Bảo vệ thị lực cho trẻ em trong kỳ nghỉ hè

Thực tế hiện nay cho thấy, trẻ em Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều vấn đề về thị giác, từ những rối loạn phổ biến như tật khúc xạ đến các bệnh lý nghiêm trọng như nhược thị, lác mắt, tăng nhãn áp bẩm sinh hay rung giật nhãn cầu. Cụ thể, nhược thị hiện đang ảnh hưởng tới khoảng 1 - 5% trẻ dưới 6 tuổi tại Việt Nam, tương đương 100.000 đến 500.000 trẻ.

Độ tuổi này là giai đoạn vàng trong quá trình phát triển thị lực, nếu việc điều trị không được tiến hành đúng thời điểm, khả năng hồi phục sẽ rất thấp. Bên cạnh đó, khoảng 2 - 4% trẻ em (tương đương 200.000 đến 400.000 trẻ) có biểu hiện lác mắt - một rối loạn phối hợp giữa hai mắt, nếu không được can thiệp kịp thời cũng có thể gây ra nhược thị hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng nhìn lập thể.

BS.CKII Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Phó Trưởng khoa Mắt Nhi, Bệnh viện Mắt TP.HCM, cho hay, số trẻ đến khám lác mắt (lé) tại bệnh viện tăng mạnh trong dịp hè. Ngoài nguyên nhân bẩm sinh, nhiều trường hợp liên quan đến tật khúc xạ, thói quen sinh hoạt và việc sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian dài.

Theo ghi nhận tại Bệnh viện, trước hè, phòng khám mắt tiếp nhận khoảng 100 bệnh nhân mỗi buổi sáng. Vào dịp nghỉ hè, số lượng này có thể tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba, trong đó có nhiều trường hợp liên quan đến tật khúc xạ và việc sử dụng thiết bị điện tử kéo dài.

Theo bác sĩ Hạnh, nhiều trẻ có biểu hiện nhìn mờ, nheo mắt, nháy mắt, nhức đầu hoặc mỏi mắt sau giờ học nhưng phụ huynh thường phát hiện muộn. Không ít trường hợp chỉ được đưa đi khám khi thị lực trẻ giảm rõ rệt, khiến quá trình điều trị kéo dài và khó phục hồi hoàn toàn.

“Hiện nay, thời gian trẻ tiếp xúc với điện thoại, máy tính bảng, tivi ngày càng nhiều, đặc biệt trong dịp hè. Việc nhìn gần liên tục trong thời gian dài khiến mắt phải điều tiết quá mức, làm tăng nguy cơ tật khúc xạ và ảnh hưởng đến tình trạng lé mắt”, bác sĩ Hạnh cảnh báo. Bên cạnh đó, nhiều gia đình còn ngại cho trẻ đeo kính sớm hoặc không kiên trì trong quá trình che mắt điều trị nhược thị, khiến hiệu quả điều trị bị ảnh hưởng.

Tại lễ khai trương Trung tâm Phẫu thuật Khúc xạ tiêu chuẩn quốc tế tại Bệnh viện Mắt Trung ương mới đây, PGS.TS Phạm Ngọc Đông, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương cho biết, tật khúc xạ ở trẻ em Việt ngày càng gia tăng. "Tật khúc xạ như cận thị, viễn thị, loạn thị đang gia tăng mạnh ở trẻ em và thanh thiếu niên. Tỉ lệ mắc ở học sinh khoảng 20% tại nông thôn và tới 40% ở đô thị", PGS.TS Phạm Ngọc Đông cảnh báo.

Theo thống kê, Việt Nam có khoảng 3 triệu trẻ em mắc tật khúc xạ cần được chỉnh kính, trong đó phần lớn là cận thị. Việc khám mắt và cấp kính cho trẻ được đánh giá là biện pháp chi phí thấp nhưng hiệu quả cao trong giảm nguy cơ mù lòa.

PGS.TS Phạm Ngọc Đông cho biết thêm, phẫu thuật khúc xạ bằng laser hiện là phương pháp điều trị hiệu quả, ngày càng được áp dụng rộng rãi nhờ tính an toàn và khả năng cải thiện thị lực rõ rệt. Nhiều người sau phẫu thuật có thể sinh hoạt, học tập và làm việc thuận lợi hơn mà không cần đeo kính.

