Sau cuộc không kích quân sự quy mô lớn của Mỹ và Israel vào Iran ngày 28/2/2026, chuỗi cung ứng toàn cầu bị đe dọa nghiêm trọng. Bộ Công Thương đã ban hành khuyến nghị khẩn, yêu cầu doanh nghiệp xuất nhập khẩu và logistics chủ động điều chỉnh chiến lược ngay lập tức.

Ngày 28/02/2026, Mỹ và Israel đồng loạt tiến hành các cuộc không kích quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran, đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng nhất trong căng thẳng tại Trung Đông từ nhiều năm trở lại đây. Chỉ trong 24 – 48 giờ sau đó, cả hai phía đều tuyên bố sẵn sàng cho kịch bản chiến tranh kéo dài, tạo ra làn sóng lo ngại toàn cầu về an ninh tuyến hàng hải, hàng không và toàn bộ chuỗi cung ứng quốc tế.

ĐÌNH TRỆ TUYẾN HÀNG HẢI CHIẾM 20% LƯỢNG DẦU THẾ GIỚI

Tác động cộng hưởng ngay lập tức: giá dầu thô leo thang, phí vận tải biển và hàng không tăng vọt, trong khi eo biển Hormuz – tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thế giới – gần như đình trệ. Iran cảnh báo tàu thuyền về sự nguy hiểm khi đi qua Hormuz, khiến nhiều hãng vận tải buộc phải thay đổi lộ trình, đội thêm chi phí nhiên liệu và kéo dài đáng kể thời gian giao hàng.

Eo biển Hormuz, tuyến thủy lộ vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thế giới, hiện gần như đình trệ. Nhiều quốc gia Trung Đông đã đóng cửa không phận, buộc các chuyến bay vận tải phải vòng tránh, tăng chi phí và thời gian vận chuyển.

Trong bối cảnh đó, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) ngày 02/03/2026 đã ban hành Công văn số 229/XNK-TLH gửi tới toàn bộ các hiệp hội ngành hàng xuất nhập khẩu và logistics, cảnh báo những rủi ro cụ thể mà doanh nghiệp Việt Nam đang phải đối mặt.

Theo nhận định của Cục Xuất nhập khẩu, giá hàng tiêu dùng, nhiên liệu và dầu thế giới dự báo tiếp tục tăng, tác động tiêu cực gián tiếp đến sản xuất và thương mại của Việt Nam, đặc biệt trong các ngành hàng có liên kết chặt chẽ với thị trường Trung Đông.

Cước vận tải biển và hàng không được dự báo tăng mạnh, ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí xuất khẩu của doanh nghiệp. Nhiều quốc gia trong khu vực Vịnh đã đóng cửa không phận vì lý do an ninh chiến sự, kéo theo việc các chuyến bay chở hàng phải chuyển hướng hoặc hủy chuyến.

5 KHUYẾN NGHỊ TRỌNG TÂM TỪ BỘ CÔNG THƯƠNG

Trước diễn biến phức tạp, Cục Xuất nhập khẩu đề nghị các hiệp hội khẩn trương thực hiện 5 nhóm giải pháp ứng phó.

Thứ nhất, đa dạng hóa thị trường và nguồn cung: Tích cực tìm kiếm các thị trường thay thế có nhu cầu tương tự, giảm phụ thuộc vào Israel, Iran và khu vực Trung Đông; xây dựng phương án dự phòng dài hạn.

Thứ hai, kiện toàn hợp đồng thương mại: Bổ sung điều khoản bất khả kháng, bồi thường rủi ro và mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa, đặc biệt với các lô hàng đi thị trường có nguy cơ cao.

Thứ ba, cập nhật thông tin liên tục: Phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành để nắm sát số liệu xuất nhập khẩu, biến động địa chính trị, giá cước và phụ phí, từ đó thống nhất phương án ứng phó kịp thời.

Thứ tư, xây dựng kế hoạch phòng ngừa rủi ro: Chủ động lập phương án phản ứng nhanh để hạn chế tối đa tác động tiêu cực lên chuỗi cung ứng khi có sự cố thương mại hoặc vận tải quốc tế.

Thứ năm, khai thác hỗ trợ từ cơ quan nhà nước: Tăng cường kết nối với Cục Xuất nhập khẩu, Cục Xúc tiến thương mại, các Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để tìm kiếm đơn hàng và thị trường mới tiềm năng.

Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh, các đơn vị trực thuộc Bộ Công Thương sẽ theo dõi sát diễn biến tại Trung Đông, cập nhật thông tin thường xuyên đến các hiệp hội và nghiên cứu tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế nhằm nâng cao khả năng ứng phó trong dài hạn.

Đây không phải lần đầu tiên căng thẳng địa chính trị Trung Đông gây sóng gió cho thương mại quốc tế. Tuy nhiên, quy mô và tốc độ leo thang của xung đột lần này đang đặt ra áp lực chưa từng có. Trong bối cảnh đó, sự chủ động điều chỉnh chiến lược ngay từ bây giờ sẽ là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp Việt Nam giảm thiểu tổn thất và duy trì năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.