Trong quan hệ buôn bán hàng hóa với nước ngoài, Trung Quốc là thị trường mà Việt Nam nhập khẩu và nhập siêu lớn nhất. Điều này đặt ra nhiều thách thức và cơ hội cho nền kinh tế Việt Nam trong việc cân bằng cán cân thương mại và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, Trung Quốc đã và đang khẳng định vị thế của mình như một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của Việt Nam. Với kim ngạch nhập khẩu từ Trung Quốc đạt 186 tỷ USD vào năm 2025, tăng 29% so với năm trước, Trung Quốc không chỉ là thị trường nhập khẩu lớn nhất mà còn là nguồn nhập siêu lớn nhất của Việt Nam.

THỊ TRƯỜNG NHẬP KHẨU, NHẬP SIÊU LỚN NHẤT

Nhập khẩu hàng hoá từ Trung Quốc có một số đặc điểm đáng lưu ý.

Thứ nhất, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc của Việt Nam giữ mức tăng cao liên tục vượt qua các mốc 20 tỷ USD từ năm 2010, mốc 50 tỷ USD từ năm 2016, mốc 100 tỷ USD từ năm 2021, đạt 150 tỷ USD từ năm 2025. Năm 2025 đã gấp trên 9,2 lần năm 2010, gấp gần 3,8 lần năm 2015, gấp trên 2,2 lần năm 2020... Quý 1/2026, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc đã tăng 31,6% so với cùng kỳ năm 2025 và dự báo cả năm 2026 sẽ vượt qua mốc 200 tỷ USD.

Thứ hai, nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc có quy mô lớn nhất trong các thị trường nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam, khi tỷ trọng nhập khẩu từ Trung Quốc chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam (biểu đồ 2).

Tỷ trọng nhập khẩu từ Trung Quốc trong tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam gần như liên tục tăng lên qua các năm; quý 1/2026 cũng cao hơn quý 1/2025 và khả năng cả năm 2026 sẽ tiếp tục ở mốc trên 40%.

Thứ ba, theo mặt hàng, nhập khẩu từ Trung Quốc quý 1/2026 có một số điều đáng lưu ý: trong 44 mặt hàng chủ yếu, có 36 mặt hàng tăng. Có 14 mặt hàng có mức tăng cao (tăng trên 100 triệu USD): Xăng dầu, hóa chất, sản phẩm hoá chất, chất dẻo, sản phẩm từ chất dẻo, đá quý, kim loại quý và sản phẩm, sản phẩm sắt thép, kim loại thường khác, sản phẩm từ kim loại thường khác, máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, điện gia dụng và linh kiện, máy móc, thiết bị và dụng cụ phụ tùng khác, ô tô nguyên chiếc, linh kiện phụ tùng ô tô.

Trong quý 1/2026 đã có 25/44 mặt hàng chủ yếu đạt trên 100 triệu USD (và là tiền đề để cả năm đạt trên 1 tỷ USD), trong đó có 11 mặt hàng đạt trên 1 tỷ USD (biểu đồ 3).

Thứ tư, quy mô và tỷ trọng hàng hóa Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc cao hơn nhiều so với tỷ trọng hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc (quý 1/2026 là 50,1 tỷ USD so với 16,85 tỷ USD).

Theo đó, nhập siêu hàng hóa từ Trung Quốc có quy mô lớn nhất, vượt xa so với các thị trường thứ hai trở xuống, gần như liên tục tăng lên qua các năm. Cụ thể: nhập siêu hàng hóa từ Trung Quốc năm 2020 là 84,19 tỷ USD, 2021 là 109,87 tỷ USD, 2022: 117,87 tỷ USD, 2023: 110,64 tỷ USD, 2024: 144,2 tỷ USD, 2025: 186,03 tỷ USD, quý 1/2026: 33,26 tỷ USD - tiếp tục tăng so với cùng kỳ năm trước (quý 1/2025 nhập siêu 24,74 tỷ USD) và là tiền đề cho dự báo cả năm 2026 có thể không lớn hơn năm 2025, nhưng vẫn ở mức cao hơn các năm từ 2024 trở về trước.

Thứ năm, trạng thái, vị thế của Việt Nam trong quan hệ buôn bán hàng hóa với Trung Quốc có thể được giải thích bởi nhiều yếu tố. Chênh lệch tỷ giá sức mua tương đương với tỷ giá hối đoái của Trung Quốc thấp hơn chênh lệch tương ứng của Việt Nam đã tạo điều kiện để xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Trung Quốc đạt quy mô lớn, đứng thứ hai trong các thị trường buôn bán của Việt Nam.

Chênh lệch tỷ giá lớn hơn của Việt Nam so với của Trung Quốc cũng tạo điều kiện cho xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Trung Quốc ở quy mô lớn thứ hai của thị trường Trung Quốc. Cụ thể, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Trung Quốc trong những năm qua thể hiện ở biểu đồ 4.

Một điểm quan trọng nữa là tỷ giá hối đoái bình quân (nhân dân tệ/USD) năm 2019 là 6,91, năm 2020 là 6,90, năm 2021 là 6,45, năm 2022 là 6,74, năm 2024 là 7,08 - tức là đã có một số năm giảm để tránh bị nghi ngờ là thao túng tiền tệ.

Về địa chính trị, Việt Nam rất gần Trung Quốc, sẵn có quan hệ truyền thống từ nhiều năm trước, sớm có quan hệ chiến lược toàn diện, buôn bán biên giới phát triển...

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT

Vấn đề lớn nhất và tổng quát nhất là giảm nhanh nhập siêu hàng hóa từ Trung Quốc trên cơ sở tăng nhanh xuất khẩu và giảm nhanh nhập khẩu từ Trung Quốc.

Tăng nhanh xuất khẩu và giảm nhanh nhập khẩu bằng nhiều giải pháp.

Khai thác lợi thế chênh lệch lớn hơn của tỷ giá sức mua tương đương và tỷ giá hối đoái hiện nay của Việt Nam so với Trung Quốc, tức là giá hàng hóa của Việt Nam rẻ hơn của Trung Quốc, để tăng xuất khẩu sang Trung Quốc, giảm nhập khẩu từ nước này.

Trong khi tỷ trọng GDP của Trung Quốc của nhóm ngành nông, lâm nghiệp - thủy sản chỉ còn 7,1%, của công nghiệp-xây dựng ở mức 38,3%, của dịch vụ là 54,6%, thì Việt Nam cần khai thác thế mạnh về nông, lâm nghiệp - thủy sản, không chỉ về sản lượng, chất lượng, mà còn tăng chế biến để nâng cao giá trị,... để xuất khẩu sang thị trường có trên 1,4 tỷ dân, có tỷ lệ dân số thành thị cao hơn (64,6% so với 38,1%), với diện tích dành cho nông nghiệp cùng sản lượng nhiều loại nông sản chủ yếu bị giảm...

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 16-2026 phát hành ngày 20/03/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây: 

Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-16-2026.html