Ban hành khung nguyên tắc toàn diện về liêm chính khoa học

Đạo văn, ngụy tạo dữ liệu, giả mạo kết quả nghiên cứu hay sử dụng AI để tạo dữ liệu “ảo” có thể khiến cá nhân bị rút bài báo khoa học, thu hồi kinh phí nghiên cứu, thậm chí bị cấm tham gia nghiên cứu khoa học vô thời hạn.

Đây là nội dung đáng chú ý trong hướng dẫn mới về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành kèm theo Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN ngày 25/5/2026.

Lần đầu tiên, một khung nguyên tắc toàn diện về liêm chính khoa học được ban hành tại Việt Nam, đặt ra các yêu cầu về trung thực học thuật, minh bạch dữ liệu và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. 

Văn bản được xây dựng trên cơ sở Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 cùng Nghị định số 262/2025/NĐ-CP, đồng thời tham khảo kinh nghiệm của nhiều quốc gia thuộc OECD, châu Âu, Singapore và Trung Quốc.

Theo đó, các hành vi như ngụy tạo dữ liệu nghiên cứu, giả mạo dữ liệu, đạo văn dưới mọi hình thức, ghi tên tác giả không đúng thực tế hoặc loại bỏ người có đóng góp thực sự khỏi công trình nghiên cứu đều bị xem là vi phạm liêm chính khoa học. Trong đó, các hành vi đạo văn, ngụy tạo dữ liệu, che giấu xung đột lợi ích hoặc làm sai lệch bản chất nghiên cứu được xác định là vi phạm nghiêm trọng.

Một điểm mới đáng chú ý khác là lần đầu tiên hướng dẫn đưa ra quy định riêng về sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu khoa học. Theo đó, không được sử dụng AI để tạo dữ liệu giả, hình ảnh giả hoặc tài liệu tham khảo không có thật; không sử dụng nội dung do AI tạo ra nhưng chưa được kiểm chứng làm tài liệu tham khảo khoa học.

Theo quy định, tùy tính chất và mức độ vi phạm, cá nhân vi phạm có thể bị cảnh cáo, yêu cầu cải chính hoặc xin lỗi công khai, rút bài báo khoa học, thu hồi kinh phí nghiên cứu, dừng tham gia nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Trường hợp nghiêm trọng có thể bị cấm tham gia nghiên cứu trong thời hạn nhất định hoặc vô thời hạn.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc ban hành hướng dẫn diễn ra trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực then chốt cho phát triển đất nước.

Cùng với yêu cầu tăng đầu tư, mở rộng nghiên cứu và thúc đẩy công bố khoa học, vấn đề liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm giải trình của tổ chức, cá nhân nghiên cứu ngày càng trở nên cấp thiết.

Hướng dẫn là tài liệu khung, bao gồm các nội dung cơ bản có tính chất định hướng làm cơ sở để các cơ quan tài trợ kinh phí cho hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, các tổ chức khoa học và công nghệ cụ thể hóa thành quy tắc nội bộ và triển khai áp dụng trong phạm vi cơ quan, tổ chức. Qua đó, góp phần bảo vệ giá trị tri thức, chất lượng nghiên cứu, xây dựng văn hóa liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và tính bền vững trong nghiên cứu.