Nguy cơ suy thoái kinh tế Mỹ tăng theo giá dầu

Từ ứng phó với lạm phát kỷ lục trong thời kỳ đại dịch và giá xăng có lúc lên tới 5 USD/gallon, đến đối mặt với sự suy yếu của thị trường lao động và cuộc chiến chống lạm phát của Cục Dự trữ Liên bang (Fed), kinh tế Mỹ đã thể hiện sự kiên cường đáng kể trong mấy năm qua.

Tuy nhiên, cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ với Iran đã gây ra sự gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử, đẩy giá xăng dầu và nhiều hàng hóa cơ bản khác tăng cao, đặt nền kinh tế lớn nhất thế giới trước những thách thức mới.

Các nhà kinh tế cảnh báo rằng cuộc chiến này đang làm tăng nguy cơ suy thoái kinh tế Mỹ.Và xung đột càng kéo dài, nguy cơ đối với nền kinh tế nước này càng lớn, đặc biệt khi kinh tế Mỹ đã có dấu hiệu dễ bị tổn thương trước khi xảy ra cuộc khủng hoảng ở Trung Đông.

Trao đổi với hãng tin CNN, ông Justin Wolfers, giáo sư kinh tế tại Đại học Michigan, nhận định: "Mỹ đã đối mặt với rủi ro suy thoái kinh tế trong một thời gian dài. Chỉ cần một yếu tố để đẩy nền kinh tế vào một cuộc suy thoái, và giá dầu cao có khả năng chính là yếu tố đó”.

Dù cuộc chiến có thể gây thiệt hại thực sự cho nền kinh tế Mỹ, hầu hết các nhà kinh tế không dự báo sẽ có một cuộc suy thoái. Thị trường chứng khoán Mỹ đã giảm điểm, nhưng không đủ mạnh để cho thấy Phố Wall đang kỳ vọng một cuộc suy thoái sắp xảy ra. Và nếu eo biển Hormuz được mở lại nhanh chóng, giá dầu có thể trở lại mức trước chiến tranh.

Khả năng xảy ra suy thoái kinh tế ở Mỹ trong năm nay đã tăng lên tới 35% vào đầu tuần này - theo đặt cược trên thị trường dự báo Kalshi - khi giá dầu WTI giao sau Mỹ có lúc đạt hơn 119 USD/thùng.

Ông Joe Brusuelas, nhà kinh tế trưởng của công ty RSM, đánh giá: "Nguy cơ suy thoái đã tăng lên đáng kể, nhưng nền kinh tế chưa tới mức rơi ngay vào suy thoái. Mỹ là một nền kinh tế trị giá 30 nghìn tỷ USD, năng động và kiên cường. Kinh tế Mỹ có đủ khả năng để hấp thụ cú sốc từ dầu."

Theo ông Brusuelas, các ngưỡng quan trọng cho một cuộc suy thoái Mỹ là giá dầu tăng lên 125 USD mỗi thùng, giá xăng tăng lên 4,25 USD mỗi gallon và tốc độ lạm phát hàng năm tăng lên mức 4%.

Giá xăng bán lẻ bình quân toàn quốc ở Mỹ đã tăng 50 cent, từ 2,98 USD/gallon trước khi chiến tranh bắt đầu lên 3,48 USD/gallon vào hôm thứ Hai tuần này.

Bà Diane Swonk, nhà kinh tế trưởng của công ty KPMG, phát biểu: "Tốc độ mà xung đột ảnh hưởng đến giá tại các trạm xăng đã khiến người tiêu dùng bị sốc. Nhưng tình hình cần phải tồi tệ hơn nhiều" để dẫn đến suy thoái kinh tế Mỹ.

Cứ mỗi 10 USD/thùng tăng thêm trong giá dầu có thể khiến một hộ gia đình Mỹ điển hình tốn thêm gần 450 USD mỗi năm - theo ông Mark Zandi, nhà kinh tế trưởng của công ty Moody’s Analytics.

BA CON ĐƯỜNG CÓ THỂ DẪN ĐẾN SUY THOÁI KINH TẾ MỸ

Tác động đến ngân sách hộ gia đình là yếu tố then chốt của vấn đề vì Mỹ là một nền kinh tế lấy tiêu dùng làm trụ cột. Nếu người Mỹ cắt giảm mua sắm, du lịch và ăn uống, các doanh nghiệp sẽ buộc phải sa thải nhân viên, khiến người tiêu dùng cắt giảm thêm. Điều đó có thể trở thành một vòng xoáy tiêu cực kết thúc bằng suy thoái.

