Việt Nam có thể trở thành “ngọn hải đăng” đổi mới sáng tạo của toàn cầu

Ngày 21/4, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo Thế giới, với chủ đề "Đổi mới sáng tạo - Hành động đột phá, lan tỏa kết quả" và "Đổi mới sáng tạo - Chuyển đổi nhanh hơn, mạnh mẽ hơn để biến ý tưởng thành giá trị, khát vọng thành hiện thực".

ĐỔI MỚI SÁNG TẠO - CẦU NỐI CHUYỂN HOÁ TRI THỨC THÀNH GIÁ TRỊ THỰC TIỄN

Tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định khẳng định nếu khoa học tạo ra tri thức mới, công nghệ tạo ra công cụ mới, thì đổi mới sáng tạo chính là cầu nối chuyển hóa tri thức và công nghệ thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị thực tiễn cho xã hội. 

Trong thời gian qua, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tiếp tục phát triển; các trung tâm đổi mới sáng tạo, các quỹ đầu tư, các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, viện, trường và người dân thực hiện đổi mới sáng tạo đã và đang triển khai thực hiện.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng đang chứng kiến những bước tiến đáng kể về năng lực nghiên cứu, hạ tầng công nghệ và khả năng đổi mới của nền kinh tế. Chương trình phát triển công nghệ chiến lược đã được triển khai, tập trung vào các lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, vật liệu mới và năng lượng mới.

Điều này cho thấy tư duy phát triển của chúng ta đang chuyển mạnh từ dàn trải sang có trọng tâm, từ tiếp nhận thụ động sang chủ động làm chủ công nghệ.

Tuy nhiên, Thứ trưởng cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức phía trước là rất lớn. Thế giới đang bước vào một giai đoạn phát triển với tốc độ chưa từng có. Những tiến bộ đột phá trong trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học hay công nghệ bán dẫn đang làm thay đổi sâu sắc cách thức sản xuất, quản trị và cạnh tranh trên toàn cầu. Trong bối cảnh đó, khoảng cách giữa các quốc gia có thể được rút ngắn rất nhanh, nhưng cũng có thể bị kéo giãn rất nhanh.

Đối với Việt Nam, trước mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số và đòi hỏi chất lượng tăng trưởng phải cao hơn, bền vững, dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ và năng lực đổi mới, không thể tiếp tục phát triển chủ yếu dựa vào lợi thế chi phí thấp hay khai thác tài nguyên.

Muốn phát triển nhanh và bền vững, chúng ta phải dựa vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, và nguồn nhân lực chất lượng cao. Chính vì vậy, đổi mới sáng tạo có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.

Trước hết, đổi mới sáng tạo là cầu nối giữa tri thức và phát triển. Những thành tựu khoa học và công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành các sản phẩm, dịch vụ, quy trình và mô hình kinh doanh mới phục vụ đời sống kinh tế - xã hội.

Thứ hai, đổi mới sáng tạo là con đường nhanh nhất để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Trong bối cảnh nguồn lực luôn có hạn, quốc gia nào sử dụng tốt hơn trí tuệ, dữ liệu và công nghệ thì quốc gia đó sẽ đi nhanh hơn.

Thứ ba, đổi mới sáng tạo là cách để phát huy mạnh mẽ nhất nguồn lực con người Việt Nam. Điều chúng ta cần không chỉ là thêm vốn hay thêm dự án, mà quan trọng hơn là tạo ra môi trường để các nhà khoa học, doanh nhân và cộng đồng có thể theo đuổi những vấn đề lớn, để doanh nghiệp có động lực đổi mới, và để người trẻ dám thử nghiệm, dám sáng tạo và dám khởi xướng những cách làm mới.

Để đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển quan trọng của đất nước, mỗi chủ thể trong hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia cần phát huy đầy đủ vai trò và trách nhiệm của mình.

Đối với các viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ nhà khoa học, đây là nơi sản sinh tri thức mới, công nghệ mới và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong thời gian tới, cộng đồng khoa học cần tiếp tục củng cố nền tảng nghiên cứu cơ bản, đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp nhằm thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, doanh nghiệp chính là nơi đưa đổi mới sáng tạo ra thị trường và tạo ra giá trị kinh tế. Doanh nghiệp phải coi đổi mới sáng tạo là năng lực cốt lõi, chủ động đặt hàng nghiên cứu, đầu tư cho công nghệ và mạnh dạn thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới.

Đối với các cơ quan quản lý nhà nước, vai trò quan trọng nhất là xây dựng thể chế, chính sách theo hướng kiến tạo phát triển, khuyến khích thử nghiệm và chấp nhận cái mới. Đồng thời, các cơ quan quản lý cần chủ động xác định những bài toán phát triển lớn của ngành, lĩnh vực và địa phương, từ đó huy động sự tham gia của các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để cùng tìm giải pháp.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục phát huy vai trò của các tổ chức trung gian, các trung tâm đổi mới sáng tạo trong việc kết nối cung - cầu công nghệ, hỗ trợ thử nghiệm, đánh giá và nhân rộng các mô hình đổi mới hiệu quả.

VIỆT NAM CÓ THỂ TRỞ THÀNH NGỌN HẢI ĐĂNG TOÀN CẦU VỀ SỰ SÁNG TẠO 

Phát biểu tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo, bà Pauline Tamesis khẳng định một chân lý: sáng tạo là động lực của tiến bộ, còn đổi mới là yếu tố định hình tương lai.

Trong bối cảnh toàn cầu, Hiệp ước Số hóa Toàn cầu của Liên Hợp Quốc kêu gọi các quốc gia thu hẹp khoảng cách số, thúc đẩy tính bao trùm và định hướng đổi mới theo hướng có trách nhiệm. Tại Việt Nam, tinh thần này cộng hưởng mạnh mẽ với Nghị quyết 57 đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia.

Theo bà, Nghị quyết 57 của Việt Nam đã phát đi một thông điệp rõ ràng: đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu. Chính đổi mới sẽ chuyển hóa thách thức thành cơ hội, biến ý tưởng thành động lực cho tăng trưởng và thịnh vượng.

Bà chỉ ra ví dụ thực tế tại Việt Nam, đó là người nông dân ở Đồng bằng sông Hồng tận dụng dữ liệu số để chăm sóc đất đai; là những doanh nhân trẻ tại Đà Nẵng khởi nghiệp trên nền tảng trí tuệ nhân tạo; là sự hợp tác xuyên biên giới giữa nghệ sĩ, kỹ sư và nhà khoa học thông qua các công cụ số; hay các cộng đồng bản địa ứng dụng AI để lan tỏa giá trị văn hóa ra thế giới.

Tại Việt Nam, những mô hình như Thành phố Sáng tạo Hà Nội đang cho thấy cách giới trẻ, nhà hoạch định chính sách và cộng đồng sáng tạo cùng định hình một tương lai AI lấy con người làm trung tâm.

Bà Pauline Tamesis nhấn mạnh, tương lai thuộc về những ai dám tưởng tượng và hành động để biến trí tưởng tượng thành hiện thực. Việt Nam luôn là một quốc gia kiên cường, sáng tạo và có tầm nhìn. Hôm nay, Việt Nam không chỉ sẵn sàng đổi mới mà còn truyền cảm hứng.

Việt Nam có thể trở thành không chỉ là quốc gia dẫn đầu về đổi mới, mà còn là "ngọn hải đăng" toàn cầu về sự đổi mới sáng tạo.