Vị thế thiên đường an toàn của Dubai bị thử thách giữa xung đột ở Trung Đông

Trong nhiều thập kỷ, sức hấp dẫn của Dubai - thuộc Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) - không chỉ đến từ đường chân trời phủ kín các tòa nhà chọc trời, chính sách miễn thuế thu nhập hay môi trường kinh doanh thuận lợi.

NIỀM TIN LUNG LAY

Điều giúp tiểu vương quốc này khác biệt còn là một cam kết ngầm với giới đầu tư và người dân: Dù Trung Đông xung quanh biến động ra sao, Dubai vẫn đứng ngoài vòng xoáy đó. Những cuộc xung đột làm chao đảo khu vực dường như luôn dừng lại trước ranh giới của tiểu vương quốc này.

Tuy nhiên, tới ngày thứ Bảy tuần trước (28/2), điều đó đã không còn đúng. Các đòn trả đũa của Iran trên khắp vùng Vịnh nhằm vào nhiều hạ tầng quan trọng của Dubai, từ sân bay, khách sạn đến cảng biển.

Không chỉ gây thiệt hại cho hạ tầng, các vụ tấn công này còn làm lung lay niềm tin mà Dubai đã mất 4 thập kỷ gây dựng về hình ảnh một địa điểm đáng tin cậy hàng đầu thế giới để kinh doanh, giữa một khu vực vốn nhiều bất ổn.

Trước tình hình này, giới chức UAE - một đồng minh thân cận của Mỹ - đã nhanh chóng trấn an thị trường và người dân nhằm ngăn chặn thiệt hại vật chất lan rộng trở thành cú sốc niềm tin. Cơ quan Quản lý khủng hoảng, thảm họa và tình huống khẩn cấp quốc gia UAE cho biết tình hình vẫn trong tầm kiểm soát.

Tuy nhiên, khi nhà đầu tư và người dân trực tiếp chứng kiến nhiều địa điểm mang tính biểu tượng của Dubai bị tên lửa tấn công, và người dân đổ xô mua tích trữ hàng hóa thiết yếu, câu hỏi lúc này là liệu những thông điệp trấn an đó có đủ để giữ vững niềm tin hay không.

“Khó có thể đánh giá hết mức độ rủi ro mà sự việc lần này gây ra đối với mô hình kinh tế của Dubai”, ông Jim Krane, nhà nghiên cứu tại Viện Baker thuộc Đại học Rice, nhận định với hãng tin Reuters.

Theo ông Krane, thiệt hại vật chất đến nay có thể chưa lớn, nhưng tác động về tâm lý đã hiện rõ.

“Vị thế của Dubai như một nơi 'trú ẩn an toàn' cho người nước ngoài và doanh nghiệp vì thế đang bị đặt dấu hỏi. Chiến sự càng kéo dài, áp lực tìm kiếm các địa điểm thay thế càng lớn. Dòng vốn quốc tế luôn có thể dịch chuyển rất nhanh. Đây là điều Dubai không mong muốn”, ông Krane nhận xét.

Một dấu hiệu cho thấy sức ép rất lớn là thị trường chứng khoán UAE phải đóng cửa trong hai ngày thứ Hai (2/3) và thứ Ba (3/3). Theo một nguồn thạo tin của hãng tin Reuters, vụ tấn công nhằm vào cơ sở điện toán đám mây của Amazon cũng gây ra sự cố công nghệ, làm gián đoạn một số hoạt động ngân hàng tại UAE. Trong khi đó, hàng chục nghìn người vẫn mắc kẹt tại nước này do phần lớn không phận chưa được mở lại.

HÌNH ẢNH “THIÊN ĐƯỜNG AN TOÀN”

Dubai đã mất nhiều thập kỷ để chuyển mình từ một bến cảng nhỏ sống bằng nghề khai thác ngọc trai và đánh bắt cá thành một trung tâm tài chính toàn cầu. Hãng hàng không Emirates ra đời năm 1985, khách sạn Burj Al Arab khai trương năm 1999, cùng loạt đạo luật ban hành vào đầu những năm 2000 lần đầu cho phép người nước ngoài sở hữu bất động sản, là những cột mốc quan trọng làm nên thương hiệu của Dubai.

