4 sai lầm lớn nhất của người trẻ khi quản lý tài chính cá nhân

Việt Nam hiện đang được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ gia tăng triệu phú nhanh nhất thế giới và dự báo còn tăng nhanh hơn trong những năm tới. Đặc biệt, xu hướng người trẻ, hay thế hệ gen Z, giàu lên nhanh chóng đang gia tăng. 

Trao đổi trong chương trình Hộp Tài sản (The Wealth Box Talk) mới đây, ông Hà Mạnh Tuấn, Giám đốc Sản phẩm, Công ty Quản lý Quỹ ACB (ACBC) cho rằng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang có những biến động và thay đổi nhanh chóng như hiện nay cùng sự phát triển của công nghệ đang khiến các bạn trẻ thế hệ gen Z phải đối mặt với những thách thức nhưng cũng đi kèm với đó là các cơ hội nếu sớm được trang bị cách quản lý tài sản, tài chính hiệu quả.

Một số số liệu thực tế cho thấy, số lượng tài khoản chứng khoán tại Việt Nam đã tăng gấp hơn 5 lần chỉ trong 5 năm qua. Đến đầu năm 2026, tổng số tài khoản đã vượt 12,1 triệu (theo VSDC).

Việt Nam liên tục nằm trong top 3 thế giới về mức độ chấp nhận tiền điện tử theo Chainalysis Global Crypto Adoption Index. Ước tính hiện có khoảng 20–21 triệu người Việt đã sở hữu hoặc sử dụng crypto, chiếm khoảng 20% dân số.

Và sự khác biệt lớn nhất so với thế hệ trước là nếu như thế hệ trước, họ thích tài sản “có thể sờ thấy, cầm nắm được” (tangible assets) như vàng miếng, nhà đất, vì họ trải qua nhiều biến động kinh tế và coi trọng sự an toàn tuyệt đối. Còn thế hệ trẻ lại ưu tiên tính thanh khoản cao, tính minh bạch và khả năng tăng trưởng nhanh. Họ chấp nhận rủi ro cao hơn để đổi lấy cơ hội tăng trưởng tài sản với vốn ban đầu nhỏ, và họ muốn quản lý danh mục đầu tư mọi lúc mọi nơi qua ứng dụng di động.

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, các bạn trẻ hiện nay gặp phải 4 sai lầm và khó khăn lớn nhất khi quản lý tài chính cá nhân. 

Sai lầm đầu tiên là chưa phân định rõ giữa “kiếm tiền” và “giữ tiền”. Nhiều bạn trẻ kiếm được thu nhập khá tốt từ sớm, nhưng lại chi tiêu gần như hết, thậm chí sống vượt quá khả năng (lifestyle inflation). Họ nghĩ “càng kiếm nhiều thì càng giàu”, nhưng thực tế savings rate (tỷ lệ tiết kiệm) mới là yếu tố quyết định tốc độ tích lũy tài sản. Và thực tế có rất nhiều bạn trẻ kiếm được rất nhiều tiền từ tiền số, nhưng sau đó lại không giữ được tiền, thậm chí còn phải vay mượn để trả nợ. 

Thứ hai, đầu tư theo cảm xúc và FOMO. Các bạn thường nghe bạn bè, thấy trên TikTok, YouTube hay group chứng khoán mà nhảy vào đầu tư mà không có kế hoạch rõ ràng. Hôm nay thấy crypto tăng thì mua crypto, mai thấy chứng khoán nóng thì tất tay vào chứng khoán. Kết quả là dễ mua đỉnh, bán đáy và chịu tổn thất nặng.

Bên cạnh đó là không có kế hoạch tài chính cá nhân rõ ràng. Hầu hết các bạn trẻ chưa từng ngồi xuống để trả lời các câu hỏi cơ bản: “Sức khỏe tài chính của mình đang như thế nào? Mức độ chịu rủi ro của mình thực sự ở đâu? Thu nhập, chi tiêu, tiết kiệm của mình đang ở mức nào? Mục tiêu tài chính của mình trong 3 năm, 5 năm, 10 năm là gì? Và mình nên phân bổ dòng tiền của mình theo những mục tiêu tài chính nào để không ảnh hưởng đến việc đầu tư trung và dài hạn.

