Lịch sử 15 năm cho thấy VN-Index thường bật tăng mạnh sau những phiên giảm sốc đột ngột

SSI Research vừa có báo cáo cập nhật triển vọng thị trường chứng khoán tháng 3 trong đó nhấn mạnh nhịp điều chỉnh 12% trong sáu phiên giao dịch đầu tiên của tháng 3 đang tạo nền tảng cho khả năng hồi phục trong ngắn hạn.

Dữ liệu lịch sử từ năm 2010 cho thấy thị trường có xu hướng phục hồi mạnh sau những nhịp giảm sâu tương tự. VN-Index ghi nhận mức tăng trong 80% những trường hợp tương tự chỉ sau 2-4 tuần, với mức sinh lời trung bình 6,6% sau 1 tháng và 30% sau 1 năm.

Đáng chú ý, tháng 3 chỉ chứng kiến diễn biến tiêu cực vỏn vẹn hai lần năm 2015 và 2020 và ngay cả trong tháng 3/2022, chỉ số vẫn tăng điểm bất chấp xung đột Nga-Ukraine và giá dầu leo lên 127 USD/thùng.

Bên cạnh đó, các yếu tố cơ bản tiếp tục đóng vai trò nâng đỡ. Triển vọng lợi nhuận quý 1/2026 duy trì tích cực, với các nhóm Tiêu dùng, Vật liệu xây dựng, Phân bón, Chứng khoán và Dầu khí được kỳ vọng ghi nhận tăng trưởng khả quan.

Kế hoạch lợi nhuận năm 2026 cũng khá lạc quan khi nhiều ngân hàng, doanh nghiệp bán lẻ và bất động sản đặt mục tiêu tăng trưởng lợi nhuận 20-30%.

Đáng chú ý mốc đánh giá nâng hạng thị trường vào ngày 7/4 là chất xúc tác quan trọng.  Việt Nam được đánh giá có vị thế thuận lợi để vượt qua kỳ rà soát giữa kỳ và tiến tới chính thức gia nhập rổ FTSE Emerging vào tháng 9.

Cùng với đó, định giá thị trường đã điều chỉnh về mức P/E dự phóng 2026 là 12,2 lần, thấp hơn mức trung bình 10 năm là 14 lần. Dù vậy, việc chênh lệch giữa lợi suất thu nhập (earnings yield) và lãi suất thu hẹp có thể khiến dư địa tăng của thị trường bị kiềm chế phần nào.

Tóm lại, trong giai đoạn hiện tại, thị trường nhiều khả năng tiếp tục ưu ái những nhà đầu tư kiên nhẫn, khi phần thưởng không đến từ sự hưng phấn ngắn hạn, mà từ việc nắm giữ các cổ phiếu có nền tảng cơ bản vững chắc qua các nhịp biến động.

Thông báo liên quan đến việc nâng hạng thị trường vào ngày 7/4 được kỳ vọng sẽ là yếu tố hỗ trợ tâm lý tích cực cho thị trường. SSI tin rằng Việt Nam có khả năng vượt qua kỳ rà soát giữa kỳ và đang đi đúng lộ trình để chính thức được đưa vào rổ chỉ số FTSE Emerging vào tháng 9. Diễn biến này, nếu được xác nhận, sẽ củng cố câu chuyện nâng hạng, gia tăng kỳ vọng dòng vốn thụ động và cải thiện vị thế của thị trường Việt Nam trong phân bổ toàn cầu. 

Căng thẳng leo thang giữa Mỹ, Israel – Iran đã khiến giá dầu tăng khoảng 50% chỉ trong hơn hai tuần gần đây, khi thị trường phản ánh rủi ro gián đoạn nguồn cung từ Iran và nguy cơ ảnh hưởng tới eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển chiến lược đối với dòng chảy dầu thô và LNG toàn cầu. Xu hướng này còn bị khuếch đại bởi việc một số quốc gia OPEC cắt giảm sản lượng trong bối cảnh bất ổn địa chính trị và mức tồn kho cao.

Dù áp lực tăng giá được kỳ vọng sẽ hạ nhiệt trong dài hạn khi các yếu tố như quan hệ Trung Quốc–Iran làm giảm xác suất phong tỏa kéo dài và nhu cầu toàn cầu suy yếu, rủi ro thiếu hụt nguồn cung trong ngắn hạn vẫn ở mức đáng kể.

Trong nước, giá xăng dầu đã tăng 42% trong tuần qua, bám sát diễn biến giá thế giới. Theo Bộ Công Thương, nguồn dự trữ hiện đủ đáp ứng nhu cầu đến hết tháng 3. Tính đến cuối năm 2025, Việt Nam duy trì khoảng 1,7 triệu m3 tồn kho và đã nhập khẩu 2,2 triệu tấn xăng dầu trong hai tháng đầu năm 2026, tăng 43% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, kịch bản phong tỏa kéo dài eo biển Hormuz sẽ tạo ra rủi ro đáng kể. Trong khi BSR chủ động được khoảng 65–70% nguồn dầu thô đầu vào từ trong nước, Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn (NSR) phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn cung từ Kuwait. Năm 2025, NSR nhập khẩu khoảng 11,5 triệu tấn dầu thô từ Kuwait, chiếm gần 81% tổng lượng dầu thô nhập khẩu của Việt Nam. Hiện hai nhà máy này lần lượt đáp ứng khoảng 30% và 40% nhu cầu xăng dầu nội địa, cho thấy mức độ nhạy cảm của hệ thống cung ứng trước các cú sốc địa chính trị kéo dài.

Các doanh nghiệp midstream có thể hưởng lợi trong ngắn hạn nhờ hiệu ứng hàng tồn kho, trong khi các doanh nghiệp thượng nguồn (như PVD, PVS) cần mức giá dầu duy trì ở vùng cao trong dài hạn để hỗ trợ lợi nhuận và biên lợi nhuận. Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài, các doanh nghiệp có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguyên liệu đầu vào; ngược lại, khi giá dầu đảo chiều, biên lợi nhuận của các nhà sản xuất và thương mại cũng có thể chịu tác động tiêu cực.

Một số nhóm khác hưởng lợi như phân bón và cao su. Sự gián đoạn dòng thương mại qua eo biển Hormuz nhiều khả năng duy trì áp lực tăng đối với các mặt hàng liên quan đến dầu mỏ, bao gồm cả urê. Giá cao su thường có mối tương quan gián tiếp với giá dầu thô do dầu là nguyên liệu chính trong sản xuất lốp xe. Lợi nhuận của các doanh nghiệp cao su trong năm 2026 cũng được hỗ trợ bởi hoạt động chuyển đổi đất từ trồng cao su sang phát triển khu công nghiệp.

Ngược lại, việc eo biển Hormuz bị đóng cửa do xung đột có thể làm tăng nhu cầu vận tải đường biển theo đơn vị “ton-mile” (quãng đường vận chuyển nhân với khối lượng hàng), trong khi chi phí bảo hiểm và phụ phí rủi ro chiến tranh tăng sẽ đẩy giá cước vận tải tàu chở dầu lên cao. Vận tải container cũng có thể được hưởng lợi nhờ sự gián đoạn này, khiến giá cước container tăng. Đối với các cảng biển, khối lượng hàng hóa có thể chịu ảnh hưởng tiêu cực nếu nhu cầu bên ngoài suy yếu, nhưng triển vọng dài hạn vẫn tích cực.