Tăng cường năng lực tự chủ công nghệ, tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia

Chiều 5/1, Văn phòng Chủ tịch nước họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước về 13 luật đã được Quốc hội khóa XV thông qua.

THÁO GỠ ĐIỂM NGHẼN, TẠO ĐỘNG LỰC ĐỘT PHÁ CHO CHUYỂN ĐỔI SỐ

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết Luật Chuyển đổi số gồm 8 Chương, 48 Điều, tập trung giải quyết các nhóm vấn đề cốt lõi nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo động lực đột phá cho chuyển đổi số quốc gia. Những nội dung cơ bản của luật là quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và chuẩn hóa các khái niệm nền tảng;

Xác lập các nguyên tắc căn bản về chuyển đổi số, đóng vai trò làm “kim chỉ nam" cho pháp luật chuyên ngành chuyển đổi số và nguyên tắc kiến trúc, thiết kế, yêu cầu tối thiểu đối với hệ thống số như: sử dụng nền tảng số, điện toán đám mây, hỗ trợ về kết nối, chia sẻ dữ liệu, bảo đảm an ninh mạng ngay từ giai đoạn thiết kế...

“Có thể hiểu các quy định này nhằm định hình chuẩn mực cho các hệ thống số ngay từ đầu, hạn chế tối đa tình trạng đầu tư manh mún, rời rạc, kém hiệu quả và thiếu tính liên thông vốn tồn tại thời gian qua”, Thứ trưởng cho biết.

Ngoài ra, luật cũng thiết lập cơ chế điều phối quốc gia về chuyển đổi số; các biện pháp bảo đảm chuyển đổi số…

Luật Trí tuệ nhân tạo gồm 8 chương và 35 điều. Luật được xây dựng trên nguyên tắc vừa quản lý các rủi ro, vừa thúc đẩy phát triển và đổi mới sáng tạo đối với trí tuệ nhân tạo. Xây dựng luật theo hướng là luật khung, tạo hành lang pháp lý đồng bộ và linh hoạt cho phát triển, ứng dụng và quản lý trí tuệ nhân tạo một cách an toàn, tin cậy và bền vững…

Còn Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ nhằm thể chế hóa kịp thời các quan điểm, đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; coi doanh nghiệp là trung tâm của ứng dụng, chuyển giao và đổi mới công nghệ, thúc đẩy phát triển thị trường khoa học và công nghệ trong nước; ngăn chặn nhập khẩu công nghệ lạc hậu, tiếp thu và làm chủ công nghệ tiên tiến của thế giới phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Đặc biệt, luật xác định, lựa chọn các vấn đề thực sự vướng mắc trong thực tiễn đã “chín”, đã rõ để kịp thời tháo gỡ, tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động chuyển giao công nghệ trong nước và từ nước ngoài vào Việt Nam để cải thiện trình độ công nghệ quốc gia và năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp, phục vụ tăng trưởng nhanh và bền vững... Luật gồm 3 điều, trong đó điều 1 sửa đổi, bổ sung 31 điều của Luật Chuyển giao công nghệ 2017.

LUẬT HÓA KHÁI NIỆM "CÔNG NGHỆ CHIẾN LƯỢC"

Đối với Luật Công nghệ cao 2025, Thứ trưởng Hoàng Minh cho biết điểm nổi bật nhất và mang tính tiên phong chính là việc lần đầu tiên luật hóa khái niệm “công nghệ chiến lược".

Theo quy định mới, công nghệ chiến lược được xác định là những công nghệ có tính đột phá, lan tỏa mạnh mẽ, đóng vai trò then chốt trong việc tăng cường năng lực tự chủ công nghệ, tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia và đảm bảo quốc phòng, an ninh.

Việc đưa công nghệ chiến lược vào luật thể hiện tư duy mới: nếu công nghệ cao là công cụ để bứt phá kinh tế thì công nghệ chiến lược chính là “chìa khóa” để khẳng định vị thế và sự độc lập của Việt Nam trên bản đồ công nghệ thế giới. Nhà nước cam kết tập trung nguồn lực quốc gia để đầu tư phát triển, ứng dụng và làm chủ các công nghệ này nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vũng.

Thứ trưởng nhấn mạnh đây không chỉ là một định nghĩa pháp lý mà là một tuyên ngôn về định hướng ưu tiên cao nhất của quốc gia trong kỷ nguyên số.

Bên cạnh đó, thay vì các chính sách ưu đãi dàn trải, Luật Công nghệ cao 2025 thiết lập hệ thống tiêu chí định lượng minh bạch để xác định danh mục công nghệ cao và công nghệ chiến lược.

Các tiêu chí này tập trung vào hiệu quả thực chất bao gồm năng suất nhân tố tổng hợp (TFP); tỷ trọng giá trị gia tăng trong cấu trúc sản phẩm; tỷ lệ nội địa hóa; tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D).

Đặc biệt, yếu tố làm chủ và tự chủ công nghệ lần đầu tiên được bổ sung như một tiêu chí cốt lõi để hưởng ưu đãi, nhằm chấm dứt tình trạng phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ chuyển giao từ bên ngoài.

Ngoài ra, luật cũng đánh dấu bước ngoặt trong chính sách tài chính bằng việc triển khai mô hình ưu đãi thuế theo bậc thang. Cơ chế này được thiết kế để dẫn dắt dòng vốn đầu tư vào các lĩnh vực có giá trị cao nhất.

Bên cạnh đó, một trong những điểm mới mang tầm nhìn dài hạn là việc luật hóa hệ sinh thái công nghệ cao và khu đô thị công nghệ cao.