên khai mạc Hội nghị, Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Phạm Đức Ấn nhìn nhận: Năng lượng nguyên tử hiện đã và đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực đời sống như: công nghiệp, nông nghiệp, y tế, môi trường, nghiên cứu khoa học,…, góp phần thiết thực vào phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

Trong những năm gần đây, Đảng, Nhà nước và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình, phục vụ hiệu quả cho sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, bảo vệ môi trường, chăm sóc sức khỏe nhân dân và phát triển bền vững. Đặc biệt, ngày 05/02/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 245/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử thời kỳ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Quy hoạch này xác định rõ các định hướng lớn về nghiên cứu, phát triển hạ tầng kỹ thuật, đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường hợp tác quốc tế, hướng tới việc ứng dụng rộng rãi công nghệ hạt nhân trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội.

Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi) cũng đã được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 có nhiều đổi mới mang tính đột phá, trong đó nâng cao vai trò, trách nhiệm của chính quyền địa phương trong quản lý an toàn bức xạ, an ninh nguồn phóng xạ; Mở rộng cơ chế khuyến khích đầu tư, hỗ trợ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực hạt nhân cũng như  hoàn thiện hệ thống pháp lý về ứng phó sự cố bức xạ – hạt nhân, phù hợp với chuẩn mực quốc tế. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng thúc đẩy sự phát triển của ngành năng lượng nguyên tử tại Việt Nam.

Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng cho biết hiện nay Đà Nẵng có khoảng trên 500 cơ sở bức xạ, tập trung chủ yếu trong việc ứng dụng bức xạ, đồng vị phóng xạ trong công tác khám, chữa bệnh với nhiều kỹ thuật tiên tiến của y học hạt nhân, ung bướu- xạ trị. Bên cạnh đó, có các cơ sở sử dụng nguồn phóng xạ, thiết bị bức xạ trong công tác kiểm tra an ninh, soi chiếu, chiếu xạ công nghiệp, bảo quản thực phẩm… đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế xã hội của thành phố.

Công tác quản lý nhà nước về ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ; an toàn bức xạ và hạt nhân trên địa bàn thành phố được đảm bảo, các thủ tục hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử luôn được thực hiện sớm hạn tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, công dân. Đồng thời, thành phố đã thành lập Ban chỉ huy ứng phó sự cố bức xạ hạt nhân, ban hành kế hoạch ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân và tổ chức diễn tập thường xuyên hàng năm nhằm chủ động ứng phó kịp thời khi có sự cố và nâng cao khả năng phối hợp giữa các lực lượng liên ngành cũng như nhận thức cộng đồng về an toàn bức xạ hạt nhân.

NĂNG LƯỢNG NGUYÊN TỬ ĐÓNG GÓP MẠNH MẼ VÀO SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI

Tại hội nghị, Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng chia sẻ: Với nhận thức sâu sắc về các giá trị to lớn của việc ứng dụng năng lượng nguyên tử trong nhiều ngành, từ sản xuất công nghiệp, chế biến nông sản, y học hạt nhân, đến xử lý môi trường và giám sát tài nguyên thiên nhiên, thành phố Đà Nẵng chúng tôi mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ, hợp tác của các bộ, ngành liên quan, tổ chức quốc tế, chuyên gia, nhà khoa học để ứng dụng công nghệ, kỹ thuật hạt nhân phục vụ nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, bảo vệ môi trường và chăm sóc sức khỏe nhân dân cũng như nâng cao năng lực nội sinh, tăng khả năng ứng phó với các thách thức hiện nay.

Cùng quan điểm trên, ông Dae Ki Kim, Giám đốc Văn phòng RCARO, khuyến nghị trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và các công nghệ tiên tiến đang được ứng dụng mạnh mẽ trong nghiên cứu và phát triển năng lượng hạt nhân, việc thúc đẩy hợp tác và chia sẻ tri thức giữa các quốc gia là hết sức cần thiết. Ông Dae Ki Kim cho biết hiện năng lượng hạt nhân chiếm khoảng 9–10% tổng công suất điện toàn cầu, với hơn 400 nhà máy điện hạt nhân đang hoạt động tại hơn 30 quốc gia, tạo nên nền tảng vững chắc cho việc mở rộng và phát triển điện hạt nhân trong tương lai.

Còn theo bà Mizonova, Tổng Lãnh sự Liên ban Nga tại Đà Nẵng, Việt Nam có tiềm năng lớn để phát triển toàn diện trong các lĩnh vực như điện hạt nhân công suất lớn, lò phản ứng mô đun nhỏ, y học hạt nhân, sản xuất tinh thể silic cho công nghiệp bán dẫn và nhiều lĩnh vực ứng dụng khác. Liên bang Nga sẵn sàng hợp tác toàn diện, cung cấp công nghệ hạt nhân hiện đại, bảo đảm an toàn và hỗ trợ Việt Nam đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu.

Bà Mizonova nhấn mạnh rằng Đại sứ quán và các Tổng Lãnh sự quán Nga tại Việt Nam sẽ tiếp tục hỗ trợ, cung cấp thông tin và thúc đẩy hợp tác song phương trong lĩnh vực hạt nhân - một phần quan trọng trong quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa hai quốc gia.

Hội nghị Khoa học và Công nghệ hạt nhân lần thứ 16 là cơ hội để các nhà khoa học gặp gỡ, trao đổi và thảo luận các kết quả nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, đồng thời đưa ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng năng lượng nguyên tử làm cơ sở khoa học để các cơ quan quản lý nhà nước hoạch định các chính sách phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử trong thời gian tới.

Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Phạm Đức Ấn tin tưởng rằng với sự quan tâm chỉ đạo của các cấp lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các Bộ ban ngành và các cơ quan có liên quan, sự tham gia tích cực của cộng đồng khoa học, và sự phối hợp hiệu quả giữa các địa phương, doanh nghiệp và tổ chức liên quan, lĩnh vực năng lượng nguyên tử sẽ tiếp tục được triển khai theo hướng an toàn – hiện đại – bền vững, đóng góp mạnh mẽ vào sự phát triển kinh tế - xã hội của cả nước.