Xúc tiến thương mại: “Điểm tựa” để xuất khẩu Việt Nam vươn tầm quốc tế

Tại hội nghị tổng kết năm 2025 của Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), các ý kiến đánh giá năm 2025 khép lại với những con số kỷ lục khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đạt ngưỡng 920 tỷ USD.

Tuy nhiên, đằng sau hào quang đó là một hành trình “vượt sóng” đầy ngoạn mục của các doanh nghiệp trước những rào cản thuế quan khắt khe. Trong bối cảnh đó, xúc tiến thương mại không chỉ đơn thuần là việc tìm kiếm đơn hàng, mà đã trở thành “vũ khí” chiến lược để khẳng định vị thế và uy tín của thương hiệu Việt trên bản đồ toàn cầu.

KHI THÁCH THỨC THUẾ QUAN TRỞ THÀNH ĐỘNG LỰC TỰ THÂN

Nhìn lại năm 2025, cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu đã phải trải qua những “cơn rung chấn” chưa từng có từ các thị trường lớn, đặc biệt là Hoa Kỳ. Theo ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, ngành gỗ đang đứng trước áp lực cực lớn khi mức thuế đối ứng tại thị trường Mỹ hiện ở mức 25%. Đáng lo ngại hơn, nếu không đạt được các thỏa thuận song phương, mức thuế này có thể tăng gấp đôi lên 50% từ ngày 01/01/2026.

Không riêng ngành gỗ, ngành thủy sản cũng đối mặt với kịch bản tương tự. Ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Tổng thư ký, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), chia sẻ rằng sau hơn 10 năm giữ mức thuế 0%, kết quả sơ bộ cho thấy thuế chống bán phá giá đối với ngành tôm có thể vọt lên mức 35,29%. Đây là một gánh nặng khổng lồ đối với ngành hàng đóng góp tới 4,5 tỷ USD mỗi năm.

Thế nhưng, chính trong nghịch cảnh, bản lĩnh của doanh nghiệp Việt lại tỏa sáng. Thay vì rút lui, các hiệp hội đã phối hợp chặt chẽ với Cục Xúc tiến thương mại để tìm lối thoát. Kết quả là, ngành gỗ vẫn xuất khẩu đạt gần 18 tỷ USD, tăng trưởng 4,8%. Đặc biệt hơn, ngành thủy sản lần đầu tiên vượt ngưỡng 11 tỷ USD xuất khẩu. Điều này chứng minh rằng, khi có sự đồng hành sát sao giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp, mọi rào cản đều có thể được hóa giải.

Ông Hoài nhấn mạnh sự hỗ trợ từ các đơn vị chuyên môn thuộc Bộ Công Thương như Cục Xúc tiến thương mại, Cục Xuất nhập khẩu và Cục Phòng vệ thương mại là cực kỳ quan trọng. Dù ngành gỗ thuộc quản lý của Bộ Nông nghiệp về khâu trồng rừng, nhưng ở khâu chế biến và chế tạo, Bộ Công Thương mới chính là đơn vị tạo ra “sân chơi” và sự bảo hộ cần thiết trên thị trường quốc tế.

NHỮNG CÂU CHUYỆN “TRIỆU ĐÔ” TỪ CÁC HỘI CHỢ QUỐC TẾ

Vai trò của xúc tiến thương mại được thể hiện rõ nét nhất qua những thành công cụ thể tại các hội chợ chuyên ngành. Bà Trương Thị Chí Bình, Tổng Thư ký Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI) dẫn chứng một ví dụ điển hình về hiệu quả của việc "mang chuông đi đánh xứ người".

Trong năm qua, dưới sự hỗ trợ của Cục xúc tiến thương mại, các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam đã tham gia hội chợ Fastener Fair tại Hoa Kỳ. Kết quả mang lại không chỉ là các con số khô khan: lượng đơn hàng khách hỏi mua tăng 3 triệu USD so với năm ngoái. Đặc biệt, khoảng 1 triệu USD hợp đồng đã được ký kết ngay tại chỗ hoặc ngay sau hội chợ – một tốc độ giao dịch hiếm thấy trong ngành chế tạo.

