Hàng năm, vào thời điểm khoảng tháng 5 đến tháng 7, các bệnh viện ghi nhận nhiều ca bệnh liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên. Thời tiết dần chuyển sang mưa, lạnh tại miền Nam hoặc những ngày nắng nóng phải ngủ dưới máy lạnh cường độ cao tại miền Bắc làm gia tăng nguy cơ…

Mới đây, một nam sinh viên năm cuối đại học đã phải nhập viện trong tình trạng méo miệng, mắt nhắm không kín, liệt mặt sau một đêm ngủ dậy. Theo chia sẻ, trước đó nam sinh có ngâm mình trong bể sục nước nóng khoảng 2 - 3 giờ. Sau đó trở về phòng nghỉ có bật điều hòa.

Sáng hôm sau thức dậy, người bệnh hoảng hốt khi nhận thấy miệng không khép kín, uống nước khó, đánh răng bị chảy nước ra ngoài, không cười được, mắt nhắm không kín, lông mày một bên không cử động… Tại Bệnh viện Bạch Mai, người bệnh được chẩn đoán liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên, còn gọi là “liệt mặt”.

Bệnh nhân được chỉ định điều trị bằng thuốc kháng viêm kết hợp y học cổ truyền điện châm, xoa bóp bấm huyệt, giác hơi. Sau quá trình điều trị, các triệu chứng giảm dần nên tinh thần người bệnh cũng ổn định trở lại.

Theo ThS.BS Hoàng Duy Luân, Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Bạch Mai, liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên có thể gặp ở mọi lứa tuổi và do nhiều nguyên nhân khác nhau gây nên. Bác sĩ cho biết, mùa hè là thời điểm nhiều người chủ quan, nghĩ thời tiết nóng nên không thể “trúng lạnh”. Thực tế, việc di chuyển liên tục giữa môi trường nóng và lạnh, để luồng gió lạnh thổi trực tiếp vào mặt, đầu hoặc gáy... có thể khiến mạch máu co thắt gây thiếu máu cục bộ và viêm dây thần kinh.

Tương tự, tại Bệnh viện đa khoa Hòe Nhai, các bác sĩ điều trị thành công một trường hợp liệt mặt do Zona thần kinh ở bệnh nhân mới 18 tuổi. Người bệnh M.H.N (18 tuổi, trú tại Tây Hồ, Hà Nội) nhập viện trong tình trạng miệng lệch, mắt trái nhắm không kín, ăn uống rơi vãi, kèm đau vùng tai trái và nghe khó.

Qua thăm khám và đánh giá lâm sàng, các bác sĩ xác định người bệnh bị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên liên quan đến Zona thần kinh. Sau khi được chẩn đoán, người bệnh được điều trị theo phác đồ: thuốc uống điều trị bệnh Zona thần kinh kết hợp các phương pháp phục hồi chức năng và y học cổ truyền. 

Đầu năm nay, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ cũng nghi nhận nhiều ca liệt dây thần kinh số 7 đến thăm khám khi tuổi đời còn rất trẻ. Một trong những trường hợp điển hình là người bệnh T.T.Q (sinh năm 1997), trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, không có tiền sử bệnh lý thần kinh. Tuy nhiên, buổi sáng khi thức dậy, người bệnh bất ngờ phát hiện miệng bị méo, mắt không nhắm kín, khuôn mặt mất cân đối rõ rệt.

Trường hợp khác là H.T.H.T (sinh năm 2009), có biểu hiện đau răng kéo dài khoảng một tuần. Khi súc miệng, người bệnh nhận thấy nước thường xuyên bắn ra ngoài. Gia đình đưa người bệnh đi khám chuyên khoa răng hàm mặt, tuy nhiên qua thăm khám lâm sàng, các bác sĩ phát hiện những dấu hiệu điển hình của liệt mặt.