Hiện nay, nền kinh tế Dubai gần như không còn dựa vào dầu mỏ, khi lĩnh vực này chỉ đóng góp chưa tới 2% tổng sản phẩm trong nước (GDP). Thay vào đó, động lực tăng trưởng đến từ lĩnh vực thương mại, du lịch, bất động sản cao cấp và dịch vụ tài chính, dựa trên khuôn khổ pháp lý được xây dựng theo hướng tương đồng với London và New York.

Trong khi đó, Abu Dhabi - tiểu vương quốc nơi nắm hơn 90% trữ lượng dầu của UAE - vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn thu từ dầu mỏ để thúc đẩy tăng trưởng.

Trước đây, thủ đô Beirut của Lebanon từng là trung tâm tài chính quốc tế của Trung Đông. Tuy nhiên, cuộc nội chiến bùng phát ở Lebanon vào thập niên 1970 đã phá vỡ vị thế đó. Bahrain sau đó nổi lên để lấp khoảng trống, trước khi Dubai vươn lên mạnh mẽ và khiến vai trò của Bahrain dần thu hẹp.

Điểm chung của các trung tâm tài chính nối tiếp nhau trong khu vực là cùng dựa trên một cam kết với nhà đầu tư và doanh nghiệp về việc mang lại môi trường ổn định, cởi mở và an toàn hơn so với những điểm nóng xung quanh. Trong số đó, Dubai là nơi hiện thực hóa cam kết này rõ nhất và thành công nhất.

Theo các nhà phân tích, đà đi lên của Dubai một phần cũng được thúc đẩy bởi bất ổn tại những nơi khác trong khu vực và trên thế giới. Từ người dân Syria phải rời quê hương vì nội chiến, các gia đình giàu có tìm nơi trú ẩn sau biến động của phong trào Mùa xuân Arab, cho tới gần đây là người dân Nga rời đất nước vì chiến sự tại Ukraine, những làn sóng cư dân mới đã đưa vốn, tài sản và nhân lực chất lượng cao tới Dubai.

Không chỉ Dubai, toàn bộ UAE cũng ghi nhận làn sóng dân nhập cư tăng mạnh trong nhiều thập kỷ qua. Dân số của UAE đã tăng từ khoảng 1 triệu người vào năm 1980 lên 11 triệu người vào năm 2024. Theo công ty tư vấn Henley & Partners, riêng năm ngoái UAE thu hút kỷ lục khoảng 9.800 triệu phú chuyển tới sinh sống - nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào trên thế giới.

Dòng tiền đi cùng sự dịch chuyển đó cũng chảy mạnh vào bất động sản. Tại Dubai, cổ phiếu của công ty phát triển bất động sản Emaar Properties đã lên mức cao kỷ lục vào ngày 25/2, đưa vốn hóa doanh nghiệp này lên khoảng 149 tỷ dirham, tương đương 40,6 tỷ USD.

Không chỉ hưởng lợi từ dòng vốn đổ vào bất động sản, Dubai còn từng bước củng cố vị thế như một trung tâm tài chính quốc tế. Việc thành lập Trung tâm Tài chính Quốc tế Dubai (DIFC) vào năm 2004 là dấu mốc quan trọng trong chiến lược thu hút các định chế tài chính toàn cầu. Vào cuối năm 2025, trung tâm này có sự tham gia của hơn 290 ngân hàng, 102 quỹ đầu cơ, 500 công ty quản lý tài sản và 1.289 tổ chức quản lý tài sản gia đình.

XUNG ĐỘT NỔ RA Ở IRAN NGÀY 28/2 ĐÃ THAY ĐỔI ĐIỀU GÌ?