Tương tự, ThS.BS. Phùng Văn Thạnh, Trung tâm Mắt Công nghệ cao, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, nhận định cận thị thường gặp ở trẻ em và có xu hướng tăng nhanh trong giai đoạn phát triển. Ngoài di truyền, các yếu tố như nhìn gần kéo dài, thiếu ánh sáng tự nhiên và sinh hoạt không điều độ có thể khiến độ cận tiến triển nhanh hơn, đặc biệt trong mùa hè.

Thực tế, trong kỳ nghỉ hè, nhiều trẻ dành thời gian giải trí bằng tivi, điện thoại hoặc máy tính bảng. Thói quen nhìn màn hình trong thời gian dài khiến mắt phải điều tiết liên tục, đồng thời tần suất chớp mắt giảm so với bình thường. Theo bác sĩ Thạnh, phụ huynh nên hạn chế thời gian trẻ sử dụng thiết bị điện tử, ưu tiên không quá 1 - 2 giờ mỗi ngày tùy độ tuổi, nhắc trẻ giữ khoảng cách nhìn phù hợp và cho mắt nghỉ ngơi sau mỗi 20 phút nhìn màn hình.

Trong mùa hè, nhiều trẻ cũng có xu hướng thức khuya, dậy muộn hoặc sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ. Thiếu ngủ hoặc ngủ không đúng giờ có thể khiến mắt không được nghỉ ngơi đầy đủ, dễ dẫn đến mỏi mắt và giảm khả năng điều tiết. Tình trạng này kéo dài có thể ảnh hưởng đến chất lượng thị giác và góp phần làm độ cận tiến triển nhanh hơn.

Trong khi đó, ánh sáng tự nhiên được xem là yếu tố quan trọng giúp kiểm soát tiến triển cận thị ở trẻ. Khi thiếu tiếp xúc với môi trường ánh sáng ngoài trời, nguy cơ tăng độ cận có thể cao hơn. Các chuyên gia khuyến nghị trẻ nên duy trì hoạt động ngoài trời khoảng 1 - 2 giờ mỗi ngày để hỗ trợ bảo vệ thị lực.

Ngược lại, tiếp xúc lâu dài với ánh sáng xanh có nguy cơ gây ra tổn thương võng mạc, thúc đẩy thoái hóa điểm vàng, khiến mắt khô, viêm giác mạc và làm tăng nguy cơ cận thị. Bên cạnh đó, ánh sáng xanh còn có thể gây stress oxy hóa, làm phá vỡ cấu trúc DHA khiến các thụ thể cảm quang hoạt động kém hiệu quả.

Theo Hiệp hội Đo thị lực Mỹ (AOA), trẻ em có nguy cơ bị tổn thương võng mạc do ánh sáng xanh cao hơn nhiều so với người lớn. Vì thủy tinh thể của trẻ cho phép nhiều ánh sáng xanh đến võng mạc của trẻ hơn người trưởng thành.

Để bảo vệ mắt trẻ, bác sĩ Thạnh khuyến cáo cha mẹ cần kiểm soát chặt chẽ thời gian và nội dung khi các bé sử dụng các thiết bị có ánh sáng xanh. Trẻ dưới 18 tháng nên tránh hoàn toàn, thậm chí là các cuộc gọi video với người thân có sự hỗ trợ của người lớn. Trẻ từ 18 đến 24 tháng cần hạn chế tối đa thiết bị điện tử và chỉ nên xem nội dung giáo dục chất lượng khi có cha mẹ cùng xem.

Với trẻ 2 - 5 tuổi, thời gian xem không quá một giờ mỗi ngày. Từ 6 tuổi trở lên, cha mẹ cần đặt giới hạn hợp lý, nhất quán không quá 2 giờ mỗi ngày cho mục đích giải trí. Điều quan trọng là trẻ nên dành nhiều thời gian các hoạt động thiết yếu như ngủ, vận động, học tập và giao tiếp.