Một ca bệnh khác là D.T.N (sinh năm 2005, trú tại Hồng Sơn – Tuyên Quang). Trước khi nhập viện khoảng hai ngày, người bệnh đang ngủ thì cảm thấy mắt không nhắm kín kèm theo cảm giác tê nhẹ vùng mặt, nghi ngờ liên quan đến nhiễm lạnh…

Theo ThS.BS Phan Huy Quyết, Trưởng khoa Y dược cổ truyền, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên thường khởi phát đột ngột. Các yếu tố thuận lợi bao gồm ngủ phòng điều hòa nhiệt độ thấp, quạt thổi trực tiếp vào mặt, không giữ ấm vùng đầu – cổ...

Từ thực tế điều trị, BS. Vũ Trọng Nam, Trưởng khoa Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện đa khoa Hòe Nhai, khuyến cáo: Người dân cần đặc biệt lưu ý những dấu hiệu cảnh báo sớm như: méo miệng, lệch mặt xuất hiện đột ngột; một bên mắt nhắm không kín; đau tai, tê bì hoặc giảm cảm giác vùng mặt… Khi xuất hiện các triệu chứng trên, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám chuyên khoa, xác định nguyên nhân và điều trị sớm.

Ngoài ra, những người từng mắc thủy đậu hoặc Zona thần kinh cần chú ý chăm sóc sức khỏe, duy trì lối sống lành mạnh để hạn chế nguy cơ virus tái hoạt động. Việc ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng và tăng cường vận động thể chất có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao sức đề kháng.

BSCKI. Nguyễn Hữu Khánh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết vào mùa nắng nóng, nguy cơ liệt mặt có xu hướng gia tăng do nhiều yếu tố cộng hưởng. Sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột giữa môi trường bên ngoài và không gian điều hòa là yếu tố phổ biến.

Khi đi từ ngoài trời nắng gắt vào phòng lạnh sâu, đặc biệt khi để luồng gió điều hòa hoặc quạt thổi trực tiếp vào vùng mặt, các mạch máu nuôi dây thần kinh có thể co thắt bất thường. Điều này làm giảm tưới máu, khiến dây thần kinh dễ bị tổn thương và phù nề, từ đó dẫn đến liệt mặt.

Thời tiết nắng nóng cũng là thời điểm một số loại virus phát triển mạnh, trong đó có virus herpes simplex - tác nhân liên quan đến nhiều trường hợp liệt dây thần kinh số 7. Khi cơ thể mệt mỏi, mất nước, suy giảm miễn dịch do nắng nóng kéo dài, virus dễ tái hoạt động, gây viêm dây thần kinh mặt.

Thói quen sinh hoạt trong mùa nóng như tắm khuya, tắm ngay khi cơ thể còn nhiều mồ hôi, để quạt, máy lạnh thổi trực tiếp vào mặt khi ngủ có thể khiến vùng dây thần kinh bị nhiễm lạnh cục bộ. Sự thay đổi nhiệt độ này ảnh hưởng đến quá trình dẫn truyền thần kinh, gây ra các triệu chứng như méo miệng, nhắm mắt không kín, chảy nước mắt hoặc tê bì nửa mặt.

Liệt mặt ngoại biên nếu được phát hiện sớm trong “giai đoạn vàng”, điều trị đúng hướng sẽ có khả năng hồi phục cao. Phác đồ điều trị thường dùng thuốc kháng viêm để giảm viêm, phù nề và chèn ép dây thần kinh. Bác sĩ có thể phối hợp thuốc kháng virus khi nghi ngờ.

Người bệnh cần bảo vệ mắt bên liệt bằng nước mắt nhân tạo, băng che khi ngủ để tránh tổn thương giác mạc. Người bệnh không tự ý châm cứu hay xoa bóp mạnh. Thay vào đó, vật lý trị liệu như tập vận động cơ mặt, điện xung nhẹ, massage đúng kỹ thuật góp phần phục hồi chức năng. 

Để hạn chế nguy cơ liệt mặt giữa thời tiết nắng nóng, BS. Hoàng Duy Luân khuyến nghị người dân không để điều hòa quá lạnh sâu. Tránh để luồng gió lạnh thổi thẳng vào mặt, đầu, gáy. Không tắm khuya, sấy khô đầu sau khi gội, có biện pháp khi phải di chuyển ra vào các khu vực nóng lạnh để tránh sốc nhiệt...