Châu Âu và châu Á tranh nhau mua LNG giữa khủng hoảng nguồn cung

Theo phân tích dữ liệu theo dõi tàu biển của tờ báo Financial Times, người mua tại châu Á và châu Âu đang cạnh tranh ngày càng gay gắt để tìm nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), sau khi chiến sự ở Trung Đông làm gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển 20% lượng dầu và LNG được tiêu thụ toàn cầu.

Dữ liệu này cho thấy sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch không kích nhằm vào Iran ngày 28/2, một số tàu chở LNG đang trên hải trình tới châu Âu đã bất ngờ đổi hướng sang châu Á. Diễn biến này phản ánh sức ép nguồn cung ngày càng lớn, trong bối cảnh hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz gần như đình trệ.

Tại châu Á, nhiều nền kinh tế phụ thuộc lớn vào lượng dầu và khí đốt đi qua Hormuz. Với LNG, phần lớn nguồn cung từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) lâu nay được vận chuyển qua tuyến hàng hải này để tới châu Á. Vì vậy, khi chiến sự bùng phát và hoạt động vận tải qua Hormuz bị gián đoạn, giá LNG tại châu Á đã tăng gần như ngay lập tức, qua đó thúc đẩy các nhà xuất khẩu khí đốt từ Mỹ chuyển hướng nhiều hơn sang khu vực này.

“Đài Loan, Hàn Quốc và Nhật Bản là những thị trường cần tìm thêm LNG để bù đắp phần nguồn cung gián đoạn từ vùng Vịnh”, ông Massimo Di Odoardo, Giám đốc phân tích khí đốt và LNG tại công ty tư vấn Wood Mackenzie, nhận xét với Financial Times.

Theo ngân hàng Citigroup, năm 2025, Qatar cung ứng hơn 30% nhu cầu khí đốt của Đài Loan. Với Hàn Quốc và Nhật Bản, tỷ lệ này lần lượt là 15% và 5%.

Sức ép được dự báo sẽ càng lớn hơn vào mùa hè, khi nhu cầu sử dụng điều hòa không khí tăng mạnh khiến mức tiêu thụ khí đốt của châu Á thường vượt châu Âu. Trong bối cảnh đó, các công ty điện lực trong khu vực đang phải khẩn trương tìm nguồn hàng thay thế để bù đắp phần thiếu hụt.

Hầu hết LNG được mua bán theo hợp đồng dài hạn, nên không nhiều lô hàng có thể dễ dàng chuyển sang thị trường khác. Tuy nhiên, một số khách hàng vẫn có quyền đổi điểm đến cuối cùng của lô hàng, và trong trường hợp giá tăng đủ mạnh, một số bên bán cũng có thể chấp nhận phá hợp đồng để bán sang nơi trả giá cao hơn.

Theo công ty dữ liệu Spark Commodities, tới thứ Năm (5/3), vài ngày sau khi xung đột nổ ra, đà tăng mạnh của khí đốt châu Âu cùng với chi phí vận tải biển leo thang khiến việc chuyển hướng LNG từ Mỹ sang châu Á bớt hấp dẫn hơn.

Việc tàu chở khí được điều tới châu Âu hay châu Á chủ yếu phụ thuộc vào chênh lệch giá giữa hai thị trường, cụ thể là giá khí đốt tại châu Âu, giá LNG chuẩn JKM của châu Á - mức giá tham chiếu cho LNG giao ngay tại Nhật Bản và Hàn Quốc - cùng cước vận tải.

Với châu Âu, cuộc cạnh tranh với châu Á để giành nguồn cung LNG gợi nhớ tới những gì đã xảy ra cách đây 4 năm, thời điểm Nga cắt giảm mạnh dòng khí đốt qua đường ống sang châu lục này sau khi Moscow phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine. Khi đó, cuộc đua giành mua LNG đã đẩy giá mặt hàng này tăng lên mức kỷ lục.

Hôm thứ Hai (9/3), giá khí đốt tại châu Âu có lúc lên tới 69,50 euro/ MWh, cao gấp hơn hai lần so với trước khi xung đột Iran nổ ra. Dù vậy, mức này vẫn còn cách xa đỉnh 342 euro/MWh ghi nhận vào năm 2022.

Giá khí đốt JKM tại châu Á cũng tăng hơn gấp đôi kể từ khi chiến sự nổ ra, lên 24,80 USD/triệu đơn vị nhiệt Anh vào ngày 9/3, tương đương 73,1 euro/MWh.

“Châu Âu đã rút ra bài học từ năm 2022 và hiện có nhiều công cụ hơn để ứng phó nếu giá tăng lên mức cực đoan”, ông Alex Kerr, luật sư tại hãng luật Baker Botts, nhận xét.

Theo ông Kerr, các khách hàng châu Âu đã bắt đầu bổ sung điều khoản vào hợp đồng theo hướng tăng mạnh mức phạt đối với nhà cung cấp nếu họ chuyển hướng lô hàng vì mục đích thương mại. Bên cạnh đó, thị trường hiện cũng có thêm nhiều nguồn LNG chưa bị ràng buộc vào điểm đến cố định, chủ yếu nhờ các dự án mới đi vào hoạt động tại Mỹ.

Trong khi các nhà sản xuất như Qatar áp quy định chặt chẽ về điểm đến của LNG, gần như toàn bộ LNG xuất khẩu từ Mỹ có thể được chuyển tới bất kỳ thị trường nào mà người mua lựa chọn. Theo một số nhà phân tích, hiện ngày càng nhiều nhà xuất khẩu sẵn sàng phá hợp đồng nếu chênh lệch giá đủ lớn để mang lại lợi ích tài chính.

Bên cạnh đó, việc một số khách hàng châu Âu chần chừ ký hợp đồng cung ứng dài hạn trước khi chiến sự Trung Đông bùng phát có thể khiến họ chịu bất lợi.

Trước đó, kỳ vọng nguồn cung LNG toàn cầu sẽ dư thừa khiến một số khách hàng châu Âu cho rằng chờ tới cuối năm để ký hợp đồng sẽ có lợi hơn về chi phí.

“Nhiều khách hàng châu Âu cũng trì hoãn chốt hợp đồng vì luật mới của Liên minh châu Âu (EU) về phát thải methane khiến họ chưa rõ sau này có thể bị phạt hay không”, ông Di Odoardo của Wood Mackenzie cho biết.

Nguy cơ giá tăng đang lớn dần theo từng ngày vì eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa. So với dầu mỏ, khí đốt khó lưu trữ hơn và cũng khó vận chuyển bằng tàu hơn, nên thị trường của mặt hàng này dễ tổn thương hơn trước các cú sốc nguồn cung và giá cả.

“Eo biển Hormuz càng bị đình trệ lâu, nguy cơ gián đoạn vận tải chuyển thành tình trạng thiếu khí đốt thực sự càng lớn, bởi tàu chở khí không thể vận chuyển, trong khi năng lực lưu trữ tại các cơ sở lại có hạn”, công ty tư vấn Oxford Economics nhận định trong một báo cáo nghiên cứu gần đây.