Thị trường lao động Mỹ hiện nay có vẻ dễ bị tổn thương hơn so với năm 2022, khi xảy ra cú sốc giá dầu do chiến tranh Nga - Ukraine. Tại thời điểm đó, nền kinh tế Mỹ tạo được thêm hàng trăm nghìn việc làm mỗi tháng. Hiện tại, nên kinh tế Mỹ chỉ có thêm 116.000 việc làm cho cả năm 2025, mức thấp nhất ngoài một cuộc suy thoái kể từ năm 2002. Trên thực tế, nền kinh tế đã mất việc làm trong 5 trong số 9 tháng qua, sau nhiều năm không có tháng nào mất việc làm.

Sự giảm tốc của thị trường lao động và giá xăng tăng cao là một sự kết hợp “rất khó chịu đối với nền kinh tế” - theo ông David Kelly, chiến lược gia toàn cầu của công ty JPMorgan Asset Management. "Nhưng tôi vẫn tin rằng nền kinh tế sẽ vượt qua được điều này - ông nói.

Một rủi ro thứ hai là cuộc xung đột Mỹ - Iran và sự tăng giá năng lượng có thể gây ra sự sụt giảm sâu của thị trường chứng khoán Mỹ, nhất là một thị trường đầu cơ giá xuống (bear market) - được định nghĩa bằng mức giảm 20% so với mức đỉnh gần nhất.

Một sự sụt giảm như vậy của giá cổ phiếu có thể làm giảm chi tiêu, ngay cả chi tiêu của các gia đình giàu có đang giữ một vai trò chủ lực trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Mỹ hiện nay.

Ông Ed Yardeni, Chủ tịch của công ty tư vấn đầu tư Yardeni Research, cho biết: "Tôi không nghĩ rằng dầu phải lên tới 120 hoặc 150 USD/thùng mới có thể gây tác động tiêu cực đến kinh tế Mỹ. Chỉ cần giá dầu giữ ở mức 100 USD/thùng và đẩy thị trường chứng khoán xuống thấp hơn, điều đó có thể có tác động tiêu cực đến tầng lớp người tiêu dùng có thu nhập và tài sản cao hơn”.

Ông Yardeni vẫn nghĩ rằng kinh tế Mỹ sẽ tránh được suy thoái. Nhưng nguy cơ hiệu ứng tiêu cực của sự sụt giảm tài sản đối với nền kinh tế là một lý do khiến ông nâng rủi ro xảy ra một đợt sụt giảm thị trường kèm suy thoái kinh tế lên 20% từ 5% trước xung đột.

Con đường thứ ba dẫn đến suy thoái kinh tế Mỹ là thông qua một cú sốc lớn đối với niềm tin kinh doanh. Có thể dễ dàng nhận thấy cách các nhà tuyển dụng - vốn đã do dự về việc tuyển dụng hoặc mở rộng sản xuất kinh doanh - sẽ bị ngăn cản bởi sự tăng giá dầu kéo dài.

Báo cáo việc làm phi nông nghiệp tháng 2 mà Bộ Lao động Mỹ công bố vào tuần trước đã không đạt kỳ vọng, và có khả năng việc tuyển dụng có thể giảm thêm - theo chuyên gia Kelly của JPMorgan. “Bây giờ, nền kinh tế càng dễ tổn thương hơn. Chỉ cần một cú sốc nữa để đưa nền kinh tế vào tình trạng khó khăn”, ông nói.

THẾ MẠNH MỚI CỦA MỸ

Tuy vậy, có những khác biệt quan trọng giữa cú sốc giá dầu ngày nay và những cú sốc trước đây. Không giống như năm 2022, khi giá xăng tăng vọt lên 5 USD/gallon, Mỹ - không phải Nga - có tiếng nói lớn trong việc khi nào cuộc chiến này kết thúc.

Sau khi ông Trump tuyên bố vào hôm thứ Hai rằng chiến tranh sẽ sớm chấm dứt, giá dầu đã giảm nhanh xuống dưới ngưỡng 90 USD/thùng.

Ngoài ra, Mỹ hiện là một nước xuất khẩu ròng về năng lượng. Điều đó có nghĩa là trong lúc người tiêu dùng Mỹ bị ảnh hưởng bởi giá năng lượng cao, một số phần của nền kinh tế nước này được hưởng lợi, bao gồm các ngành công nghiệp dầu mỏ và khí đốt tự nhiên và những người sở hữu cổ phần trong các công ty nhiên liệu hóa thạch.

Và mặc dù vẫn là một thị trường toàn cầu, Mỹ không còn phụ thuộc nhiều vào dầu nhập khẩu như trước đây.

Ông Glenn Hubbard - người từng giữ cương vị cố vấn kinh tế của Tổng thống George W. Bush, hiện là giáo sư tại Trường Kinh doanh Columbia - nhận xét: “Cuộc xung đột này rõ ràng làm tăng rủi ro đối với kinh tế Mỹ, nhưng tôi không cho rằng sẽ có suy thoái kinh tế”.