Trung Quốc lần đầu vượt Mỹ, trở thành thị trường số 1 của tôm Việt Nam

Tôm tiếp tục là mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành thủy sản, giữ vai trò trụ cột trong tăng trưởng toàn ngành. Năm 2025 cũng ghi nhận lần đầu tiên xuất khẩu tôm Việt Nam sang Trung Quốc vượt mốc 1 tỷ USD - cột mốc chưa từng có trước đây.

Cụ thể, xuất khẩu tôm sang Trung Quốc năm 2025 đạt 123 nghìn tấn, trị giá 1,24 tỷ USD, tăng 48,4% về lượng và tăng 63,3% về trị giá so với năm 2024. Trung Quốc trở thành thị trường đầu tiên đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD đối với tôm Việt Nam.

Trong khi đó, Mỹ vốn là thị trường lớn nhất của tôm Việt Nam trong nhiều năm, ở thời điểm cao nhất cũng mới chỉ đạt 807 triệu USD vào năm 2022 và chưa từng vượt mốc 1 tỷ USD.

XUẤT KHẨU TÔM SANG TRUNG QUỐC BỨT PHÁ NHỜ PHÂN KHÚC CAO CẤP

Dẫn số liệu của Hải quan Trung Quốc, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết trong 10 tháng năm 2025, tổng giá trị nhập khẩu tôm của Trung Quốc đạt khoảng 4,3 tỷ USD, tăng 10% so với cùng kỳ năm trước, trong khi sản lượng nhập khẩu chỉ tăng nhẹ 1%. Điều này cho thấy người tiêu dùng Trung Quốc đang sẵn sàng chi trả cao hơn cho các sản phẩm tôm cao cấp và tôm chế biến sâu, khiến giá bán bình quân tăng lên rõ rệt.

Sự thay đổi trong xu hướng tiêu dùng tại Trung Quốc, từ sản phẩm phổ thông sang phân khúc cao cấp đã tạo điều kiện thuận lợi cho các mặt hàng có thế mạnh của Việt Nam, đặc biệt là tôm hùm và tôm sú.

Tôm hùm trở thành mặt hàng tôm xuất khẩu số 1 của Việt Nam sang Trung Quốc trong năm 2025, đạt 817 triệu USD, tăng hơn gấp đôi so với năm 2024 và chiếm gần như toàn bộ kim ngạch xuất khẩu tôm hùm của Việt Nam ra toàn thế giới.

Đứng sau tôm hùm là tôm sú, mặt hàng cao cấp truyền thống của Việt Nam. Trong năm 2025, Việt Nam tiếp tục giữ lợi thế rõ rệt về tôm sú tại thị trường Trung Quốc – Hồng Kông, vốn là thị trường số 1 của tôm sú Việt Nam. Tôm sú chủ yếu phục vụ phân khúc nhà hàng, khách sạn và dịch vụ ăn uống và nhóm người tiêu dùng có yêu cầu cao về chất lượng, kích cỡ đồng đều và độ tươi ngon.

Không chỉ giúp Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất của riêng mặt hàng tôm trong năm thứ hai liên tiếp, sự tăng trưởng mạnh mẽ của xuất khẩu tôm còn kéo theo thay đổi lớn về cơ cấu thị trường của toàn ngành.

XUẤT KHẨU TÔM SANG EU ĐỨNG TRƯỚC “RÀO CẢN” MỚI

Theo VASEP, trong năm 2025, xuất khẩu tôm Việt Nam sang EU tiếp tục duy trì tăng trưởng tích cực. Dẫn số liệu từ Hải quan Việt Nam, bà Kim Thu - chuyên gia phân tích ngành hàng tôm của VASEP, cho biết xuất khẩu tôm sang EU tính từ đầu năm đến 15/12/2025 đạt hơn 562 triệu USD, tăng 22% so với cùng kỳ.

