Đồng yên Nhật Bản vốn được xem là một trong những đồng tiền an toàn nhất thế giới, thường tăng giá mỗi khi thị trường tài chính toàn cầu biến động...

Nhưng từ khi xung đột quân sự Mỹ - Iran nổ ra vào cuối tháng 2 tới nay, đồng yên không những không tăng mà thậm chí còn giảm giá.

Thặng dư thương mại khổng lồ của Nhật Bản và vị thế đầu tư ròng của nước này ở nước ngoài là những yếu tố quan trọng đưa đồng yên phát huy mạnh mẽ vai trò “hầm trú ẩn” mỗi khi thị trường tài chính đối mặt rủi ro lớn dẫn tới các tài sản khác bị bán tháo. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, vai trò kênh đầu tư an toàn của đồng yên dường như cần tới nhiều điều kiện hơn để có thể phát huy.

Trao đổi với hãng tin CNBC, ông Joey Chew, trưởng bộ phận nghiên cứu ngoại hối châu Á của ngân hàng HSBC, nói rằng đồng yên “có thể dễ tổn thương trước cú sốc giá dầu”, với bằng chứng là đồng tiền này đã mất giá vào giữa tháng 6 năm ngoái khi Israel và Iran căng thẳng.

Sáng nay (17/3), đồng yên giảm giá so với USD, giao dịch ở mức hơn 159,4 yên đổi 1 USD. Trước khi xung đột Mỹ - Iran bùng nổ, đồng yên còn ở dưới ngưỡng 157 yên đổi 1 USD.

Theo các nhà phân tích, bối cảnh hiện nay có nhiều yếu tố bất lợi đối với đồng yên, khiến đồng tiền này khó phát huy vai trò “hầm trú ẩn”.

Thứ nhất, các công ty từ Trung Quốc và nhiều quốc gia khác đang giành thị phần xuất khẩu của các công ty Nhật Bản. Thứ hai, Nhật Bản phải nhập khẩu nhiều năng lượng hơn để bù đắp cho sự mất mát nguồn cung điện kể từ khi nước này dừng hoạt động một số nhà máy điện hạt nhân sau sự cố Fukushima. Và thứ ba, yếu tố lãi suất không còn là một mỏ neo đáng tin cậy cho đồng yên.

Điều này đồng nghĩa rằng các yếu tố căn bản hậu thuẫn đồng yên đã thay đổi mạnh mẽ.

Mức tỷ giá của yên hiện nay là yếu nhất kể từ khi nhà chức trách Nhật Bản có đợt can thiệp gần đây nhất vào thị trường ngoại hối vào tháng 7/2024. Do đó, thị trường hiện vẫn đang tính đến khả năng Tokyo có một đợt can thiệp mới.

Đồng yên “chịu sự tác động rất lớn từ giá dầu” và “một cú sốc giá dầu nữa có thể đẩy đồng yên giảm giá quá mức 160 yên đổi 1 USD” - ông Steve Englander, trưởng bộ phận chiến lược ngoại hối G10 tại ngân hàng Standard Chartered, nhận định với Reuters.

Ông Thomas Mathews, trưởng bộ phận thị trường châu Á - Thái Bình Dương tại công ty Capital Economics, cho rằng “nhà đầu tư không nên mong chờ việc đồng yên quay trở lại địa vị ‘hầm trú ẩn’ trong cuộc khủng hoảng hiện nay. Nhưng như vậy không có nghĩa là địa vị đó của đồng yên đã vĩnh viễn mất đi”.

Chiến lược gia tiền tệ Carol Kong của ngân hàng Commonwealth Bank of Australia lại có một góc nhìn khác, cho rằng xung đột càng kéo dài, áp lực đè nặng lên triển vọng kinh tế toàn cầu sẽ càng lớn, và điều kiện như vậy sẽ mở ra cơ hội phục hồi cho đồng yên.

Nhưng hiện tại, “bóng ma” đình lạm đang quay trở lại đe dọa Nhật Bản.

Trong đợt cấm vận dầu lửa của các nước Arab hồi chiến tranh Yom Kippur năm 1973, giá tiêu dùng toàn cầu tăng mạnh. Khi đó, giá dầu tăng gấp 3 và lạm phát của Nhật Bản lên tới 24,9% trong năm 1974, mức tăng thuộc hàng cao nhất trong số các nền kinh tế phát triển.

Hiện nay, nhiều nhà đầu tư lo ngại rằng giá dầu cao có thể đẩy nền kinh tế Nhật Bản một lần nữa rơi vào tình trạng đình lạm - với lạm phát cao và tăng trưởng ì ạch.

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng mối quan hệ giữa giá dầu và tỷ giá đồng yên là không ổn định. Từ đại dịch Covid-19 tới nay, mối quan hệ này liên tục thay đổi từ cùng chiều tới ngược chiều.

Ngoài ra, chênh lệch giữa lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản và lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ cũng không còn là một chỉ báo đáng tin cậy về hướng đi của đồng yên như trước. Việc liệu chính sách chi tiêu công của chính quyền Thủ tướng Sanae Takaichi hay hoạt động bảng cân đối kế toán của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) là yếu tố chi phối tỷ giá yên vẫn đang là một chủ đề gây tranh cãi.

Các nhà giao dịch cũng đang cố gắng tìm hiểu xem liệu có một giới hạn nào mà ở đó nhà chức trách Nhật Bản sẽ vào cuộc để bảo vệ tỷ giá đồng yên. Số liệu hàng tuần mới nhất của Ủy ban Giao dịch hàng hóa tương lai Mỹ (CFTC) cho thấy các nhà đầu cơ, bao gồm các quỹ phòng hộ, đang tăng vị thế ròng bán khống đồng yên.

Trong vòng 1 năm qua, vị thế ròng đầu cơ đồng yên đã chuyển từ đầu cơ giá lên sang đầu cơ giá xuống, và hiện tương đối cân bằng, với vị thế giá xuống nhỉnh hơn một chút so với vị thế giá lên.

Cùng với đó, giao dịch chênh lệch lãi suất (carry trade) giữa đồng yên và USD vẫn đang ổn định một cách đáng ngạc nhiên.

Trong giao dịch này, nhà đầu tư Nhật Bản dùng đồng yên để mua USD và đầu tư vào trái phiếu kho bạc Mỹ, nhằm hưởng mức lợi tức cao hơn của trái phiếu kho bạc Mỹ so với trái phiếu chính phủ Nhật Bản. Tuy nhiên, trái phiếu chính phủ Nhật đã bị bán mạnh trong thời gian từ giữa tháng 1 đến tuần kết thúc vào ngày 7/3, dẫn tới lợi suất tăng, và chênh lệch lợi suất so với trái phiếu kho bạc Mỹ không còn hấp dẫn như trước.

Hiện tại, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đang ở mức hơn 4,23%, còn lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật cùng kỳ hạn là hơn 2,27%.