[Bài 1] Thủy sản ngành kinh tế mũi nhọn tại "ngư trường trọng điểm" của vịnh Bắc Bộ

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng cấp thiết, ngành thủy sản Thanh Hóa đang có bước đi mới, vừa mở rộng quy mô sản xuất, vừa chú trọng hiệu quả, giá trị gia tăng và hội nhập thị trường quốc tế.

NGƯ TRƯỜNG GIÀU TIỀM NĂNG, NUÔI TRỒNG MỞ HƯỚNG ĐI MỚI

Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, vùng biển địa phương có tới 426 loài hải sản thuộc 203 giống, 101 họ, chiếm 68,7% tổng số loài được ghi nhận ở vịnh Bắc Bộ. Tổng trữ lượng nguồn lợi hải sản ước đạt 140.000 – 165.000 tấn, đặc biệt tại khu vực đảo Hòn Mê còn có nhiều loài quý hiếm, giá trị kinh tế cao như bào ngư, cá mú, tôm hùm. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển nghề khai thác, nuôi trồng, chế biến thủy sản thành ngành sản xuất hàng hóa lớn.

Hiện toàn tỉnh có hơn 6.500 tàu cá các loại, trong đó hơn 1.100 tàu khai thác xa bờ, gần 900 tàu hoạt động tại vùng lộng, còn lại là khai thác ven bờ. Hệ thống hậu cần nghề cá gồm 8 cảng cá, 4 khu neo đậu với sức chứa trên 2.000 tàu, bảo đảm cho hoạt động bốc dỡ, thu mua, tránh trú bão. Sản lượng khai thác hàng năm ổn định, năm 2025 đạt trên 143.000 tấn, vượt chỉ tiêu kế hoạch, tạo thu nhập cho khoảng 25.000 lao động ven biển.

Song song với khai thác, nuôi trồng thủy sản được coi là hướng đi tất yếu nhằm bảo đảm tính bền vững. Đến nay, Thanh Hóa có 19.200 ha diện tích nuôi trồng, trong đó 14.000 ha nuôi nước ngọt, 4.200 ha nước lợ, 1.000 ha nước mặn và hơn 5.700 lồng bè. Nhiều địa phương ven biển như Hậu Lộc, Quảng Xương, Sầm Sơn… đã chuyển mạnh từ nuôi quảng canh sang thâm canh, ứng dụng công nghệ cao.

Mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng trong nhà màng, nuôi tôm sú hữu cơ, nuôi kết hợp tôm – cua – cá nước lợ theo hướng an toàn sinh học đang cho kết quả tích cực. Điển hình, anh Trần Công Phong ở phường Quảng Phú, Thanh Hóa, sau nhiều năm gắn bó với nghề nuôi tôm cua, mỗi năm doanh thu đạt khoảng 1 tỷ đồng, lợi nhuận bình quân 200 triệu đồng/ha.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường ngày càng ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp nói chung, nuôi trồng thủy sản nói riêng, nhiều hộ dân Thanh Hóa đã chuyển hướng áp dụng các mô hình nuôi hữu cơ, tuần hoàn, công nghệ cao trong nhà màng, nhà lưới. Những cách làm này không chỉ thân thiện với môi trường mà còn mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt.

Tại xã Hoằng Châu, gia đình ông Nguyễn Ngọc Phong đã đầu tư 4 tỷ đồng xây dựng 10 ao nuôi tôm thẻ chân trắng công nghệ cao với diện tích từ 140 m2 đến 800 m2/ao. Mỗi vụ, ông thu hoạch khoảng 5 tấn tôm, mang lại lợi nhuận gần 1 tỷ đồng/năm. “Mô hình này giúp tôi chủ động thả giống bất cứ thời điểm nào, thu nhập ổn định hơn trước. Đặc biệt, các ao đều có hệ thống lắng, xử lý nước thải nên giảm thiểu ô nhiễm môi trường”, ông Phong chia sẻ.

CHẾ BIẾN, XUẤT KHẨU MỞ RỘNG THỊ TRƯỜNG

Một trong những khâu tạo giá trị gia tăng cho ngành thủy sản là chế biến. Hiện Thanh Hóa có khoảng 80 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến thủy sản, công suất khoảng 280.000 tấn/năm. Trong đó, 6 doanh nghiệp xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, EU. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của tỉnh đạt trên 110 triệu USD, góp phần quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu chung. Các sản phẩm thủy sản xuất khẩu chủ lực của Thanh Hóa bao gồm chả cá surimi, ngao đông lạnh, ngao sấy khô, hải sản đông lạnh, bột cá, nước mắm, và mắm tôm, mắm tép. Các sản phẩm này được xuất khẩu đến nhiều thị trường quốc tế như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, thị trường EU và Mỹ.

