Xuất khẩu thủy sản phân hóa theo thị trường: Trung Quốc tăng mạnh, Mỹ chững lại

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP), tháng 2/2026, xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đạt khoảng 707 triệu USD, tăng 8% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 2 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 1,7 tỷ USD, tăng 20,2%. Kết quả này cho thấy đà phục hồi của ngành vẫn được duy trì sau tháng 1 tăng trưởng mạnh, dù sang tháng 2 tốc độ đã chậm lại ở một số mặt hàng và thị trường chủ lực.

TÔM VÀ CÁ TRA VẪN GIỮ VAI TRÒ TRỤ CỘT

Trong cơ cấu mặt hàng, tôm tiếp tục giữ vai trò trụ cột lớn nhất của ngành. Tháng 2/2026, kim ngạch xuất khẩu tôm đạt khoảng 310 triệu USD, tăng 17% so với cùng kỳ; tính chung 2 tháng đầu năm 2026 đạt 689,5 triệu USD, tăng gần 20% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, triển vọng tại thị trường Mỹ đang chịu sức ép mới khi Bộ Thương mại của nước này công bố kết quả cuối cùng của kỳ rà soát hành chính lần thứ 19 (POR19) đối với tôm đông lạnh Việt Nam.

Theo đó, hai bị đơn bắt buộc là STAPIMEX và nhóm Thông Thuận/TTCR bị áp mức biên độ phá giá lên tới 25,76%, trong khi 22 doanh nghiệp được hưởng thuế suất riêng rẽ ở mức 4,58%. Mức thuế này làm gia tăng rủi ro chi phí cũng như tâm lý thận trọng từ phía các nhà nhập khẩu Mỹ trong ngắn hạn. Thực tế trong tháng 2/2026, xuất khẩu tôm sang Mỹ đã giảm gần 60% so với cùng kỳ.

Đối với cá tra, tháng 2/2026 kim ngạch xuất khẩu đạt 119,3 triệu USD, giảm 4,8% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, nhờ mức tăng mạnh trong tháng 1, lũy kế 2 tháng đầu năm 2026 vẫn đạt 331,4 triệu USD, tăng 28% so với cùng kỳ. Điều này cho thấy tăng trưởng chủ yếu được tạo bởi tháng 1 rất tích cực, còn sang tháng 2 thị trường đã có dấu hiệu điều chỉnh.

Xuất khẩu cá tra sang Mỹ giảm khoảng 20%, trong khi nhiều thị trường khác giảm nhẹ do ảnh hưởng của kỳ nghỉ Tết. Riêng thị trường Trung Quốc ghi nhận tín hiệu tích cực khi xuất khẩu cá tra tăng khoảng 15% so với cùng kỳ.

XUẤT KHẨU HẢI SẢN NHIỀU BIẾN ĐỘNG

Trái ngược với cá tra, cá ngừ là nhóm hàng đang gây nhiều lo ngại hơn. Tháng 2/2026, xuất khẩu cá ngừ chỉ đạt 53,3 triệu USD, giảm 14,7% so với cùng kỳ; lũy kế 2 tháng đầu năm 2026 đạt 128,7 triệu USD, giảm nhẹ 0,2% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, trong tháng 2, xuất khẩu cá ngừ sang các thị trường chính đều giảm nhẹ, riêng xuất khẩu sang Mỹ giảm gần 26% so với cùng kỳ.

Từ ngày 1/1/2026, các lô hàng từ những nghề cá bị Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA) từ chối công nhận tương đương theo quy định của Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú ở biển (MMPA) có thể bị hạn chế nhập khẩu vào Mỹ. NOAA cũng nêu rõ Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia bị từ chối công nhận đối với một phần nghề cá, đồng nghĩa rủi ro tuân thủ đối với hải sản khai thác vào thị trường Mỹ đã tăng lên đáng kể trong năm nay.

Bên cạnh những nhóm hàng chịu áp lực, nhiều sản phẩm khác lại ghi nhận kết quả khá tích cực. Cụ thể, trong tháng 2/2026, xuất khẩu cua ghẹ và giáp xác khác tăng rất mạnh, tới 78,7%, đưa kim ngạch 2 tháng đầu năm 2026 lên 66,2 triệu USD, tăng 24% so với cùng kỳ.

Nhóm mực và bạch tuộc gần như đi ngang trong tháng 2/2026, giảm nhẹ 0,4%, nhưng tính chung 2 tháng đầu năm 2026 vẫn tăng 23,3% so với cùng kỳ. Nhuyễn thể có vỏ lại là nhóm tăng trưởng nhanh nhất về tốc độ, với kim ngạch tháng 2 tăng 70,3% và 2 tháng tăng 38,5%. Điều này cho thấy cơ cấu tăng trưởng đầu năm 2026 không chỉ dựa vào tôm mà đang có sự lan tỏa sang nhiều nhóm hải sản và nhuyễn thể khác.

SỰ PHÂN HOÁ GIỮA CÁC THỊ TRƯỜNG NGÀY CÀNG RÕ NÉT

Trong bối cảnh năm 2026 có nhiều biến động về chính sách thuế quan và rào cản kỹ thuật tại Mỹ, cùng với những thách thức logistics do xung đột tại Trung Đông, Trung Quốc được đánh giá sẽ tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng của ngành thủy sản Việt Nam.

Thị trường ASEAN cũng ghi nhận mức tăng khá trong 2 tháng đầu năm 2026, đạt 118,6 triệu USD, tăng 21,5%, dù riêng tháng 2 giảm 8%. Liên minh châu Âu (EU) giữ được nhịp tăng ổn định hơn, với mức tăng 2,5% trong tháng 2 và 16,9% trong 2 tháng. Nhật Bản tăng nhẹ 4,8% trong 2 tháng nhưng riêng tháng 2 giảm 18,3%, cho thấy nhu cầu tại thị trường này vẫn chưa thật sự vững.

VASEP dự báo trong tháng 3/2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam nhiều khả năng vẫn duy trì tăng trưởng, nhưng sự phân hóa giữa các thị trường và mặt hàng sẽ rõ nét hơn. Một yếu tố hỗ trợ là Triển lãm Thủy sản Quốc tế Bắc Mỹ 2026 tại Boston, diễn ra từ ngày 15-17/3, có thể tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp gặp gỡ khách hàng, tái kết nối đơn hàng và thăm dò nhu cầu cho quý 2/2026.

Tuy nhiên, môi trường kinh doanh tại Mỹ được dự báo sẽ khó đoán hơn do tác động từ các chính sách thuế quan mới, kết quả POR19 đối với tôm và việc siết chặt các yêu cầu tuân thủ theo MMPA. Vì vậy, trong ngắn hạn, các doanh nghiệp tôm và hải sản khai thác cần đặc biệt thận trọng với thị trường Mỹ, trong khi dư địa tăng trưởng có thể tiếp tục nghiêng nhiều hơn về Trung Quốc, EU và một phần ASEAN.