Thưa Chủ tịch, cử tri cả nước rất quan tâm tới chất lượng của các đại biểu Quốc hội cũng như sự đổi mới của Quốc hội qua các kỳ họp, hoạt động.  Ông có nhận xét chung gì về chất lượng đại biểu Quốc hội khóa XV và làm sao nâng cao hơn nữa chất lượng của đại biểu Quốc hội,  nhất là về năng lực, chất lượng  làm luật?

Ngay từ đầu nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã đặc biệt quan tâm tới công tác bồi dưỡng đại biểu dân cử nhằm nâng cao năng lực, chất lượng hoạt động của đại biểu Quốc hội bằng việc ban hành Kế hoạch số 98/KH-UBTVQH15 kèm theo Khung chương trình bồi dưỡng đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân.

Dự kiến đầu năm 2023, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ ban hành Nghị quyết quy định về bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng hoạt động cho đại biểu Quốc hội; tổ chức 18 Hội nghị bồi dưỡng đại biểu Quốc hội, với sự tham gia của hơn 600 lượt đại biểu Quốc hội với nhiều hội nghị về kỹ năng lập pháp, phân tích chính sách. Đồng thời, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 15/2022 quy định việc sử dụng chuyên gia của Chủ tịch Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội, Tổng Thư ký Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội, các cơ quan thuộc Ủy ban thường vụ Quốc hội, Văn phòng Quốc hội, góp phần hỗ trợ cho đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách ở các cơ quan của Quốc hội, các cơ quan thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoàn thành tốt nhiệm vụ. Bên cạnh đó, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 71/2022/QH15 sửa đổi, bổ sung nội quy kỳ họp Quốc hội, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho đại biểu Quốc hội tham gia thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình theo quy định của pháp luật.

Qua gần 2 năm, Quốc hội khóa XV với 4 kỳ họp chính thức và 2 kỳ họp bất thường, thông qua các phiên họp của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban Thường vụ Quốc hội, thông qua các hoạt động tại Đoàn đại biểu Quốc hội và Tổ đại biểu Quốc hội, cho thấy trách nhiệm và chất lượng hoạt động của các đại biểu Quốc hội được nâng lên rõ rệt, tập trung tâm lực, trí lực giải quyết một khối lượng công việc lớn, quan trọng đạt sự đồng thuận, nhất trí cao trên tất cả các lĩnh vực từ lập pháp, giám sát tối cao đến việc quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước.

Quốc hội khóa XV có cơ cấu, thành phần đại biểu về cơ bản đã đảm bảo được tính đại diện cho các thành phần, giai tầng trong xã hội; đặc biệt chất lượng đại biểu ngày càng được nâng lên. Trình độ chuyên môn của đại biểu Quốc hội khóa XV cũng cao hơn so với nhiệm kỳ trước. Cụ thể: trình độ từ đại học trở lên: 498 người (tỷ lệ 99,80%); trên đại học: 392 người (tỷ lệ 78,56%), trong đó: tiến sĩ: 144 người, thạc sĩ: 248 người; đại học: 106 người (21,24%); dưới đại học: 1 người (tỷ lệ 0,20%). Về học hàm: giáo sư, phó giáo sư: 32 người (tỷ lệ 6,40%). Về lĩnh vực chuyên môn đào tạo, 184 đại biểu (tỷ lệ 36,87%) có chuyên môn luật, 115 đại biểu chuyên môn lĩnh vực tài chính, kinh tế.

Với trách nhiệm và chất lượng hoạt động của các đại biểu Quốc hội được nâng lên như vậy, Quốc hội Khoá XV đã và đang đổi mới như thế nào để thực hiện chức năng lập pháp nhằm tạo hành lang pháp lý cho “Đổi mới cơ chế quản lý, cơ cấu lại nền kinh tế…” của đất nước, thưa Chủ tịch?

Quốc hội khóa XV đã và đang có nhiều cải tiến, đổi mới trong công tác lập pháp, nhằm tạo hành lang pháp lý cho đổi mới cơ chế quản lý, cơ cấu lại nền kinh tế.

Thứ nhất, Quốc hội có nhiều sáng kiến, đề xuất đổi mới hoạt động lập pháp với những nội dung chưa từng có trong tiền lệ hoạt động của Quốc hội. Điều này thể hiện ở việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 30/2021/QH15 tại Kỳ họp thứ nhất để ủy quyền, giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ quyết định nhiều nội dung quan trọng chưa được luật quy định, hoặc khác quy định của luật để kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh phục vụ hiệu quả cho công tác phòng, chống dịch Covid-19, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển kinh tế - xã hội. Đảng đoàn Quốc hội tham mưu, trình Bộ Chính trị lần đầu tiên thông qua Đề án định hướng Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh cho cả khóa và ban hành Kết luận số 19 về định hướng này.

