Thủ tướng Phạm Minh Chính: Khoa học xã hội là “phần hồn” của phát triển đất nước

Sáng 24/2, nhân dịp năm mới Bính Ngọ 2026, tại Hà Nội, Phạm Minh Chính đã tới thăm, làm việc với Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và gặp gỡ các nhà khoa học, chuyên gia tiêu biểu trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Cùng dự có Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cùng lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương và thành phố Hà Nội.

Trước buổi làm việc, Thủ tướng tham quan trưng bày những thành tựu nổi bật của khoa học xã hội Việt Nam, các dấu ấn nghiên cứu gắn với thực tiễn đất nước; giới thiệu các công trình khoa học được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước; cùng hệ thống tư liệu quý của Viện Viễn Đông Bác Cổ (Pháp) đang được lưu trữ, xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là Di sản thế giới.

KHOA HỌC XÃ HỘI – NỀN TẢNG TƯ DUY CHO HOẠCH ĐỊNH VÀ HOÀN THIỆN THỂ CHẾ

Báo cáo tại buổi làm việc, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi cho biết, trải qua 73 năm xây dựng và phát triển, Viện đã khẳng định vị thế là cơ quan nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn hàng đầu của Đảng, Nhà nước; đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách phát triển đất nước.

Trong năm 2025, Viện tập trung rà soát, hoàn thiện thể chế nội bộ; sửa đổi, ban hành mới 34 văn bản quy chế, quy định quản lý trên nhiều lĩnh vực; thành lập Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ; khôi phục hoạt động Hội đồng khoa học; hình thành 3 nhóm nghiên cứu chuyên biệt gắn với các lĩnh vực kinh tế – xã hội, chính trị – xã hội – pháp luật và các vấn đề quốc tế.

Hoạt động nghiên cứu khoa học tiếp tục được duy trì với 130 bài công bố trên các tạp chí quốc tế; nhiều diễn đàn, hội thảo khoa học quy mô lớn được tổ chức, bổ sung luận cứ khoa học phục vụ công tác tham mưu, tư vấn chính sách.

Trong công tác tư vấn, Viện đã hoàn thành đầy đủ 12 báo cáo phân tích, dự báo tình hình kinh tế – xã hội phục vụ các phiên họp thường kỳ của Chính phủ; riêng quý IV/2025 xây dựng và gửi 28 báo cáo tư vấn chính sách tới lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các bộ, ngành Trung ương.

Ở lĩnh vực đào tạo sau đại học, Học viện Khoa học xã hội được Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép tuyển sinh trở lại 5 ngành tiến sĩ và 4 ngành thạc sĩ. Hệ thống 22 tạp chí khoa học tiếp tục phát huy vai trò diễn đàn học thuật; hoạt động hợp tác quốc tế được duy trì với 39 thỏa thuận hợp tác, mở rộng trao đổi học thuật và hội nhập quốc tế.

Tại buổi làm việc, các nhà khoa học, cán bộ của Viện đã trao đổi, kiến nghị nhiều nội dung nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động khoa học xã hội và nhân văn trong bối cảnh mới, nhất là yêu cầu tăng cường cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách, hoàn thiện thể chế và phát triển bền vững.

Viện đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt là cơ chế tài chính, cơ chế sử dụng và đãi ngộ nhân lực khoa học, cơ chế đặt hàng nghiên cứu gắn với nhu cầu thực tiễn.

KHẲNG ĐỊNH VAI TRÒ THAM MƯU CHIẾN LƯỢC TRONG KỶ NGUYÊN PHÁT TRIỂN

Phát biểu tại buổi làm việc, Thủ tướng Phạm Minh Chính ghi nhận, đánh giá cao những nỗ lực, đóng góp của các thế hệ nhà khoa học Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trong suốt hơn bảy thập kỷ qua; khẳng định sẽ tiếp thu các ý kiến với tinh thần cầu thị, suy nghĩ thấu đáo và hành động quyết liệt.

Phân tích vị trí, vai trò của khoa học xã hội và nhân văn, Thủ tướng nhấn mạnh đây không chỉ là lĩnh vực nghiên cứu học thuật mà còn là nền tảng tư duy, kim chỉ nam cho hoạch định đường lối, chính sách phát triển đất nước.

Qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã hun đúc hệ giá trị văn hóa, tư tưởng, tinh thần quý báu – nguồn học liệu đặc biệt mà khoa học xã hội và nhân văn có sứ mệnh nghiên cứu, gìn giữ, phát triển và lan tỏa trong thời đại mới.

Thủ tướng khẳng định, trong mỗi giai đoạn cách mạng, khoa học xã hội và nhân văn đều đi trước mở đường, cung cấp nền tảng lý luận cho Đảng, Nhà nước trong hoạch định đường lối, chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; từ thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, đến thời kỳ Đổi mới và hội nhập quốc tế.

Khẳng định Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam là trung tâm nghiên cứu chiến lược hàng đầu của Đảng, Nhà nước về khoa học xã hội, Thủ tướng nhấn mạnh Viện chính là “cơ quan tham mưu chiến lược” về khoa học xã hội và nhân văn, nơi kết tinh trí tuệ của nhiều thế hệ nhà khoa học, đóng vai trò luận giải các vấn đề lớn của đất nước, khơi mở tư duy và phương pháp tiếp cận để giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Theo Thủ tướng, Báo cáo Chính trị Đại hội XIV của Đảng xác định phát triển đồng bộ, liên ngành, có trọng tâm, trọng điểm khoa học xã hội và nhân văn nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển đất nước trong thời kỳ mới.

Các nghị quyết của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế, xây dựng và thi hành pháp luật, phát triển kinh tế tư nhân đều đặt ra yêu cầu chủ động nghiên cứu chiến lược, hoàn thiện thể chế, đổi mới tư duy và cách tiếp cận.

Trên cơ sở đó, Thủ tướng yêu cầu Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát triển đột phá, khẳng định rõ vai trò “cơ quan tham mưu chiến lược” với phương châm: “Lý luận phát triển – Bản sắc giữ gìn – Truyền thống phát huy – Tinh hoa hấp thụ – Phản biện sắc sảo – Kiến tạo tương lai”.

Viện cần tập trung triển khai hiệu quả Nghị quyết Đại hội XIV và các nghị quyết chuyên đề của Bộ Chính trị; nâng cao chất lượng nghiên cứu cơ bản gắn với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; chủ động tham gia tổng kết các mốc lớn về lý luận và thực tiễn phát triển đất nước.

Thủ tướng cũng yêu cầu Viện tiên phong trong nghiên cứu, luận giải, bảo vệ chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; nâng cao chất lượng tư vấn chính sách theo tinh thần “kịp thời, sâu sắc, dự báo chính xác, kiến nghị khả thi”; đẩy mạnh đào tạo nhân lực trình độ cao về khoa học xã hội; tăng cường hợp tác trong nước và quốc tế; thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong hoạt động nghiên cứu và quản lý.

Về cơ chế, chính sách, Thủ tướng cho biết Chính phủ và các bộ, ngành sẽ rà soát, hoàn thiện thể chế, trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cao hơn cho Viện trong hoạt động, khai thác nguồn lực và phát triển đội ngũ nhân lực; đồng thời xem xét, giải quyết các đề xuất, kiến nghị của Viện theo thẩm quyền.

Thủ tướng tin tưởng, với sứ mệnh tham mưu chiến lược cho Đảng, Nhà nước, truyền thống đoàn kết và bản lĩnh học thuật, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy vai trò, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển đất nước trong giai đoạn mới.