Ước tính cả năm 2025, kim ngạch xuất khẩu tôm sang EU đạt gần 590 triệu USD. Điều này cho thấy EU vẫn là thị trường quan trọng và còn dư địa tăng trưởng đối với tôm Việt Nam.

Theo dữ liệu của Shrimp Insight, trong 10 tháng năm 2025, EU nhập khẩu khoảng 374.500 tấn tôm chân trắng đông lạnh và tôm chế biến giá trị gia tăng, tăng 18% so với cùng kỳ năm trước. Giá trị nhập khẩu đạt 2,35 tỷ euro, tăng 21%.

Nhu cầu tiêu thụ tôm tại EU vẫn khá bền bỉ, đặc biệt tại khu vực Nam Âu và Tây Bắc Âu là hai vùng chiếm hơn 95% tổng lượng nhập khẩu của khối. Điều này tạo nền tảng thuận lợi cho xuất khẩu tôm của các nước cung ứng, trong đó có Việt Nam.

Về cơ cấu nguồn cung, Ecuador tiếp tục là nhà cung cấp lớn nhất cho EU với hơn 203.700 tấn, tăng 37%. Ấn Độ đứng thứ hai với khoảng 51.500 tấn, tăng 33%, trong khi Việt Nam đứng thứ ba với gần 46.000 tấn, tăng 12%. Khoảng cách giữa Việt Nam và Ấn Độ không lớn, nhưng khoảng cách với Ecuador đang ngày càng bị nới rộng.

Tuy nhiên, VASEP cho rằng mức tăng trưởng xuất khẩu tôm vào thị trường EU có nguy cơ chỉ mang tính ngắn hạn nếu doanh nghiệp không kịp thích ứng với các chuẩn mực mới đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc tại thị trường này từ năm 2026 trở đi. Một trong những thay đổi lớn nhất đối với chuỗi cung ứng tôm vào EU là các yêu cầu mới về phúc lợi động vật.

Từ năm 2026, nhiều chuỗi bán lẻ lớn tại EU và Anh yêu cầu tôm nước ấm phải được gây ngất hoàn toàn (thường bằng điện) trước khi ngâm đá, thay thế phương pháp sốc lạnh truyền thống. Quy định này đã được các hệ thống bán lẻ như Tesco, Marks & Spencer, Sainsbury’s và Waitrose đưa vào chính sách mua hàng và gắn trực tiếp với điều kiện duy trì tư cách nhà cung cấp.

Điểm khác biệt của rào cản này là không thể xử lý bằng giấy tờ hay chứng thư đơn thuần. Doanh nghiệp buộc phải đầu tư lại công nghệ thu hoạch, sơ chế và thay đổi quy trình vận hành. Trong bối cảnh biên lợi nhuận ngành tôm ngày càng bị thu hẹp, chi phí đầu tư cho các dây chuyền gây ngất điện là áp lực đáng kể, đặc biệt với các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Các yêu cầu về phúc lợi động vật có thể trở thành lợi thế gián tiếp cho các quốc gia có chuỗi sản xuất quy mô lớn và tỷ lệ chứng nhận cao. Ecuador - nước đang dẫn đầu thị phần tại EU, có tỷ lệ tôm đạt chứng nhận bền vững như ASC cao hơn đáng kể so với Việt Nam, đồng thời sở hữu chuỗi sản xuất khép kín thuận lợi cho việc tích hợp công nghệ mới. Ấn Độ, với lợi thế về quy mô và giá thành, cũng đang gia tăng hiện diện tại EU trong bối cảnh các thị trường khác trở nên khó lường hơn.

Theo bà Kim Thu, phúc lợi động vật không còn là câu chuyện hình ảnh hay trách nhiệm xã hội đơn thuần mà đang trở thành điều kiện tham gia thị trường EU. Với ngành tôm Việt Nam, thách thức không chỉ nằm ở chi phí đầu tư mà còn ở việc làm sao để quá trình chuyển đổi không tạo ra khoảng cách quá lớn giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ.