Viêm ruột mạn tính (IBD) gồm hai bệnh chính là viêm loét đại tràng chảy máu và Crohn. Các yếu tố môi trường, di truyền, miễn dịch và hệ vi sinh đường ruột đều được cho là khiến hệ vi khuẩn đường ruột mất cân bằng, dẫn đến gia tăng vi khuẩn có hại...

Theo các chuyên gia, xúc xích, lạp xưởng, đồ hộp hay các loại thực phẩm đóng gói sẵn thường chứa nhiều muối, chất bảo quản và phụ gia. Những thành phần này có thể làm rối loạn hệ vi khuẩn đường ruột, tạo điều kiện cho tình trạng viêm kéo dài. Do đó, giới trẻ thường xuyên ăn thực phẩm chế biến sẵn có nguy cơ bị viêm ruột mạn tính cao hơn so với nhóm người tiêu dùng duy trì chế độ ăn tươi, ít qua chế biến.

Cùng với đó, đường tinh luyện như đường trắng, siro ngô, chất tạo ngọt có trong nước ngọt, bánh kẹo, đồ tráng miệng dễ gây tăng cân và khiến lợi khuẩn suy giảm, hại khuẩn phát triển mạnh. Người có cơ địa nhạy cảm hoặc mắc bệnh Crohn và viêm loét đại tràng nếu thường xuyên ăn ngũ cốc chứa gluten như bánh mì, mì ống, bánh quy... cũng dễ làm tăng phản ứng viêm ruột.

Trong khi đó, theo bác sĩ Shardacare, Health City, Noida (Ấn Độ), trong quá trình sống chung với bệnh viêm ruột, nhiều bệnh nhân nhận thấy các triệu chứng trở nên nặng hơn khi họ đang trải qua căng thẳng tâm lý. Nhiều nghiên cứu khoa học đã cho thấy căng thẳng không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra IBD, nhưng nó có thể ảnh hưởng rõ rệt đến mức độ nghiêm trọng của bệnh và tần suất tái phát.

Tại Việt Nam, ghi nhận lâm sàng cho thấy tỷ lệ mắc các bệnh lý viêm ruột mạn tính đang có xu hướng gia tăng đáng kể, đặt ra những thách thức không nhỏ cho hệ thống y tế trong việc nhận diện đúng bệnh, lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp và quản lý lâu dài cho người bệnh.

Tại hội thảo có chủ đề "Bệnh viêm ruột mạn: Từ lý thuyết đến thực hành lâm sàng”, PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, cho biết mỗi năm vào ngày 19/5, cộng đồng y tế toàn cầu cùng hưởng ứng Ngày Bệnh viêm ruột Thế giới (World IBD Day).

“Đây không chỉ là dịp để nhìn lại gánh nặng mà IBD đang đặt lên vai hàng triệu người bệnh trên thế giới, mà còn là cơ hội để thúc đẩy các nỗ lực chẩn đoán sớm, điều trị hiệu quả và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh”, PGS.TS Đào Xuân Cơ nhấn mạnh.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Công Long, Giám đốc Trung tâm Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, nếu như trước đây, IBD thường được coi là căn bệnh của các nước phát triển, thì hiện nay, xu hướng này đang thay đổi mạnh mẽ. Điều đáng lo ngại là bệnh ngày càng xuất hiện ở người trẻ, thậm chí trẻ em. Nhiều trường hợp được phát hiện từ các bệnh viện nhi, sau đó tiếp tục chuyển sang cơ sở điều trị người lớn để theo dõi lâu dài.

Hiện nay, riêng Bệnh viện Bạch Mai đang quản lý gần 1.000 bệnh nhân IBD. Theo PGS Long, nguyên nhân chính xác gây bệnh đến nay vẫn chưa được hoàn toàn xác định rõ. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh liên quan đến rối loạn miễn dịch, khiến cơ thể tấn công chính niêm mạc ruột, gây viêm mạn tính kéo dài.

