Ba kịch bản cho lạm phát trước cú sốc giá dầu

Thị trường trong nước hiện đang tập trung theo dõi phản ứng chính sách của Chính phủ trước đợt tăng mạnh của giá năng lượng trong bối cảnh rủi ro địa chính trị toàn cầu leo thang. Chỉ trong hai ngày từ 5–7/3, Việt Nam đã hai lần điều chỉnh tăng giá bán lẻ xăng dầu, với mức tăng khoảng 30% đối với xăng và tới 60% đối với dầu diesel.

Diễn biến này phản ánh tác động trực tiếp từ đà tăng của giá dầu thế giới, khi căng thẳng tại Trung Đông làm gia tăng lo ngại về khả năng gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Trước biến động nhanh và mạnh của thị trường, Chính phủ đã ban hành một loạt biện pháp khẩn cấp nhằm bảo đảm an ninh năng lượng. Theo đó, các chủ dầu khí được yêu cầu ưu tiên cung cấp dầu thô trong nước cho các nhà máy lọc dầu nội địa. Đồng thời, Petrovietnam được trao quyền chủ động lớn hơn trong hoạt động nhập khẩu và kinh doanh dầu thô cũng như các nguyên liệu đầu vào.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng tăng cường giám sát thị trường và rà soát các chính sách thuế liên quan đến nhập khẩu xăng dầu, bao gồm giảm thuế MFN xuống 0% nhằm hỗ trợ ổn định nguồn cung trong nước.

Từ góc độ vĩ mô, theo đánh giá của SSI Research, cú sốc giá nhiên liệu có thể tạo thêm áp lực đáng kể lên diễn biến lạm phát. Trong bối cảnh CPI bình quân hai tháng đầu năm 2026 đang ở mức khoảng 3%, đợt tăng giá xăng dầu hiện tại có thể đẩy lạm phát tiến gần hơn tới mục tiêu 4–4,5% của Chính phủ. Điều này đồng thời có thể làm thu hẹp dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ trong thời gian tới.

Kịch bản eo biển Hormuz bị phong tỏa được xem như một cú sốc cung bổ sung, làm gia tăng áp lực lên thị trường năng lượng toàn cầu trong bối cảnh nhu cầu phòng ngừa rủi ro đã ở mức cao. Ngay cả khi chưa xảy ra gián đoạn thực sự đối với nguồn cung, những tín hiệu về rủi ro địa chính trị vẫn có thể làm thay đổi kỳ vọng lạm phát và ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế thông qua kênh tâm lý thị trường và chi phí đầu vào.

SSI Research đưa ra ba kịch bản cho giá dầu và tác động đến lạm phát. Ở kịch bản cơ sở, giá dầu 90 USD thùng kéo dài trong 3-4 tháng CPI bình quân 12 tháng sẽ là 4,12%. Ở kịch bản tích cực, dầu biến động trong 1 tháng, CPI là 3,50%. Kịch bản kém tích cực, giá dầu 100 USD/thùng kéo dài đến 6 tháng thì CPI sẽ là 5,06%.

Ở kịch bản cơ sở, lạm phát nhiều khả năng sẽ gia tăng trong giai đoạn tháng 3–4, tuy nhiên CPI bình quân cả năm vẫn có khả năng duy trì trong mục tiêu 4–4,5% dưới phần lớn các kịch bản diễn biến giá dầu.

Ngân hàng Nhà nước nhiều khả năng chưa có dư địa để thắt chặt chính sách tiền tệ, và sẽ tiếp tục ưu tiên ổn định tỷ giá cũng như điều hành tăng trưởng tín dụng thông qua hạn mức tín dụng.

Cú sốc năng lượng có thể tạo lực cản tăng trưởng ở mức vừa phải, chủ yếu thông qua việc chi phí vận tải và logistics gia tăng. Tuy nhiên, tác động này chưa đủ lớn để làm thay đổi quỹ đạo vĩ mô tổng thể của nền kinh tế.

Theo giả định giá dầu duy trì ở mức cao trong khoảng 2 tháng, ảnh hưởng đến CPI cả năm trong kịch bản cơ sở vẫn nằm trong tầm kiểm soát, với mức tăng thêm khoảng 0,62 điểm phần trăm. Tuy nhiên, trong kịch bản kém tích cực, khi giá dầu duy trì quanh 105 USD/thùng đến tháng 6, lạm phát có thể vượt 5%, qua đó tạo thêm áp lực đáng kể đối với công tác điều hành vĩ mô.

Trong trường hợp này, chính sách tài khóa có thể cần đóng vai trò ổn định chủ động hơn, bao gồm việc sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu hiện ước khoảng 230 triệu USD và xem xét giảm tạm thời thuế nhập khẩu cũng như thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu, ít nhất đến hết ngày 30/4, nhằm hạn chế mức độ truyền dẫn của giá dầu thế giới vào lạm phát trong nước.

"Một câu hỏi quan trọng đặt ra là liệu cú sốc lần này có trở thành chất xúc tác cho các cải cách sâu rộng hơn trong cấu trúc an ninh năng lượng của Việt Nam, hay chỉ dừng lại ở các biện pháp ứng phó ngắn hạn. Nếu không có những cải thiện căn bản về tính linh hoạt của nguồn cung và cơ chế bình ổn giá, các cú sốc năng lượng toàn cầu trong tương lai có thể tiếp tục mang lại những ảnh hưởng tiêu cực hơn", SSI Research nhấn mạnh.