Trong các sản phẩm trên, tiêu biểu có thương hiệu nước mắm và mắm tôm Lê Gia đã trở thành sản phẩm OCOP 5 sao tiêu biểu, có mặt tại nhiều hệ thống phân phối lớn như: Vinmart, Big C, Aeon, Mega Market và xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, Nam Phi. Nước mắm Lê Gia dành cho trẻ em là sản phẩm bán chạy trong các chuỗi cửa hàng mẹ và bé như Concung, Bibomart, Kidplaza. Đây là minh chứng cho sự chuyển hướng sang chế biến sâu, đáp ứng tiêu chuẩn cao, nâng tầm thương hiệu địa phương.

Ông Lê Anh, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thực phẩm và Thương mại dịch vụ Lê Gia, chia sẻ: “Hơn 10 quốc gia đã đón nhận sản phẩm Lê Gia, từ Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Singapore đến New Zealand, Nam Phi… Quy mô xuất khẩu hiện vẫn còn rất nhỏ, nhưng mỗi lần đưa hàng ra nước ngoài lại là một cảm xúc khó tả – niềm tự hào khi ‘hộ chiếu ẩm thực’ của người Việt từng bước được ghi dấu trên bản đồ thế giới. Điều tôi mong muốn là từ nuocmam sẽ được giữ nguyên khi dịch sang các ngôn ngữ khác. Giống như aodai, banhchung, pho, đã trở thành biểu tượng, thì khi nhắc đến nuocmam, thế giới sẽ nghĩ ngay đến Việt Nam – đến nước mắm truyền thống của chúng ta, chứ không phải chỉ là fish sauce”

Hay như Công ty TNHH Xuất nhập khẩu thủy sản FXPT tại phường Sầm Sơn là một trong những đơn vị thu mua, chế biến sản phẩm xuất khẩu từ mực. Trao đổi với VnEconomy, ông Nguyễn Hữu Hoàng, Trưởng Phòng Tổng hợp, Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Thủy sản FXPT, cho biết: "Trung bình mỗi năm công ty sản xuất, chế biến khoảng 700 tấn sushi, sashimi từ mực để xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản. Hướng tới mục tiêu đa dạng hóa sản phẩm, năm 2025 và 2026, công ty đã đưa ra thị trường nhiều mặt hàng mới như mực nang, bạch tuộc, cá bống biển, bề bề... Đồng thời, mở rộng xuất khẩu sang Trung Quốc và một số nước châu Âu".

Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá còn có 28 doanh nghiệp chuyên chế biến, kinh doanh, xuất khẩu thủy sản với tổng công suất 280.000 tấn/năm. Đây là lực lượng quan trọng để nâng cao giá trị thủy sản, giảm dần phụ thuộc vào xuất khẩu thô, gia tăng tỷ trọng chế biến sâu.

Ngành thủy sản Thanh Hóa thời gian qua đạt nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn đối diện không ít khó khăn. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán; số lượng tàu đủ khả năng khai thác xa bờ chưa nhiều; trình độ kỹ thuật của một bộ phận ngư dân còn hạn chế. Đáng lo ngại, tình trạng vi phạm quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU) vẫn diễn ra, ảnh hưởng đến uy tín xuất khẩu. Các cơ sở chế biến đa phần hoạt động nhỏ lẻ, sản phẩm đơn điệu, thiếu chuỗi liên kết khép kín; công nghệ lạc hậu nên chủ yếu dừng ở khâu sơ chế, gia công, khiến giá trị gia tăng chưa cao.

Theo ông Cao Văn Cường, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hoá, để tháo gỡ, tỉnh đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ. Từ năm 2021 đến nay, hơn 876 tàu cá được hỗ trợ lắp thiết bị giám sát hành trình, 1.626 tàu được hỗ trợ phí thuê bao; 35 tàu xa bờ được nâng cấp hầm bảo quản; 24 chủ tàu được hỗ trợ giải bản. Đồng thời, tỉnh khuyến khích đầu tư hạ tầng nuôi trồng, tạo điều kiện cho các trang trại, hợp tác xã tiếp cận chính sách về đất đai, vốn, kỹ thuật.

Trong định hướng lâu dài, Thanh Hóa sẽ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp dự báo thị trường, xúc tiến thương mại, cải tiến mẫu mã, xây dựng thương hiệu; đồng thời khuyến khích áp dụng quy trình sản xuất theo chuẩn quốc tế như HACCP, GMP. Nhiệm vụ trọng tâm là tuyên truyền pháp luật, ứng dụng khoa học kỹ thuật, mở rộng xuất khẩu và đảm bảo truy xuất nguồn gốc, hướng tới phát triển thủy sản bền vững và có sức cạnh tranh cao.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, phát triển thủy sản bền vững đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và ngư dân. Với lợi thế ngư trường rộng lớn, cùng với chính sách hỗ trợ kịp thời và sự nỗ lực đổi mới của cộng đồng ngư dân, ngành thủy sản Thanh Hóa đang hướng tới mục tiêu trở thành một trong những trung tâm thủy sản có sức cạnh tranh cao trong cả nước, đủ khả năng mở rộng thị phần ra thị trường quốc tế. 

Đón đọc tiếp [Bài 2] “Đánh thức” du lịch biển