Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ

Chiều 23/9, tiếp tục Phiên họp Ủy ban Thường vụ thứ 49, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì Phiên họp. 

Theo đó, dự án Luật này không chỉ phản ánh sự cần thiết trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ mà còn mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp, đặc biệt là trong việc bảo vệ và khai thác giá trị tài sản trí tuệ.

Dự án Luật sửa đổi tập trung vào năm nhóm chính sách lớn, bao gồm việc hỗ trợ khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đảm bảo thực thi cam kết quốc tế và cập nhật các xu hướng công nghệ mới. Những điểm này không chỉ giúp doanh nghiệp khởi nghiệp dễ dàng hơn trong việc định giá và chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ mà còn tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển bền vững.

Một trong những điểm nổi bật của dự thảo là việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và phát triển dịch vụ công trực tuyến. Điều này sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý đơn và giảm thiểu gánh nặng cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng việc bổ sung nhiều loại phí, lệ phí có thể làm tăng gánh nặng cho các chủ thể, điều này cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

Bên cạnh đó, việc nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là một yếu tố quan trọng. Dự thảo luật mở rộng hành vi xâm phạm bị xử lý và tăng chế tài, đồng thời bổ sung biện pháp bảo vệ quyền trên môi trường số. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, khi mà các sản phẩm trí tuệ dễ dàng bị sao chép và xâm phạm.

Một vấn đề đáng chú ý khác là quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra. Nhiều đại biểu đã bày tỏ lo ngại rằng dự thảo chưa đề cập đến vấn đề này, trong khi AI đang ngày càng trở thành một phần không thể thiếu trong quá trình sáng tạo.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng đã giải thích rằng việc sử dụng dữ liệu công khai để huấn luyện AI không cần xin phép bản quyền, miễn là không sao chép nguyên văn. Tuy nhiên, nếu AI tự tạo ra sản phẩm mà không có sự can thiệp của con người, thì sản phẩm đó sẽ không được bảo hộ.

Ngoài ra, dự thảo cũng nhấn mạnh đến việc bảo vệ quyền lợi cho báo chí và nghệ sĩ sáng tạo. Nhiều đại biểu đã đề xuất cần có cơ chế thỏa thuận giữa các cơ quan báo chí để đảm bảo quyền lợi chính đáng và tạo nguồn thu cho báo chí chính thống. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của những người làm báo mà còn góp phần nâng cao chất lượng thông tin trong xã hội.

Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, dự thảo luật cũng đặt ra nhiều thách thức. Việc bổ sung quy định mới có thể dẫn đến sự chồng chéo trong cơ chế xử phạt hành chính, và cần phải có sự rà soát kỹ lưỡng để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả khi thi hành. Hơn nữa, việc định giá quyền sở hữu trí tuệ cũng cần được thực hiện một cách minh bạch và công bằng, để doanh nghiệp có thể dễ dàng quản lý và khai thác tài sản trí tuệ của mình.

Theo đánh giá của các đại biểu, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ là một bước đi quan trọng trong việc hiện đại hóa khung pháp lý cho sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Nó không chỉ tạo ra cơ hội cho doanh nghiệp trong việc bảo vệ và khai thác giá trị tài sản trí tuệ mà còn giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi cho các bên liên quan. Tuy nhiên, để đạt được những mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp trong việc thực thi các quy định mới, nhằm đảm bảo tính minh bạch, khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Chính phủ tiếp thu tối đa ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra, nhất là về việc bổ sung quy định với đối tượng sở hữu trí tuệ mới như sản phẩm phái sinh kỹ thuật số, AI, dữ liệu lớn; rà soát để bảo đảm tính thống nhất với các luật hiện hành và dự thảo luật khác; đồng thời quy định rõ hiệu lực thi hành, bổ sung điều khoản chuyển tiếp để tránh khoảng trống pháp lý.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh cần tiếp tục rà soát các chính sách mới, tài chính, phân cấp – phân quyền, thủ tục hành chính, phí và lệ phí, vai trò của Tòa án, Viện kiểm sát, nhằm bảo đảm tính khả thi, linh hoạt và đồng bộ. Đồng thời, yêu cầu Chính phủ hoàn thiện hồ sơ dự án Luật, gửi đại biểu Quốc hội trước ngày 5/10/2025.