Thứ hai, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc và các cơ quan của Quốc hội, chủ động vào cuộc “từ sớm, từ xa” trong xây dựng pháp luật; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Chính phủ và cơ quan, tổ chức hữu quan từ sớm, ngay từ khi lập đề nghị đưa vào chương trình cũng như trong suốt quá trình soạn thảo, thẩm tra, tiếp thu, chỉnh lý trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua, tiêu biểu là dự án Luật Đất đai (sửa đổi) đã được Chủ tịch Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội nghiên cứu, làm việc với các bên liên quan trước hơn 1 năm dự án được thảo luận lần đầu tiên tại Kỳ họp thứ tư vừa qua.

Trên cơ sở những thí điểm đổi mới đã được chứng minh là phù hợp, có hiệu quả thực tế trong thời gian vừa qua về cách thức tổ chức phiên họp, kỳ họp, cung cấp tài liệu,.. Quốc hội đã thông qua Nội quy kỳ họp Quốc hội (sửa đổi), Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã sửa đổi Quy chế làm việc để tiếp tục nâng cao chất lượng thảo luận, quyết định các vấn đề theo thẩm quyền trên tinh thần quán triệt các yêu cầu của Đảng về: “tiếp tục đổi mới tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội”; “xây dựng hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, nhân đạo, đầy đủ, đồng bộ, thống nhất, kịp thời, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận, mở đường cho đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững” đã được Nghị quyết Đại hội XIII đề ra và tiếp tục cụ thể hóa tại Nghị quyết số 27/TW của Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII; qua đó đáp ứng mong muốn, kỳ vọng của nhân dân về một Quốc hội hành động, đồng hành cùng Chính phủ, lập pháp vì sự phát triển.

Thưa Chủ tịch, quyền giám sát tối cao chỉ có ở Quốc hội. Vậy trong thời gian tới, Quốc hội sẽ đổi mới việc thực hiện quyền giám sát tối cao này như thế nào?

Thực hiện các chỉ đạo của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XV về đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác giám sát, Quốc hội đã có nhiều đổi mới, sáng tạo trong thực hiện chức năng quan trọng này, vì lợi ích của cử tri, nhân dân và đất nước. Theo đó, Chương trình hành động của Đảng đoàn Quốc hội đã xác định việc đổi mới và đẩy mạnh công tác giám sát là khâu trọng tâm, then chốt để nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Quốc hội. Đặc biệt, năm 2022 đã đánh dấu sự tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy và cách giám sát với nhiều đổi mới.

Cụ thể như: Việc xem xét các báo cáo giám sát tập trung vào các vấn đề lớn, quan trọng theo đúng nguyện vọng của cử tri, nhân dân; lần đầu tiên, các đoàn giám sát của Quốc hội có sự tham gia của lãnh đạo các cơ quan Đảng, các chuyên gia và đặc biệt là sử dụng tối đa, có hiệu quả các kết quả, kết luận thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, huy động sự vào cuộc của Hội đồng nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp tỉnh, các tổ chức chính trị, xã hội để xác thực các báo cáo ở địa phương.

Lần đầu tiên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành các nghị quyết quan trọng về hướng dẫn giám sát chất lượng, việc ban hành và thực thi các văn bản quy phạm pháp luật và hướng dẫn hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân. Thiết lập cơ chế phối hợp giữa Đảng đoàn Quốc hội với Ban Nội chính Trung ương trong tham mưu chiến lược về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và lãng phí. Công tác dân nguyện của Quốc hội cũng có sự đổi mới cơ bản khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã quyết định đưa nội dung này vào xem xét định kỳ tại phiên họp hàng tháng để kịp thời xem xét, giải quyết các vấn đề được cử tri và nhân dân quan tâm, gửi đến Quốc hội.

