Việc chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục đổi hướng chính sách có thể làm suy yếu thỏa thuận với Bắc Kinh, qua đó đe dọa cam kết nhập 25 triệu tấn đậu tương Mỹ mỗi năm trong 3 năm tới của Trung Quốc...

Trung Quốc đã hoàn tất cam kết ban đầu mua 12 triệu tấn đậu tương từ Mỹ theo thỏa thuận song phương công bố hồi tháng 10. Tuy nhiên, khả năng duy trì thỏa thuận này hiện tương đối mong manh trong bối cảnh chính sách thương mại của Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục đổi hướng và nông dân Mỹ vẫn chịu áp lực chi phí sản xuất cao.

Đầu tháng này, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ áp thuế quan 25% với bất kỳ quốc gia nào giao thương với Iran - trong đó có Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất của Tehran. Cuối tuần trước, ông tiếp tục đe dọa áp thuế quan 10% với 8 đồng minh thân cận của Mỹ ở châu Âu nếu các nước này không thay đổi lập trường về nỗ lực của Washington nhằm giành quyền kiểm soát Greenland.

Nhà kinh tế Chad Hart của Đại học Bang Iowa cảnh báo rằng việc chính quyền ông Trump liên tục đổi hướng chính sách có thể làm suy yếu thỏa thuận với Bắc Kinh, qua đó đe dọa cam kết nhập 25 triệu tấn đậu tương Mỹ mỗi năm trong 3 năm tới của Trung Quốc.

“Với các mức thuế quan mới, thỏa thuận này sẽ ra sao? Có bị chấm dứt không? Có còn ràng buộc không?”, ông Hart đặt câu hỏi.

Vào mùa hè năm ngoái, Bắc Kinh từng tạm dừng mua đậu tương Mỹ khi căng thẳng thương mại với Washington leo thang. Tuy nhiên, sau cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Hàn Quốc vào cuối tháng 10, hai bên nhất trí tạm hạ nhiệt căng thẳng, và Trung Quốc đồng ý nối lại việc mua đậu tương Mỹ.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Trung Quốc đã hoàn tất cam kết mua đậu tương Mỹ ở giai đoạn đầu. Thông tin này được đưa ra khi ông Bessent trả lời phỏng vấn kênh Fox Business ngày thứ Ba (20/1), bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos, Thụy Sỹ. Tại diễn đàn này, ông Bessent có cuộc gặp với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong. Theo vị Bộ trưởng, Bắc Kinh vẫn đang duy trì các cam kết với phía Mỹ.

“Ông ấy nói với tôi rằng ngay trong tuần này họ đã hoàn tất việc mua đậu tương và chúng tôi trông đợi sang năm sẽ đạt 25 triệu tấn. Họ đã thực hiện đúng mọi điều đã cam kết”, ông Bessent nói khi đề cập tới ông Hà Lập Phong.

Theo dữ liệu sơ bộ của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) công bố hồi mùa thu năm ngoái, tiến độ mua đậu tương Mỹ của Trung Quốc diễn ra chậm chạp, khiến giới quan sát nghi ngờ liệu Bắc Kinh có thực hiện đúng thỏa thuận hay không. USDA cũng lưu ý số liệu chính thức thường chưa phản ánh ngay lập tức lượng mua thực tế mà có độ trễ nhất định.

Số liệu do USDA đưa ra ngày 20/1 cho thấy tính từ đầu niên vụ đậu tương của Mỹ 1/9/2025 đến 8/1/2026, Trung Quốc đã mua hơn 8 triệu tấn đậu tương Mỹ. Các báo cáo hàng ngày của cơ quan này cho thấy kể từ đó, Trung Quốc còn đặt thêm một số đơn hàng mới, quy mô từ 132.000 tấn đến hơn 300.000 tấn. Các đơn hàng này giúp Bắc Kinh hoàn tất mốc 12 triệu tấn theo cam kết ban đầu.

Trên thực tế, theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank), những năm gần đây Trung Quốc chuyển phần lớn hoạt động mua đậu tương sang Brazil và Argentina nhằm đa dạng hóa nguồn cung và tìm mức giá cạnh tranh hơn. Năm ngoái, đậu tương Brazil chiếm hơn 70% tổng lượng nhập khẩu của Trung Quốc, trong khi tỷ trọng của Mỹ giảm xuống 21%.

Chính quyền ông Trump dự kiến chi khoảng 12 tỷ USD để hỗ trợ nông dân Mỹ giảm bớt tác động từ cuộc chiến thương mại. Tuy nhiên, nhiều nông dân cho rằng khoản hỗ trợ này không đủ để giải quyết hết khó khăn, khi chi phí phân bón, hạt giống và lao động tăng vọt khiến họ khó có lãi.

Theo kế hoạch, nông dân trồng đậu tương sẽ nhận được hỗ trợ 30,88 USD/mẫu Anh, tương đương khoảng 76,3 USD/ha; nông dân trồng ngô nhận 44,36 USD/mẫu Anh, tương đương khoảng 109,6 USD/ha.

Cao lương - mặt hàng cũng chịu ảnh hưởng nặng nề khi Trung Quốc ngừng mua - được hỗ trợ 48,11 USD/mẫu Anh, tương đương khoảng 118,9 USD/ha. Các mức hỗ trợ được tính theo công thức của USDA dựa trên chi phí sản xuất.

Theo ông Cory Walters, phó giáo sư khoa Kinh tế nông nghiệp tại Đại học Nebraska-Lincoln, gói hỗ trợ trên - cùng với sự bất định về thị trường và mức giá nông sản - đang khiến ngay cả những người lạc quan nhất cũng lo ngại.

Sau khi thỏa thuận “đình chiến” Mỹ - Trung được công bố, giá đậu tương có lúc vượt 11,50 USD/giạ, nhưng đến phiên ngày 20/1 đã giảm về khoảng 10,56 USD/giạ. Mức giá này gần tương đương một năm trước và chưa đủ cao để bù đắp chi phí sản xuất của nông dân

“Mọi thứ đều thay đổi - từ thị trường thuê đất đến phân bón và hạt giống - làm phức tạp thêm bài toán dòng tiền của nông dân. Trong bối cảnh thị trường có quá nhiều bất định, việc ra quyết định lúc này càng khó khăn hơn”, ông Walters nhận xét với hãng tin AP.