Thứ tư là không có kế hoạch thì rất dễ bị cuốn theo xu hướng và cuối cùng là mất kiểm soát.

Tóm lại, thế hệ trẻ ngày nay có rất nhiều cơ hội tiếp cận thông tin và kênh đầu tư hơn thế hệ trước, nhưng lại thiếu kỷ luật, thiếu kiến thức nền tảng và dễ bị cảm xúc chi phối.

Điều tôi thường khuyên các bạn trẻ là hãy bắt đầu từ những việc đơn giản nhất, kiểm soát chi tiêu, xây dựng quỹ dự phòng 6 tháng chi tiêu, học cách đầu tư đều đặn qua chứng chỉ quỹ hoặc quỹ ETF, và kiên trì ít nhất 5-7 năm. Thành công trong quản lý tài chính không nằm ở việc chọn được kênh đầu tư tốt nhất, mà là phù hợp nhất, cùng với tính kiên trì và kỷ luật.

Ông Tuấn dự báo rằng thị trường quản lý tài sản (Wealth Management) tại Việt Nam sẽ tăng trưởng rất mạnh trong 5–10 năm tới. Lý do chính đến từ các yếu tố như là thứ nhất, sự gia tăng nhanh chóng của tầng lớp trung lưu và giàu có, GDP bình quân đầu người đã vượt 5.000 USD, và dự kiến sẽ tiếp tục tăng mạnh. Số hộ gia đình có tài sản từ 1 triệu USD trở lên đang tăng rất nhanh.

Thứ hai, thế hệ trẻ trở thành động lực chính, đây là điểm được đánh giá cao nhất. Các bạn trẻ từ 25–40 tuổi hiện nay đang là lực lượng dẫn dắt xu hướng. Họ có thu nhập sớm hơn, tiếp cận thông tin nhanh hơn và đặc biệt sẵn sàng đầu tư từ số vốn nhỏ.

Về xu hướng, ông Tuấn dự báo 4 xu hướng rõ nét.

Thứ nhất, sự chuyển dịch mạnh từ “đầu tư tự do, cảm tính” sang đầu tư có hệ thống qua chứng chỉ quỹ và quỹ ETF. Nhiều bạn trẻ bắt đầu nhận ra rằng tự đầu tư chứng khoán hoặc crypto rất tốn thời gian và dễ mất tiền, nên họ chuyển sang các giải pháp chuyên nghiệp hơn.

Thứ hai, xu hướng “Tích tiểu thành đại” – đầu tư định kỳ nhỏ nhưng đều đặn. Thay vì chờ có vài trăm triệu mới đầu tư, các bạn trẻ sẽ đầu tư từ vài triệu mỗi tháng qua ứng dụng di động.

Thứ ba, tăng mạnh nhu cầu về hoạch định tài chính toàn diện, không chỉ đầu tư mà còn lập kế hoạch mua nhà, sinh con, nghỉ hưu sớm. Họ muốn có một “người bạn đồng hành” thay vì chỉ mua sản phẩm tài chính.

Thứ tư, sự kết hợp giữa tài chính truyền thống và tài chính số. Các bạn trẻ sẽ tiếp tục quan tâm đến crypto và tài sản số, nhưng họ sẽ biết về hoạch định tài chính cá nhân để phân bổ tỉ trọng phù hợp.

"Tuy nhiên, để ngành phát triển bền vững, chúng ta cần tập trung vào giáo dục tài chính và xây dựng giải pháp phù hợp với khẩu vị rủi ro của người trẻ. Chỉ khi nào các bạn trẻ đầu tư một cách thông minh và kỷ luật, thì ngành Wealth Management mới thực sự bùng nổ", ông Tuấn nhấn mạnh.