“Mùa thu rồi, ngày hăm ba, ta đi theo tiếng kêu sơn hà nguy biến…”. Lời ca hào sảng của bài hát Nam Bộ kháng chiến không chỉ là âm thanh của lòng yêu nước, mà còn là hồi ức lịch sử sống động về ngày nhân dân Nam Bộ đứng dậy chống ngoại xâm. Hơn 80 năm đã trôi qua, tinh thần ấy vẫn vang vọng nơi từng địa danh đã trở thành biểu tượng bất khuất của Sài Gòn - Chợ Lớn – Gia Định năm xưa…

Đêm 22, rạng sáng ngày 23/9/1945, tại trung tâm Sài Gòn, khi quân đội thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm các cơ quan đầu não của chính quyền cách mạng, quân và dân Sài Gòn - Chợ Lớn đã lập tức tổ chức kháng cự quyết liệt. Nhân dân và lực lượng vũ trang thành phố nhanh chóng chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu, tổ chức vây hãm quân Pháp ngay trong nội thành.

NHỮNG NGÀY THÁNG HÀO HÙNG... 

Sáng sớm ngày 23/9/1945, Xứ ủy Nam Bộ và Ủy ban hành chính Kháng chiến Nam Bộ tổ chức một cuộc họp liên tịch tại nhà số 629 đường Cây Mai (nay là đường Nguyễn Trãi, TP.HCM).

Tham dự cuộc họp có các đồng chí: Ung Văn Khiêm, Trần Văn Giàu, Nguyễn Văn Nguyễn, Phạm Ngọc Thạch, Huỳnh Văn Tiểng. Đặc biệt, đồng chí Hoàng Quốc Việt, Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng, vừa vào đến Sài Gòn ngày 27/8/1945, cũng có mặt để chỉ đạo.

Tại hội nghị, các đại biểu đã phân tích, đánh giá tình hình, so sánh tương quan lực lượng giữa ta và địch. Những tranh luận gay gắt đã dẫn đến một khẳng định rõ ràng: thực dân Pháp đã ngang nhiên nổ súng chiếm đóng các cơ quan quan trọng của ta tại Sài Gòn – một hành động thể hiện dã tâm xâm lược trắng trợn.

Điều này đã thổi bùng lên làn sóng căm phẫn trong các tầng lớp nhân dân, không còn con đường nào khác ngoài việc phát động toàn dân kháng chiến bảo vệ chính quyền cách mạng, bảo vệ nền độc lập vừa mới giành được.

Ngay trong ngày 23/9/1945, Ủy ban hành chính Kháng chiến Nam Bộ được thành lập, do đồng chí Trần Văn Giàu làm Chủ tịch. Cũng trong chiều hôm đó, ông đã ký Tuyên cáo kháng chiến, gửi đến toàn thể đồng bào Nam Bộ. Từ thời khắc này, nhân dân toàn Nam Bộ đã chính thức bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ và đầy gian khổ.

BẢN HÙNG CA CỦA NGƯỜI NAM BỘ 

Chỉ hai ngày sau thời khắc Nam Bộ bước vào kháng chiến, một bài ca hùng tráng đã ra đời – “Nam Bộ kháng chiến” của nhạc sĩ Tạ Thanh Sơn. Bài hát như một lời hiệu triệu, một ngọn lửa truyền tinh thần đấu tranh đến từng trái tim yêu nước.

Tạ Thanh Sơn – sinh năm 1921 tại thị trấn Trà Ôn, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long – là con ông Tạ Thanh Sung và bà Nguyễn Thị Chắc, chủ hãng rượu Quảng Đức An.

Ngay từ thời còn là học sinh tại trường Collège de Cần Thơ, ông đã nổi bật với tư chất thông minh, điềm đạm và hiền hậu. Niềm đam mê âm nhạc sớm nảy nở trong ông, đặc biệt là các ca khúc cách mạng mang hơi thở của thời đại.

Năm 1940, ông tham gia phong trào học sinh, sinh viên yêu nước tại Cần Thơ. Là thành viên tích cực của Thanh niên Tiền phong, ông hoạt động mạnh mẽ ở vùng đô thị và có cơ hội tiếp xúc với các nhạc sĩ lớn như: Lưu Hữu Phước, Nguyễn Mỹ Ca…

Chính môi trường ấy đã tiếp thêm cảm hứng để ông học đàn mandolin, sáng tác và biểu diễn nhạc cách mạng từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tham gia công tác tuyên truyền tại chiến khu Đồng Tháp. Vào ngày 25/9/1945, tại làng Mỹ Xương, khi mới 24 tuổi, ông sáng tác bài hát “Nam Bộ kháng chiến” sau khi vừa hoàn thành lớp huấn luyện chính trị và được giao nhiệm vụ làm công tác thông tin tuyên truyền. Bài hát, đầu tiên, được đăng trên báo Độc Lập tại Sài Gòn, rồi nhanh chóng lan rộng qua hình thức chép tay và truyền miệng trong chiến khu kháng chiến.