Tuy nhiên, đằng sau hình ảnh an toàn và ổn định, điểm dễ tổn thương về địa lý của Dubai vẫn luôn hiện hữu. Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch nơi trung chuyển khoảng 1/5 lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển của thế giới - nằm ngay sát sườn tiểu vương quốc này. Bên kia vùng biển là Iran, quốc gia có khả năng gây gián đoạn hoạt động thương mại và vận tải tại vùng Vịnh mỗi khi căng thẳng leo thang.`

Những rủi ro đó đã hiện rõ trong cuối tuần qua. Sân bay quốc tế Dubai bị tấn công, một cầu cảng tại cảng Jebel Ali bốc cháy, còn khách sạn Burj Al Arab bị hư hại do mảnh vỡ từ tên lửa đánh chặn. Theo Bộ Quốc phòng UAE, các cuộc tấn công nhằm vào vương quốc này diễn ra trong cuối tuần qua đã khiến 3 người thiệt mạng và 58 người bị thương.

“Mọi người đều đang rất lo lắng. Đây là lần đầu tiên họ phải xuống hầm trú ẩn, trong khi sân bay Dubai - một trong những sân bay lớn nhất thế giới - phải đóng cửa trong vài ngày”, ông Nabil Milali, quản lý danh mục tại công ty quản lý tài sản Edmond de Rothschild Asset Management, chia sẻ với Reuters.

Ông Milali cho biết công ty của ông đã giảm tỷ trọng cổ phiếu trong danh mục đầu tư toàn cầu từ tuần trước nhằm chuẩn bị cho kịch bản xung đột nổ ra tại Iran.

Nguồn tin tại một công ty đầu tư quy mô vừa có trụ sở ở UAE cho biết doanh nghiệp này đã bắt đầu lên phương án cắt giảm nhân sự và tạm dừng huy động vốn.

Theo một nguồn tin khác trong ngành kim hoàn, nhu cầu mua vàng miếng đang tăng mạnh. Trong khi đó, một chủ ngân hàng tư nhân cho biết các ngân hàng tư nhân quốc tế - thời gian qua đã đẩy mạnh mở rộng hoạt động tư vấn tại Dubai - có thể sẽ phải xem xét lại quy mô hiện diện ở đây. Theo nguồn tin này, các doanh nghiệp cũng có thể bắt đầu cân nhắc nên tiếp tục phục vụ khách hàng ngay tại Dubai hay chuyển sang vận hành từ một địa điểm khác.

“Trong các cuộc khủng hoảng trước đây, những thị trường như UAE thường cho thấy khả năng chống chịu khá tốt, kể cả trong giai đoạn Covid, nhờ phản ứng chính sách mạnh và năng lực điều hành tốt”, ông Madhur Kakkar, nhà sáng lập kiêm CEO công ty Elevate Financial Services, nhận định.

Theo ông Kakkar, ở thời điểm hiện tại, khả năng dòng vốn của các nhà đầu tư tổ chức rút khỏi UAE hoặc rộng hơn là vùng Vịnh vẫn thấp, trừ khi căng thẳng leo thang mạnh hơn hoặc kéo dài.

Dù chưa có dữ liệu cho thấy dòng vốn đang rút khỏi UAE, việc cơ quan quản lý nước này tạm ngừng giao dịch trên các sàn chứng khoán Abu Dhabi và Dubai trong hai ngày là động thái chưa từng có. Theo ông William Jackson, nhà kinh tế trưởng về thị trường mới nổi tại công ty nghiên cứu Capital Economics, điều này cho thấy cách thị trường nhìn nhận rủi ro tại vùng Vịnh đã thay đổi đáng kể.

“Trước đây, các nền kinh tế vùng Vịnh thường được xem là tương đối an toàn trước các đòn trả đũa từ Iran. Tuy nhiên, nhận định đó đã thay đổi sau các diễn biến vào cuối tuần vừa qua. Mức độ tác động sẽ phụ thuộc vào việc xung đột kéo dài bao lâu. Dù vậy, đây rõ ràng là thách thức lớn đối với nỗ lực đa dạng hóa nền kinh tế mà các nước trong khu vực đang theo đuổi”, ông Jackson nhận xét.