Đà Nẵng công bố Chỉ dẫn địa lý “Tiên Phước” cho sản phẩm hạt tiêu

Thực hiện chủ trương phát triển tài sản trí tuệ gắn với sản phẩm đặc trưng của địa phương theo Chương trình phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030, trong thời gian qua, ngành khoa học và công nghệ đã triển khai đồng bộ các nhiệm vụ nhằm hỗ trợ đăng ký bảo hộ, quản lý và phát triển các đối tượng sở hữu trí tuệ, góp phần nâng cao giá trị, năng lực cạnh tranh của sản phẩm địa phương.

Trong hệ thống các công cụ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, chỉ dẫn địa lý là dấu hiệu cao nhất dùng để chỉ sản phẩm có nguồn gốc từ khu vực, địa phương, vùng lãnh thổ hoặc quốc gia cụ thể, có danh tiếng, chất lượng, đặc tính đặc trưng  do điều kiện địa lý, yếu tố tự nhiên (khí hậu, thủy văn, thổ nhưỡng, địa hình …) hoặc con người (kỹ năng, bí quyết, quy trình sản xuất, chăm sóc…) của khu vực đó quyết định.

Việc một sản phẩm được cấp chỉ dẫn địa lý không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là sự khẳng định ở tầm quốc gia về giá trị và bản sắc của sản phẩm và là tài sản vô giá của người dân địa phương.

Tính đến nay, cả nước có 154 chỉ dẫn địa lý được bảo hộ gắn liền với các thương hiệu nổi tiếng như cà phê Buôn Mê Thuột, nước mắm Phú Quốc, chè Tân Cương, vải thiều Lục Ngạn, thanh long Bình Thuận... Đối với thành phố Đà Nẵng hiện có 05 chỉ dẫn địa lý cho các sản phẩm đặc sản, gồm: sâm Ngọc Linh, quế Trà My, yến sào Cù Lao Chàm – Hội An, nước mắm Nam Ô và hạt tiêu Tiên Phước. Đây là các sản phẩm có giá trị kinh tế cao, mang tính đặc thù vùng miền, khi được  bảo hộ chỉ dẫn địa lý sẽ góp phần nâng tầm giá trị, khẳng định vị thế và thương hiệu của sản phẩm địa phương trên thị trường. Việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ thông qua bảo hộ chỉ dẫn địa lý đối với các sản vật địa phương là thành quả nỗ lực của ngành khoa học và công nghệ cùng với các địa phương và sự hỗ trợ của Cục Sở hữu trí tuệ trong việc bảo vệ thương hiệu.

"Trên cơ sở đề xuất của địa phương và khảo sát, đánh giá sản phẩm, Sở KH&CN đã xây dựng và đề xuất nhiệm vụ khoa học và công nghệ “Đăng ký bảo hộ, quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm tiêu Tiên Phước”,  thuộc Chương trình phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030, được Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ phê duyệt triển khai thực hiện tại Quyết định số 3330/QĐ-BKHCN ngày 21/12/2021".

Kết quả thực hiện nhiệm vụ  đã được Cục Sở hữu trí tuệ ban hành Quyết định số 179/QĐ-SHTT ngày 29/4/2026 về việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00152 cho sản phẩm hạt tiêu “Tiên Phước”. Theo văn bằng bảo hộ, UBND xã Tiên Phước là tổ chức đại diện các xã được giao quản lý chỉ dẫn địa lý “Tiên Phước” cho sản phẩm hạt tiêu với khu vực địa lý được bảo hộ thuộc các xã Tiên Phước, Lãnh Ngọc, Thạnh Bình và Sơn Cẩm Hà của thành phố Đà Nẵng.

Từ lâu, ạt tiêu Tiên Phước đã nổi tiếng với hương thơm đậm, vị cay nồng đặc trưng và chất lượng cao. Theo hồ sơ mô tả chỉ dẫn địa lý, sản phẩm gồm ba dạng chính là tiêu xanh, tiêu đen và tiêu trắng. Trong đó, tiêu đen Tiên Phước có hàm lượng piperin từ 6,82 - 7,17% và hàm lượng tinh dầu bay hơi từ 2,47 - 2,67%; tiêu trắng có hàm lượng piperin đạt 7,32 - 7,44%, tạo nên vị cay nồng đặc trưng khó nhầm lẫn với các vùng tiêu khác.

Các nhà khoa học xác định chất lượng đặc thù của tiêu Tiên Phước là kết quả của sự kết hợp đặc biệt giữa điều kiện tự nhiên đặc hữu và tập quán canh tác truyền thống của người dân địa phương. Tiêu được trồng trên vùng gò đồi, nhiều sỏi sạn; khí hậu có biên độ nhiệt ngày đêm lớn cùng số giờ nắng cao giúp cây tiêu tích lũy hàm lượng tinh dầu và piperin cao hơn. Bên cạnh yếu tố tự nhiên, người dân địa phương vẫn duy trì các phương thức canh tác truyền thống như sử dụng choái sống, bố trí hàng tiêu theo hướng Đông – Tây, ưu tiên sử dụng phân chuồng, phân hữu cơ và phân vi sinh trong quá trình chăm sóc. Những kinh nghiệm sản xuất được tích lũy qua nhiều thế hệ đã góp phần tạo nên chất lượng và bản sắc riêng cho sản phẩm.

Không chỉ có giá trị về mặt chất lượng, hạt tiêu Tiên Phước còn mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa. Từ đầu thế kỷ XVII, hồ tiêu đã là một trong những mặt hàng giao thương quan trọng của vùng Đàng Trong thông qua thương cảng Hội An. Nhiều tài liệu lịch sử của các học giả trong và ngoài nước đều ghi nhận hồ tiêu Tiên Phước là sản vật quý, có danh tiếng từ sớm. Trong đời sống văn hóa dân gian, cây tiêu cũng gắn bó mật thiết với người dân địa phương, thể hiện qua những câu ca dao quen thuộc, phản ánh sinh hoạt và ký ức cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Việc bảo hộ chỉ dẫn địa lý “Tiên Phước” đối với sản phẩm hạt tiêu có ý nghĩa quan trọng trong việc xác lập cơ sở pháp lý nhằm bảo vệ danh tiếng, chất lượng và nguồn gốc của sản phẩm; tạo điều kiện để tổ chức quản lý, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển thị trường theo quy định. Đây là tiền đề để xây dựng và phát triển chuỗi giá trị sản phẩm theo hướng bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh. Đồng thời cũng là động lực cho người nông dân thúc đẩy sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng quy mô thương mại.

Cùng với các chỉ dẫn địa lý đã được bảo hộ như sâm Ngọc Linh, quế Trà My, yến sào Cù Lao Chàm hay nước mắm Nam Ô, chỉ dẫn địa lý “Tiên Phước” được kỳ vọng sẽ góp phần nâng tầm hạt tiêu địa phương, đưa sản phẩm này trở thành một thương hiệu có giá trị cao, có chỗ đứng vững chắc trên thị trường trong nước và tiếp cận thị trường quốc tế.

Văn bằng chỉ dẫn địa lý “Tiên Phước” cho sản phẩm hạt tiêu được cấp không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn là minh chứng rõ nét cho vai trò của ngành khoa học và công nghệ trong việc chuyển hóa tài nguyên bản địa thành tài sản trí tuệ có giá trị, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Đà Nẵng trong giai đoạn mới.