Bài hát “Nam Bộ kháng chiến” mang trong mình khí thế ngút trời của một dân tộc vừa giành được độc lập, đang đứng lên quyết tử vì tổ quốc. Lời ca giản dị nhưng chất chứa tinh thần anh dũng, bất khuất:

Mùa thu rồi, ngày hăm ba/Ta đi theo tiếng kêu sơn hà nguy biến/ Rền khắp trời, lời hoan hô/Dân phương Nam nhịp chân tiến lên trận tiền/ Thuốc súng kém, chân đi không/Mà lòng người giàu lòng vì nước…

Cả bài hát là tiếng lòng của nhân dân Nam Bộ vùng lên chiến đấu không màng thiếu thốn, gian khổ:

Nóp với giáo mang ngang vai/ Nhưng thân trai nào kém oai hùng/ Cờ thắm tung bay ngang trời/ Sao vàng xao xuyến khắp nơi bưng biền/ Một lòng nguyện với tổ tiên…

 “Nam Bộ kháng chiến” không chỉ là một bài ca mà còn là biểu tượng tinh thần, thể hiện bản lĩnh và khí phách kiên cường của nhân dân Nam Bộ trong buổi đầu kháng chiến. Âm vang của nó đã vượt qua chiến khu, đi vào lòng người, tiếp thêm sức mạnh tinh thần cho bao thế hệ kháng chiến và mãi là tiếng hát của lòng yêu nước không bao giờ tắt.

THÀNH QUẢ RỰC RỠ SAU 80 NĂM 

80 năm sau ngày “hăm ba tháng chín” lịch sử, mảnh đất từng ngập tràn khói lửa kháng chiến ấy – Nam Bộ, đặc biệt là Sài Gòn – TP. Hồ Chí Minh – đã vươn mình trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học lớn nhất cả nước. Những thành quả hôm nay không chỉ là nỗ lực của thời bình, mà còn là kết tinh từ máu xương, ý chí và khát vọng độc lập của cha ông đi trước.

TP. Hồ Chí Minh - đô thị trung tâm của Nam Bộ ngày nay tiếp tục khẳng định vai trò là đầu tàu kinh tế của cả nước, với những đóng góp vượt trội về mọi mặt. Thành phố hiện đóng góp khoảng 22–23% GDP quốc gia và gần 30% tổng thu ngân sách nhà nước, giữ vị trí hàng đầu trong cơ cấu kinh tế cả nước.

GRDP bình quân đầu người năm 2024 ước đạt trên 7.300 USD, cao nhất trong các địa phương, thể hiện mức sống và năng suất lao động vượt trội.

Hiện có hơn 400.000 doanh nghiệp đang hoạt động tại TP. Hồ Chí Minh – chiếm hơn 50% tổng số doanh nghiệp toàn miền Nam – cho thấy sức hút mạnh mẽ về đầu tư, khởi nghiệp và môi trường kinh doanh.

Không chỉ vậy, thành phố còn chiếm gần 40% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn khu vực phía Nam, là trung tâm dịch vụ – tài chính hàng đầu quốc gia và đang hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm tài chính khu vực.

Hệ thống hạ tầng giao thông, logistics và đô thị hiện đại ngày càng được đầu tư, nâng cấp mạnh mẽ với nhiều công trình trọng điểm như tuyến Metro số 1, cao tốc TP.HCM – Mộc Bài, hay Trung tâm tài chính quốc tế Thủ Thiêm đang dần hình thành, tạo thế và lực mới cho sự phát triển dài hạn và bền vững.

Thành quả hôm nay là minh chứng hùng hồn cho ý chí vươn lên không ngừng nghỉ của con người Nam Bộ – từ kháng chiến đến kiến thiết.

Nếu những năm 1945, họ cầm súng và giáo gươm, lấy lòng yêu nước làm vũ khí, thì ngày nay, người Nam Bộ mang tinh thần ấy vào công cuộc phát triển kinh tế, đưa vùng đất này trở thành trung tâm năng động, sáng tạo và hội nhập bậc nhất khu vực.