Đối với bệnh nhân mắc bệnh Crohn, sự tàn phá của bệnh có thể xuất hiện tại bất kỳ vị trí nào trên đường tiêu hóa. Khi các tổn thương viêm ăn sâu, người bệnh có thể hình thành những đường rò tiêu hóa phức tạp. Thậm chí, có những bệnh nhân phải trải qua tình trạng "mổ đi mổ lại" nhiều lần. Chính vì tính chất tàn phá dữ dội này, IBD không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn là một gánh nặng tâm lý khủng khiếp đối với người bệnh.

Bệnh nhân khi đã bị phát hiện mắc IBD là phải chấp nhận chung sống và theo dõi suốt đời. Đây không phải là căn bệnh có thể điều trị dứt điểm trong ngày một ngày hai, mà đòi hỏi một lộ trình điều trị dài hạn và kiên trì. Mục tiêu tối thượng của việc điều trị hiện nay là kiểm soát để bệnh không tiến triển, đưa bệnh nhân vào giai đoạn thoái lui (ổn định) lâu dài và ngăn ngừa tối đa các biến chứng nguy hiểm.

Ông cũng nhấn mạnh, việc chẩn đoán sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi các thuốc điều trị IBD hiện khá đắt đỏ. Nếu phát hiện muộn, người bệnh không chỉ tăng nguy cơ biến chứng mà còn phải chịu chi phí điều trị kéo dài, vượt quá khả năng chi trả của nhiều gia đình.

Theo PGS Long, điều trị IBD hiện nay không chỉ phụ thuộc vào thuốc mà cần phối hợp đa chuyên khoa, gồm tiêu hóa, ngoại khoa, chẩn đoán hình ảnh, mô bệnh học và dinh dưỡng. Trong đó, dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng trong việc duy trì thể trạng cho người bệnh.

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại hội thảo là xu hướng điều trị IBD hiện đại theo chiến lược “treat-to-target” - điều trị hướng mục tiêu. Theo GS.TS.BS Darrell S. Pardi, Chủ tịch Phân môn Tiêu hóa và Gan mật, Mayo Clinic (Hoa Kỳ), mục tiêu điều trị hiện nay không chỉ dừng ở kiểm soát triệu chứng mà còn hướng tới lành niêm mạc ruột, cải thiện chất lượng sống và ngăn ngừa biến chứng lâu dài.

Chuyên gia Mỹ cho biết tương lai điều trị IBD đang chuyển dần sang y học chính xác (precision medicine), cá thể hóa điều trị dựa trên đặc điểm sinh học và đáp ứng của từng người bệnh. Các liệu pháp sinh học mới, theo dõi nồng độ thuốc và chiến lược chăm sóc dự phòng toàn diện ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quản lý bệnh.

Ở góc độ thực hành lâm sàng tại Việt Nam, ThS.BS Đặng Minh Luân, Trưởng Đơn vị IBD, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cho rằng việc lựa chọn điều trị hiện nay không còn đơn thuần là “thuốc nào tốt hơn” mà là “thuốc nào phù hợp hơn” với từng người bệnh.

Những trường hợp viêm nặng hoặc có biến chứng quanh hậu môn thường cần ưu tiên nhóm thuốc anti-TNF để kiểm soát nhanh tình trạng viêm, trong khi nhóm thuốc IL-12/23 phù hợp hơn với người cao tuổi hoặc có nguy cơ nhiễm trùng cao.

Bên cạnh các nội dung chuyên môn, hội thảo còn giới thiệu nhiều tài liệu phổ thông nhằm hỗ trợ người bệnh và gia đình hiểu rõ hơn về quá trình chăm sóc, theo dõi và đồng hành lâu dài với bệnh viêm ruột mạn. Các chuyên gia khuyến cáo, khi có các triệu chứng kéo dài như đau bụng, tiêu chảy, đi ngoài ra máu hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người dân cần đi khám chuyên khoa sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh biến chứng nặng nề ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống.