Theo ông Dan Caine, chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ cho biết Bộ Quốc phòng Mỹ đang xem xét các phương án để hộ tống tàu thuyền qua eo biển Hormuz một cách an toàn, trong bối cảnh chiến sự với Iran diễn biến quyết liệt...

Eo biển Hormuz là tuyến đường biển hẹp nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với vịnh Oman, đồng thời là lối ra biển duy nhất của nhiều quốc gia sản xuất dầu khí như Kuwait, Iran, Iraq, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

Khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tiêu thụ toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, kể từ khi chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu từ ngày 28/2, hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz gần như tê liệt.

Theo dữ liệu của Liên hợp quốc (UN), lưu lượng vận tải qua Hormuz từ đó đến nay đã giảm 97%. Iran, nằm ở bờ biển phía Bắc eo biển, đã khiến tuyến hàng hải này bị đình trệ nghiêm trọng khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố sẽ tấn công bất kỳ tàu thuyền nào đi qua đây.

Gián đoạn tại eo biển Hormuz đang gây sức ép lớn lên thị trường năng lượng toàn cầu. Vào thứ Hai (9/3), giá dầu có thời điểm lên mức cao nhất kể từ năm 2022. Theo Liên hợp quốc (UN), đà tăng này có thể châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt mới, tương tự cú sốc từng xảy ra sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine vào năm 2022.

Nếu xung đột kéo dài, tác động sẽ không chỉ dừng ở thị trường năng lượng. Theo công ty phân tích Kpler, khoảng 33% lượng phân bón toàn cầu - gồm lưu huỳnh và amoniac - đi qua eo biển Hormuz. Điều này đồng nghĩa bất kỳ gián đoạn nào tại tuyến hàng hải này cũng có thể gây thêm cú sốc cho thị trường phân bón và làm gia tăng rủi ro với an ninh lương thực toàn cầu.

Kpler cho rằng trong trường hợp chiến sự tiếp diễn, nguy cơ kinh tế thế giới hứng chịu một cú sốc tương tự giai đoạn sau các cuộc khủng hoảng dầu mỏ Trung Đông trong thập niên 1970 sẽ ngày càng lớn.

Kể từ khi xung đột nổ ra, đã có ít nhất 11 tàu bị tấn công tại khu vực eo biển Hormuz. Phần lớn hoạt động vận tải qua tuyến hàng hải này đã dừng lại, không chỉ vì tâm lý lo ngại về an toàn mà còn do phí bảo hiểm bị đẩy lên tới 300%.

Vào ngày 3/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Mỹ sẽ bảo vệ các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Ông cũng cho biết đã chỉ đạo Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ (DFC) cung cấp bảo hiểm và bảo lãnh cho các công ty vận tải biển hoạt động tại khu vực này. Sau đó, DFC công bố chương trình tái bảo hiểm trị giá khoảng 20 tỷ USD dành cho tàu thuyền qua eo biển Hormuz.

Đầu tuần này, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng cho biết một số quốc gia châu Âu, cùng với Ấn Độ và một số nước châu Á khác, đang lên kế hoạch cho một sứ mệnh chung nhằm bảo vệ hoạt động hàng hải trong khu vực. Tuy nhiên, theo ông Macron, chiến dịch như vậy chỉ có thể được triển khai sau khi xung đột kết thúc.

Pháp dự kiến triển khai khoảng một chục tàu hải quân, trong đó có cả nhóm tác chiến tàu sân bay, tới phía Đông Địa Trung Hải, Biển Đỏ và có thể cả eo biển Hormuz.

Người phát ngôn Chính phủ Anh ngày 10/3 cho biết Thủ tướng Keir Starmer đã trao đổi với các nhà lãnh đạo Đức và Italy về phương án hỗ trợ hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz. 

Tuy nhiên, eo biển Hormuz là một trong những khu vực hàng hải khó bảo vệ nhất. Theo công ty môi giới vận tải biển SSY Global, luồng lưu thông tại đây chỉ rộng 2 hải lý. Các con tàu đi qua còn phải rẽ ở khu vực đối diện các đảo của Iran và dọc theo một dải bờ biển đồi núi. Địa hình này tạo điều kiện để lực lượng Iran ẩn nấp và triển khai tấn công.

Do đó, việc bảo vệ tàu thuyền qua Hormuz đang là một bài toán rất khó. Ông Tom Sharpe, cựu chỉ huy Hải quân Hoàng gia Anh, cho biết dù lực lượng hải quân thông thường của Iran phần lớn đã suy yếu, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran vẫn còn trong tay nhiều phương tiện có thể dùng để tấn công, gồm tàu tấn công tốc độ cao, tàu mặt nước không người lái, xuồng cao tốc, tàu ngầm mini, thủy lôi và motor nước gắn thuốc nổ.

Theo tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận Centre for Information Resilience (CIR), Tehran có khả năng sản xuất khoảng 10.000 máy bay không người lái mỗi tháng.

“Trong ngắn hạn, việc hộ tống 3-4 tàu mỗi ngày qua eo biển Hormuz là khả thi nếu triển khai 7-8 tàu khu trục để bảo vệ trước các mối đe dọa từ trên không. Tuy nhiên, khả năng này còn phụ thuộc vào mối đe dọa từ tàu ngầm mini ở mức độ nào. Nếu muốn duy trì hoạt động hộ tống trong nhiều tháng, các lực lượng tham gia sẽ phải bổ sung thêm nguồn lực lớn”, ông Sharpe nhận định với hãng tin Reuters.

Ông Adel Bakawan, Giám đốc Viện Nghiên cứu châu Âu về Trung Đông và Bắc Phi, cho rằng ngay cả khi Iran không còn khả năng sử dụng tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái và thủy lôi, tàu thuyền đi qua khu vực này vẫn có thể đối mặt các cuộc tấn công cảm tử.

Dù việc bảo vệ tàu thuyền qua Hormuz là bài toán khó, một số chuyên gia nhận định rằng nếu chiến sự kéo dài trong nhiều tuần, các bên rồi cũng sẽ phải xây dựng một cơ chế hộ tống nhất định.

“Thế giới cần dầu từ vùng Vịnh tiếp tục lưu thông, vì vậy các bên đang xúc tiến triển khai kế hoạch bảo vệ”, ông Kevin Rowlands, Tổng biên tập tạp chí RUSI Journal thuộc Viện Các quân chủng Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định.