Đảng đoàn Quốc hội cũng ban hành Kết luận số 843 về việc tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội. Đồng thời, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng ban hành Kế hoạch số 370 để triển khai thực hiện kết luận này. Đây là những văn bản có ý nghĩa nền tảng, định hướng quan trọng cho việc tiếp tục đổi mới hoạt động giám sát của Quốc hội, đặc biệt là phát huy vai trò chức năng giám sát tối cao của Quốc hội; trong đó tập trung vào một số nội dung sau đây:

Thứ nhất, tiếp tục quán triệt sâu sắc văn kiện Đại hội lần thứ XIII về “đổi mới phương thức, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động, phát huy dân chủ, pháp quyền, tăng tính chuyên nghiệp trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội”; nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò, tầm quan trọng hoạt động giám sát của Quốc hội.

Thứ hai, phát huy có hiệu quả vai trò chỉ đạo, điều hòa, phối hợp hoạt động giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để nâng cao chất lượng báo cáo giám sát; tăng cường tính tranh luận, đi sâu làm rõ vấn đề, trách nhiệm trong thảo luận, xem xét các báo cáo; tăng cường hoạt động chất vấn tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; thực hiện có hiệu quả hoạt động giám sát văn bản quy phạm pháp luật.

Thứ ba, tăng cường giám sát của Quốc hội để phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, coi đây là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng và được tiến hành toàn diện và công khai, có trọng tâm, trọng điểm; tập trung vào các lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực, dư luận quan tâm về tham nhũng, tiêu cực, về suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống.

Thứ tư, rà soát, tổng kết, đánh giá và nghiên cứu đề xuất sửa đổi, bổ sung một số quy định của pháp luật về hoạt động giám sát, trình các cơ quan có thẩm quyền để xem xét đưa vào chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2023 và những năm tiếp theo.

Mới gần 2 năm, ngoài 4 kỳ họp chính thức Quốc hội  còn thêm 2 kỳ họp bất thường. Như vậy họp bất thường nhằm giải quyết vấn đề “bất thường” cũng là một sự đổi mới hoạt động của Quốc hội khóa XV, thưa Chủ tịch? 

Việc tổ chức các kỳ họp bất thường đã được luật định, nhưng chỉ đặt ra đối với các vấn đề thực sự cấp thiết, đột xuất, được chuẩn bị kỹ lưỡng, chín muồi, có sự đồng thuận, thống nhất cao. Sau một năm tổ chức kỳ họp bất thường lần thứ nhất cho thấy, kỳ họp đã đáp ứng kịp thời, hiệu quả yêu cầu phục hồi và phát triển kinh tế, không chỉ có ý nghĩa cho năm 2022 mà cả giai đoạn 2021-2025 và các năm tiếp theo. Kỳ họp được đồng bào, cử tri, dư luận trong và ngoài nước, cộng đồng doanh nghiệp hết sức quan tâm, đặc biệt là quyết sách của Quốc hội đối với gói hỗ trợ phục hồi và phát triển kinh tế quy mô 360.000 tỷ đồng, tương ứng hơn 8% GDP và việc ban hành 1 luật sửa đổi 8 luật nhằm tạo nguồn lực và căn cứ pháp lý quan trọng để Chính phủ, các địa phương triển khai thực hiện.

Kỳ họp bất thường cũng cho thấy quyết tâm của Quốc hội Khóa XV tiếp tục kế thừa và “gạn đục, khơi trong” để tìm kiếm dư địa hoạt động mới, thực sự đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn cuộc sống, thể hiện đúng tinh thần Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước CHXHCN Việt Nam; Quốc hội đại diện cho ý chí và nguyện vọng chính đáng của nhân dân. Đặc biệt, việc Quốc hội tổ chức kỳ họp bất thường đã khẳng định thông điệp về một Quốc hội luôn đổi mới, hành động quyết liệt vì lợi ích của nhân dân. Thành công của kỳ họp bất thường lần thứ nhất đã tạo ra động lực tinh thần mạnh mẽ để Quốc hội tiếp tục đổi mới, hoàn thiện các quy định pháp luật, nâng cao chất lượng lập pháp, đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi cấp thiết của cuộc sống; qua đó, tạo sự đồng thuận xã hội, góp phần tháo gỡ khó khăn cho người dân và doanh nghiệp, chung sức phục hồi, phát triển bền vững kinh tế-xã hội của đất nước cũng như quyết định các vấn đề quan trọng khác của quốc gia.

Qua các diễn đàn, hội thảo dự báo về tình hình kinh tế Việt Nam năm 2023 trước những biến động khôn lường trên thế giới cho thấy chúng ta vẫn còn nhiều thách thức khó khăn. Với góc nhìn của một nhà kinh tế, Quốc hội khóa XV cần đặc biệt quan tâm tới những vấn đề gì trong điều hành kinh tế vĩ mô thời gian tới, thưa Chủ tịch?

