Giữa cái nắng oi nồng của vùng bán sơn địa, người trồng na ở xã Phú Long (Ninh Bình) bước vào thời điểm tất bật nhất trong năm. Không kể giờ giấc, họ tranh thủ từng khoảnh khắc khi hoa nở, “ăn cơm đứng” ngay tại vườn để kịp thụ phấn, giữ lấy mùa quả cũng là giữ nguồn thu nhập chính cho cả năm...

Trưa một ngày giữa tháng 4, nắng đổ lửa xuống những triền đồi Phú Long. Không gian như đặc quánh lại, chỉ còn tiếng côn trùng râm ran và bước chân thoăn thoắt của người làm vườn. Trong vườn na xanh mướt, chị Vũ Thị Hương (sinh năm 1981, trú tại thôn 4) vẫn miệt mài với công việc quen thuộc.

Tay trái cầm hộp phấn, tay phải cầm chiếc ống nhỏ, chị nhẹ nhàng đưa vào từng bông hoa vừa hé nở. Động tác lặp đi lặp lại nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác. Với người trồng na, đây là thời điểm “vàng” giai đoạn quyết định cả một mùa vụ.

“Giờ này không tranh thủ là không kịp. Hoa nở lúc nào là phải thụ phấn ngay lúc đó,” chị Hương vừa làm vừa nói, mồ hôi lấm tấm trên trán.

Công việc tưởng chừng nhẹ nhàng nhưng lại vất vả hơn nhiều so với các loại cây trồng khác. Người dân ví việc chăm na mùa thụ phấn như “nuôi con mọn”. Họ phải tranh thủ từng giờ, từng phút, thậm chí “ăn cơm đứng” để kịp xử lý hàng nghìn bông hoa trong vườn.

Chị Hương giải thích, nếu để cây tự thụ phấn tự nhiên, quả sẽ dễ bị lép, méo mó, không đạt yêu cầu về hình thức. Trong khi đó, việc thụ phấn thủ công giúp quả tròn đều, đẹp mã đây yếu tố quyết định để có thể đưa sản phẩm vào các hệ thống tiêu thụ lớn.

“Làm kỹ từ đầu thì sau này mới bán được giá cao. Mỗi bông hoa mình chăm là một quả ngọt sau này,” chị nói.

Không chỉ riêng vườn nhà chị Hương, khắp các triền đồi Phú Long, người dân đều tất bật. Người tỉa cành, người bón phân, người phun thuốc phòng bệnh. Tất cả đều hướng đến mục tiêu giữ cho cây khỏe, hoa đậu tốt và quả đạt chất lượng cao nhất.

Những con đường nhỏ len lỏi giữa vườn na cũng trở nên nhộn nhịp hơn. Tiếng gọi nhau í ới, tiếng trò chuyện xen lẫn tiếng lao động tạo nên nhịp sống đặc trưng của mùa vụ nơi đây.

Ít ai biết rằng, trước khi có những vườn na xanh tốt như hôm nay, vùng đất này từng là những triền đồi sỏi đá khô cằn, khó canh tác.

Chị Hương nhớ lại quãng thời gian trước đây với nhiều trăn trở. Hơn 1 ha đất của gia đình từng được trồng ngô, rồi chuyển sang trồng mía, nhưng hiệu quả kinh tế đều thấp.

“Ngày đó cực lắm. Trồng ngô thì năng suất kém, không đủ ăn. Chuyển sang mía thì cũng không khá hơn, làm cả năm mà thu chẳng được bao nhiêu,” chị kể.

Bước ngoặt đến khi chị quyết định chuyển sang trồng na. Không đi theo lối canh tác cũ, chị chủ động học hỏi kỹ thuật, từ cách tạo tán, tỉa cành đến quy trình thụ phấn và chăm sóc.

Những ngày đầu không tránh khỏi khó khăn, nhưng sự kiên trì đã mang lại kết quả. Năm vừa qua, vườn na của gia đình chị đạt thu nhập khoảng 450 triệu đồng. Với người nông dân, đó là con số đáng kể, phản ánh rõ hiệu quả của việc chuyển đổi cây trồng.

Không chỉ riêng hộ chị Hương, nhiều gia đình khác tại Phú Long cũng từng bước thay đổi tư duy sản xuất. Những triền đồi đá vôi từng bị coi là bất lợi, nay lại trở thành lợi thế. Chính điều kiện thổ nhưỡng này giúp trái na có vị ngọt đậm, hương thơm đặc trưng.

Theo ông Nguyễn Đình Quý, Phó Giám đốc Hợp tác xã na trái vụ và tiêu thụ trái cây an toàn Phú Long, hiện đơn vị có 55 hộ tham gia trồng na với tổng diện tích khoảng 150 ha. Nhờ áp dụng kỹ thuật vào sản xuất, chất lượng na ngày càng ổn định, đáp ứng tốt nhu cầu thị trường.

“Na Phú Long có đặc trưng riêng như quả to, cùi dày, ít hạt, vị ngọt và thơm. Nhiều khách hàng đặt mua từ sớm, nhất là vào đầu vụ,” ông Quý cho biết.

Không dừng lại ở việc nâng cao năng suất, người dân nơi đây còn chú trọng đến sản xuất bền vững. Dọc các lối đi trong vườn, những bịch phân chuồng ủ hoai bằng men vi sinh được đặt ngay ngắn dưới gốc cây.

Cách làm này giúp cải tạo đất, giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm. Những túi phân trắng nằm xen giữa màu xanh của lá và màu nâu của đất đá như những “nguồn dự trữ” âm thầm nuôi dưỡng cây trái.

Việc sử dụng phân hữu cơ cũng là yêu cầu quan trọng để duy trì tiêu chuẩn sản phẩm OCOP 4 sao cho na Phú Long. Đây không chỉ là danh hiệu mà còn là cam kết về chất lượng với thị trường.

Đến nay, toàn vùng Phú Long đã có hơn 200 ha na. Từ những triền đồi khô cằn, nơi đây đã hình thành vùng chuyên canh cây ăn quả với giá trị kinh tế cao.

Những ngôi nhà mái bằng, nhà tầng khang trang mọc lên giữa vùng đồi là minh chứng rõ nét cho sự đổi thay. Với mức thu nhập có thể đạt tới hàng trăm triệu đồng mỗi ha, cây na đã trở thành sinh kế chính của nhiều hộ dân.