UBND TP.Hồ Chí Minh vừa công bố danh mục 43 vị trí sạt lở bờ sông, kênh, rạch nguy hiểm và đặc biệt nguy hiểm trên địa bàn sau sáp nhập, qua đó phát đi cảnh báo mạnh mẽ về rủi ro thiên tai đang hiện hữu trong lòng đô thị lớn nhất cả nước...

Theo Công văn số 3113/UBND-ĐT, TP.Hồ Chí Minh sau sáp nhập tổng cộng có 43 vị trí sạt lở, trong đó 8 điểm được xếp loại “đặc biệt nguy hiểm”, 35 điểm “nguy hiểm”, ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 555 hộ dân. Quy mô xử lý dự kiến lên tới gần 17.909 m kè. Tổng mức đầu tư khoảng 3.951 tỷ đồng.

NHIỀU “ĐIỂM NÓNG” SẠT LỞ ÁP SÁT KHU DÂN CƯ, HẠ TẦNG TRỌNG YẾU

Điều đáng lo ngại là nhiều điểm sạt lở nằm sát khu dân cư đông đúc, thậm chí đã ăn sâu vào khu vực sinh sống của người dân. Tại rạch Giồng Ông Tố, phường Bình Trưng (quận 9 cũ), khu vực hai bên cầu Giồng Ông Tố 1 được xác định ở mức “đặc biệt nguy hiểm”, ảnh hưởng trực tiếp đến 19 hộ dân sinh sống xung quanh.

Tương tự, tại kênh Thanh Đa, phường Thạnh Mỹ Tây (quận Bình Thạnh cũ), đoạn kè 1.1 dài khoảng 120 m đã xảy ra sụp lún nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp 15 hộ dân có nhà tiếp giáp bờ kè. Đây là một trong những điểm “đặc biệt nguy hiểm” điển hình, khi chính công trình kè hiện hữu lại bị hư hỏng, làm gia tăng nguy cơ mất an toàn.

Khu vực Nhà Bè, đoạn rạch Ông Lớn 2 gần cầu Phước Lộc ghi nhận sạt lở nghiêm trọng với phạm vi khoảng 247 m, nằm trong khu dân cư tập trung. Trong khi đó, tại xã Bình Hưng, khu vực rạch Xóm Củi (huyện Bình Chánh cũ) có tới 146 hộ dân sinh sống, trong đó 25 hộ nằm trong vùng nguy hiểm cần di dời khẩn cấp.

Không chỉ đe dọa nhà ở, nhiều điểm sạt lở còn ảnh hưởng trực tiếp đến hạ tầng giao thông và công trình công cộng. Điển hình như khu vực sông Sài Gòn tại phường Hiệp Bình, nơi sạt lở kéo dài 300 m có nguy cơ tác động đến khu dân cư và các công trình lân cận như nhà thờ Fatima, ảnh hưởng đến khoảng 80 hộ dân.

Tại phường Cát Lái, khu vực sông Đồng Nai đoạn gần phà Cát Lái ghi nhận hiện tượng nhà dân xây sát mép sông bị nứt, nghiêng ra phía lòng sông, ảnh hưởng trực tiếp khoảng 30 hộ dân.

Đáng chú ý, nhiều điểm sạt lở mới phát sinh trong năm 2025 tại các khu vực như phường Tân Uyên, Lái Thiêu… cho thấy xu hướng gia tăng và lan rộng của hiện tượng này trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và tác động của biến đổi khí hậu.

ÁP LỰC XỬ LÝ CẤP BÁCH, ĐỒNG BỘ TỪ CÔNG TRÌNH ĐẾN QUẢN LÝ

Trước thực trạng trên, UBND TP.Hồ Chí Minh yêu cầu các sở, ngành và địa phương khẩn trương triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó trọng tâm là đẩy nhanh tiến độ các dự án kè chống sạt lở.

Hiện nay, nhiều dự án đã được đề xuất hoặc đang triển khai, đặc biệt tại các khu vực trọng điểm như bán đảo Thanh Đa, sông Sài Gòn, sông Đồng Nai hay các tuyến kênh rạch lớn. Tuy nhiên, vẫn còn 11/43 vị trí chưa có chủ trương đầu tư, đặt ra áp lực lớn trong việc bố trí nguồn lực và tổ chức thực hiện.

Yêu cầu đặt ra là các dự án phải được khảo sát kỹ lưỡng về địa hình, địa chất, thủy văn, bảo đảm tính bền vững lâu dài. Việc thi công phải bảo đảm chất lượng, tránh tình trạng công trình vừa hoàn thành đã xuống cấp, như bài học tại một số tuyến kè trước đây.

Song song đó, các khu vực đã giải phóng mặt bằng nhưng chưa triển khai thi công phải được gia cố tạm thời để hạn chế rủi ro phát sinh. Chính quyền địa phương cũng phải chủ động phương án “bốn tại chỗ”, sẵn sàng ứng phó khi tình huống xấu xảy ra.

Một giải pháp quan trọng khác là siết chặt quản lý hoạt động trên sông. Thành phố yêu cầu tăng cường kiểm tra, xử lý tình trạng khai thác cát trái phép, nguyên nhân chính gây thay đổi dòng chảy và gia tăng sạt lở. Các tuyến sông lớn như sông Sài Gòn, sông Đồng Nai, sông Soài Rạp, sông Lòng Tàu sẽ được kiểm soát chặt chẽ hơn.

Đồng thời, hoạt động xây dựng bến bãi, cảng thủy nội địa cũng phải được quản lý nghiêm ngặt. Các trường hợp lấn chiếm hành lang bảo vệ bờ sông, kênh rạch sẽ bị xử lý, cưỡng chế tháo dỡ nếu vi phạm.

Ở cấp cơ sở, các địa phương được yêu cầu tổ chức cắm biển cảnh báo, rào chắn khu vực nguy hiểm, đồng thời tuyên truyền để người dân nhận diện rủi ro và chủ động phòng tránh. Việc di dời người dân tại các khu vực đặc biệt nguy hiểm sẽ được thực hiện khi cần thiết nhằm đảm bảo an toàn tính mạng.

Về dài hạn, TP.Hồ Chí Minh đặt mục tiêu xây dựng hệ thống phòng, chống sạt lở đồng bộ đến năm 2030, gắn với chiến lược thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển đô thị bền vững.

Với đặc thù hệ thống sông ngòi dày đặc và tốc độ đô thị hóa cao, TP.Hồ Chí Minh được dự báo sẽ còn đối mặt với nguy cơ sạt lở trong thời gian dài. Vì vậy, việc công bố danh mục 43 điểm sạt lở sau hợp nhất (Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu hợp nhất với TP.Hồ Chí Minh) còn là cơ sở để Thành phố ưu tiên nguồn lực, triển khai giải pháp có trọng tâm, trọng điểm.

Trong bối cảnh đó, bài toán không chỉ là xử lý từng điểm sạt lở cụ thể, mà còn là quản trị tổng thể không gian sông nước đô thị từ quy hoạch, khai thác tài nguyên đến kiểm soát phát triển ven sông.