Hiện nay, đà suy giảm tăng trưởng kinh tế toàn cầu trở nên rõ rệt hơn trong khi lạm phát được dự báo vẫn duy trì ở mức cao, tính bất định gia tăng vì các xung đột địa chính trị, cạnh tranh khốc liệt giữa các nước lớn,... đặt ra nhiều thách thức về tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô và lựa chọn chính sách đối với các nước. Trong khi đó, nền kinh tế Việt Nam có độ mở lớn, kim ngạch xuất nhập khẩu gần gấp 2 lần GDP, nhưng năng lực sản xuất, sức cạnh tranh của doanh nghiệp nội địa còn nhiều hạn chế, thách thức với ổn định kinh tế vĩ mô còn hiện hữu. Các thị trường tài chính, bất động sản, lao động và khoa học, công nghệ vẫn còn nhiều điểm nghẽn  cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn để khơi thông nguồn lực.

Tuy nhiên, năm 2023 là năm các chính sách tài khóa, tiền tệ theo Nghị quyết số 43 của Quốc hội phát huy hiệu quả sâu rộng hơn, nhất là việc giải ngân các dự án trong danh mục dự án thuộc chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội. Nhìn chung, cho đến nay, tình hình thị trường tiền tệ cơ bản ổn định, thị trường chứng khoán bắt đầu có dấu hiệu phục hồi ở một số phiên, thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng đã ghi nhận các đợt phát hành tăng so với tháng 10/2022. Qua đây, có thể thấy rằng, Đảng, Quốc hội và Chính phủ luôn quan tâm và đặt mục tiêu ổn định, phát triển các thị trường lành mạnh, an toàn, bền vững.

Trong giai đoạn tới, bên cạnh tiếp tục giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, cần giữ ổn định thị trường tiền tệ, thị trường vốn, thị trường trái phiếu doanh nghiệp, bất động sản, khơi thông dòng vốn cho doanh nghiệp, chính sách tài khóa cần tập trung, mở rộng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm, thu đúng, thu đủ, thu kịp thời, tiết kiệm chi tối đa, nghiên cứu tiếp tục miễn, giảm, gia hạn thuế, lệ phí. Điều hành lãi suất, tỷ giá, dự trữ ngoại hối, cung tiền sát thực với diễn biến tình hình kinh tế - xã hội của đất nước; biên độ, thời gian điều chỉnh phải tính toán, dự báo phù hợp, có tầm nhìn, không gây sốc cho nền kinh tế.

Đặc biệt lưu ý mối quan hệ mật thiết, tính liên thông giữa tín dụng, thị trường trái phiếu, thị trường chứng khoán, thị trường bất động sản để phối hợp điều hành các chính sách đồng bộ, hài hòa, phù hợp, bảo đảm hiệu quả tổng thể. Ngoài ra, cần có giải pháp mạnh mẽ, quyết liệt, đột phá để khơi thông nguồn vốn cho sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, góp phần tạo thêm việc làm, giảm thất nghiệp, tăng thu nhập cho người dân, người lao động; đồng thời, cần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh thông tin. Đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội, 3 chương trình mục tiêu quốc gia...

Năm 2023, Quốc hội sẽ tiếp tục cụ thể hóa chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng nhằm hoàn thiện thể chế pháp luật, tạo điều kiện phát triển đồng bộ các thị trường, khơi thông nguồn lực. Trong đó, Quốc hội sẽ xem xét, thông qua một số dự án luật quan trọng, đánh giá, tổng kết việc thực hiện Nghị quyết 43 về chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội; đánh giá giữa kỳ việc thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021-2025, Kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2021-2025; giám sát việc triển khai thực hiện các nghị quyết của Quốc hội; xem xét Quy hoạch tổng thể quốc gia được UBTVQH cho ý kiến tại phiên họp ngày 21/12/2022 để trình Quốc hội  xem xét, quyết định tại Kỳ họp bất thường lần thứ hai. Những nội dung này sẽ là cơ sở quan trọng định hình không gian, lộ trình và nguồn lực phát triển của quốc gia trong thời gian tới.

VnEconomy 22/01/2023 06:06

Nội dung bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 03 phát hành ngày 16-01-2023. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây: 

https://postenp.phaha.vn/chi-tiet-toa-soan/tap-chi-kinh-te-viet-nam