Ý nghĩa của các hoạt động này còn vượt xa cả giá trị đơn hàng. Bà Bình cho biết uy tín có được từ việc xuất hiện chuyên nghiệp tại các hội chợ lớn giúp doanh nghiệp Việt bỏ qua được nhiều khâu kiểm định khắt khe vì khách hàng đã hoàn toàn tin tưởng. Thậm chí, nhiều nhà phân phối tại Bắc Mỹ đã chủ động tìm đến Việt Nam ngay sau sự kiện để thiết lập quan hệ đối tác dài hạn.

Tương tự, tại TP. Hồ Chí Minh – đầu tàu kinh tế của cả nước, hoạt động xúc tiến thương mại đã góp phần đưa kim ngạch xuất nhập khẩu của thành phố từ 104 tỷ USD năm 2024 lên 190 tỷ USD năm 2025. Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư TP.Hồ Chí Minh chia sẻ câu chuyện thành công tại thị trường Ai Cập: khi dẫn 38 doanh nghiệp sang tham dự hội chợ, các đơn vị đã ký được hợp đồng trực tiếp nhờ lượng khách hàng đổ về từ khắp Châu Âu và Châu Phi. Việc lựa chọn các thị trường "cửa ngõ" như vậy đã giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí và mở rộng tầm ảnh hưởng nhanh chóng.

CHIẾN LƯỢC XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI XANH

Bước sang năm 2026, khái niệm xúc tiến thương mại đang dần chuyển dịch sang một định hướng mới: Xúc tiến thương mại xanh. Ông Nam khẳng định đây không còn là xu hướng mà là điều kiện bắt buộc đối với ngành thực phẩm để tồn tại và phát triển bền vững.

Ngành gỗ cũng đang ấp ủ những kế hoạch táo bạo hơn nhằm thoát khỏi cái mác "gia công". Việt Nam hiện là trung tâm chế biến gỗ lớn thứ hai thế giới, thậm chí đứng thứ hai toàn cầu về đồ gỗ nội – ngoại thất. Tại Mỹ, không gian sống của người dân có tới gần 50% là đồ gỗ từ Việt Nam. Tuy nhiên, phần lớn lợi nhuận vẫn rơi vào tay các thương hiệu như IKEA do họ dán nhãn và phân phối.

Để giải quyết vấn đề này, ông Hoài kiến nghị cần có một chiến dịch xúc tiến thương mại tầm quốc gia, ví dụ như quảng bá hình ảnh ngành gỗ Việt Nam trên CNN. Mục tiêu là để thế giới thấy Việt Nam không chỉ sản xuất giỏi, mà còn là một trung tâm chế biến gỗ trách nhiệm, cam kết tăng trưởng xanh và không gây suy thoái rừng.

Nhằm hiện thực hóa những mục tiêu này, các hiệp hội đã đưa ra nhiều đề xuất thiết thực cho năm 2026. Cụ thể, hỗ trợ thông tin thị trường, doanh nghiệp cần cơ sở dữ liệu chính xác về các nhà nhập khẩu tại nước sở tại thông qua các Thương vụ để tiếp cận đúng đối tượng ngay từ đầu.

Chiến lược đặt chỗ dài hạn, thay vì đăng ký lẻ tẻ từng năm, Việt Nam cần có chiến lược đặt chỗ tại các hội chợ lớn (như IMTS tại Mỹ) trong 5-10 năm để có vị trí đẹp và chi phí rẻ, tương tự cách các doanh nghiệp lớn của Trung Quốc đang làm.

Đặc biệt, đẩy mạnh xúc tiến hai chiều. Không chỉ mang hàng đi bán, doanh nghiệp cần hướng tới việc giao lưu hai chiều, nơi người bán cũng có thể trở thành người mua máy móc, công nghệ, tạo ra giá trị thặng dư cao hơn.