Cần một cuộc cách mạng về tư duy quản lý chất lượng thực phẩm

Dù được lùi thời điểm thi hành Nghị định 46, song đại diện các hiệp hội doanh nghiệp cho rằng sau mốc 15/4, nếu không có những sửa đổi căn cơ về mặt luật pháp, đặc biệt là sửa đổi Luật An toàn thực phẩm để đồng bộ hóa các văn bản dưới luật, môi trường kinh doanh sẽ tiếp tục đối mặt với sự bất định. Một chính sách ổn định, có tính dự báo và tiệm cận với thế giới mới là "liều thuốc" thực sự để chấm dứt những "nỗi đau" mà cộng đồng doanh nghiệp thực phẩm đang phải gánh chịu.

CHUYỂN TỪ "TIỀN KIỂM" SANG "QUẢN TRỊ RỦI RO"

Theo đó, các hiệp hội đồng loạt kiến nghị Chính phủ và Bộ Y tế cần thay đổi phương thức quản lý để phù hợp với thông lệ quốc tế và thực tiễn sản xuất.

Ông Bùi Quang Tuấn, Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam (AmCham) bày tỏ lời cảm ơn Thủ tướng và Chính phủ đã lắng nghe và cho tạm dừng việc thi hành Nghị định 46 và Nghị quyết 66. Điều đó giúp cho doanh nghiệp tạm thời trút bỏ những khó khăn hiện nay. Tuy nhiên, để Nghị định và Nghị quyết được thực thi một cách hiệu quả, vấn đề ở đây không phải là thời gian hướng dẫn thi hành, mà là các quy định phải được đưa ra một cách hợp lý và mang tính hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp nhiều hơn.

Do đó, để Nghị định 46 và Nghị quyết 66 không còn những bất cập, ông Tuấn kiến nghị Chính phủ miễn công bố hợp quy và kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với nguyên liệu, phụ gia, bao bì nhập khẩu chỉ để sản xuất nội bộ, không lưu thông trên thị trường. Đồng thời, cần cho phép sử dụng các chứng chỉ quốc tế như HACCP, ISO 22000 để thay thế cho Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm vốn đang là rào cản lớn với các nhà cung cấp nước ngoài.

Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.Hồ Chí Minh, cảnh báo về sự quá tải của bộ máy địa phương khi quy trình kiểm tra bị kéo dài từ 2 cấp lên 3 cấp. Bà kiến nghị cần rà soát lại năng lực thực thi của cơ quan chuyên môn trước khi áp dụng và phải chuyển mạnh sang hậu kiểm dựa trên quản lý rủi ro thay vì kiểm tra dàn trải tiền kiểm trên diện rộng.

Với ngành hồ tiêu và gia vị, bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam, đề xuất không coi hàng xuất khẩu bị trả về là hàng nhập khẩu thông thường để giảm bớt thủ tục. Đồng thời, cần áp dụng phân loại doanh nghiệp theo "luồng xanh, luồng đỏ" dựa trên lịch sử tuân thủ để giảm gánh nặng hành chính cho các đơn vị làm ăn uy tín.

Bà Nguyễn Thị Hồng Minh, Hiệp hội Thực phẩm, minh bạch nhấn mạnh sự cần thiết của việc thừa nhận các phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn ISO 17025, thay vì bắt buộc phải là phòng thí nghiệm do Nhà nước chỉ định. Việc quản lý nên tập trung vào kiểm soát hệ thống thay vì lấy mẫu kiểm nghiệm lô hàng vốn không đại diện được toàn bộ chất lượng.

DOANH NGHIỆP CẦN LÀM GÌ ĐỂ “VƯỢT CẠN”?

Theo bà Lý Kim Chi, những khó khăn trên không chỉ nằm ở yếu tố thời điểm mà nằm ở chính cách tiếp cận quản lý. Nhiều nội dung chưa phù hợp với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp và chưa tiệm cận với thông lệ quốc tế.

Vì vậy, Chính phủ xem xét chỉ đạo Bộ Y tế và các Bộ liên quan khẩn trương rà soát, sửa đổi một cách căn cơ cả Nghị định 46 và Nghị quyết 66. Không nên chỉ điều chỉnh kỹ thuật hay gia hạn thời gian áp dụng.

“Về dài hạn, cần ưu tiên đẩy mạnh việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm và xây dựng hệ thống Nghị định hướng dẫn đồng bộ, ổn định. Nếu khung luật gốc chưa hoàn thiện mà các quy định dưới luật liên tục thay đổi, mỗi lần điều chỉnh sẽ tạo ra một đợt xáo trộn mới cho doanh nghiệp và chính cơ quan quản lý. Chúng tôi tin rằng với cách tiếp cận thận trọng, dựa trên thực tiễn và năng lực thực thi, chúng ta có thể vừa đảm bảo an toàn thực phẩm, vừa giữ được môi trường kinh doanh ổn định”, bà Chi nêu quan điểm.

Để giúp doanh nghiệp không bị "ngộp" trước ngưỡng cửa 15/04, bà Trần Thị Tiên Thủy, chuyên gia đến từ Bộ Khoa học và Công nghệ, đã đề xuất một lộ trình triển khai cụ thể.

Giai đoạn 1 (Đến 28/02): Thành lập Tổ dự án gồm những người am hiểu chất lượng, khoanh vùng sản phẩm và xác định "điểm chạm pháp lý" dựa trên tư duy quản trị rủi ro.

Giai đoạn 2 (01/03 – 15/03): "Bịt lỗ hổng" bằng cách chuẩn hóa hồ sơ, rà soát nhãn mác theo đúng Nghị định 22/2026/NĐ-CP (hướng dẫn thi hành Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật) và Nghị định 37/2026/NĐ-CP (quy định chi tiết thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa).

Giai đoạn 3 (16/03 – 31/03): Thiết lập hệ thống vận hành và các biểu mẫu kiểm soát mới để thích ứng với các văn bản luật hiện hành.

Giai đoạn 4 (01/04 – 15/04): Chạy nước rút để đánh giá lại toàn bộ giấy tờ và kết quả thử nghiệm trước khi quy định chính thức có hiệu lực.

Theo bà Tiên Thủy, dù áp lực trước mắt là rất lớn nhưng đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp thực phẩm Việt Nam "reset" lại tư duy quản lý. Bà thẳng thắn chỉ ra lỗ hổng lớn hiện nay là nhiều doanh nghiệp có hồ sơ "đẹp" nhưng năng lực vận hành thực tế lại yếu kém.

Bà cũng lưu ý, trong bối cảnh năm 2026, khi các cơ quan Công an (Cảnh sát Kinh tế, Cảnh sát Môi trường) cũng được cấp quyền kiểm tra về chất lượng, nguồn gốc xuất xứ hàng hóa và chống hàng giả, việc tuân thủ pháp luật một cách bài bản là con đường duy nhất để tồn tại.

Chuyên gia khẳng định: việc xây dựng hệ thống hồ sơ chuẩn chỉnh không chỉ để đối phó với thanh tra, mà còn là tấm hộ chiếu để sản phẩm Việt bước vào các thị trường khắt khe như Mỹ hay châu Âu.