Chuyển đổi “kép” ngành nông nghiệp: Doanh nghiệp giữ vai trò then chốt

Ngày 6/2/2026, Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam tổ chức Diễn đàn “Doanh nghiệp đồng hành cùng Nhà nông và Phát triển bền vững”. Đây là không gian đối thoại thường niên, kết nối Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và nông dân nhằm trao đổi chính sách, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy liên kết chuỗi trong bối cảnh nông nghiệp đứng trước nhiều yêu cầu mới về phát triển bền vững.

DOANH NGHIỆP GIỮ VAI TRÒ THEN CHỐT

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Hồ Xuân Hùng, Chủ tịch Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, cho biết nông nghiệp Việt Nam đang đối mặt đồng thời cả cơ hội và thách thức. Biến đổi khí hậu, yêu cầu giảm phát thải, các tiêu chuẩn kỹ thuật, rào cản thương mại ngày càng khắt khe cùng xu hướng tiêu dùng xanh, minh bạch và truy xuất nguồn gốc đã trở thành “luật chơi” bắt buộc đối với nông sản, thủy sản Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh được xác định là hai trụ cột tất yếu để nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng. Chuyển đổi số giúp tối ưu hóa sản xuất, quản trị, logistics, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường; trong khi chuyển đổi xanh hướng tới nền nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải.

Phân tích sâu hơn, bà Trần Thị Hồng Lan, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Tổng hội, cho biết mặc dù nhận thức về chuyển đổi số đã có chuyển biến tích cực, song việc triển khai trên thực tế vẫn còn chậm và thiếu đồng bộ. Cả nước có trên 20.000 hợp tác xã nông nghiệp, nhưng chỉ khoảng 2.000 hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao; tỷ lệ hợp tác xã sử dụng phần mềm hoặc công nghệ số mới đạt khoảng 10–12%. Trong khi đó, hơn 90% doanh nghiệp nông nghiệp là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế về vốn, nhân lực và năng lực triển khai.

Các mô hình chuyển đổi số hiện nay chủ yếu dừng ở số hóa quản trị, truy xuất nguồn gốc hoặc ứng dụng công nghệ ở một số công đoạn riêng lẻ. Việc thiếu chuẩn dữ liệu, nền tảng dùng chung và dịch vụ hỗ trợ đồng bộ khiến các giải pháp khó liên thông trong chuỗi giá trị, chưa tạo ra hiệu quả kinh tế đủ rõ để duy trì đầu tư dài hạn.

Từ thực tiễn đó, bà Lan kiến nghị Nhà nước tăng cường vai trò dẫn dắt về chính sách, tiêu chuẩn, dữ liệu và hạ tầng số dùng chung. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần tiếp tục hoàn thiện, triển khai thống nhất các nền tảng truy xuất nguồn gốc, quản lý vùng trồng, vùng nuôi và kết nối dữ liệu sản xuất với yêu cầu thị trường. Bộ Khoa học và Công nghệ cần hỗ trợ chuẩn hóa dữ liệu, phát triển nền tảng mở, dễ tiếp cận với doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã, đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành để tránh trùng lặp chương trình, giảm chi phí tuân thủ.

CHUYỂN ĐỔI SỐ, CHUYỂN ĐỔI XANH THỰC CHẤT

Tại diễn đàn, nhiều doanh nghiệp đã chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn. Với hơn 110 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực dinh dưỡng động vật, Tập đoàn Hoàng gia De Heus (Hà Lan) là một ví dụ cho hướng tiếp cận bài bản và lâu dài. Từ năm 2011 đến nay, De Heus đã đầu tư 6 nhà máy sản xuất thức ăn thủy sản tại Việt Nam và xây dựng Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển thủy sản toàn cầu tại Vĩnh Long.

Các dòng thức ăn thủy sản chuyên biệt cho tôm và cá chủ lực của De Heus được phát triển trên nền tảng khoa học dinh dưỡng châu Âu kết hợp thực tiễn tại Việt Nam. Quy trình kiểm soát nguyên liệu và sản xuất đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như BAP, ISO 22000, đảm bảo an toàn sinh học và truy xuất nguồn gốc. Đến nay, De Heus đã phát triển 19 dòng thức ăn tôm đạt chứng nhận ASC Feed, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Mỹ, EU và Nhật Bản.

Từ thực tiễn gắn bó với hơn 11.000 nông hộ cà phê tại Tây Nguyên, ông Thái Như Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, Chủ tịch HĐTV kiêm Tổng giám đốc Công ty TNHH Vĩnh Hiệp, cho rằng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh chỉ có thể thành công khi xuất phát từ nhu cầu thực tế của người nông dân. Với bà con, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, câu hỏi cốt lõi không phải là công nghệ mà là hiệu quả: có bán được sản phẩm, tăng thu nhập và giữ được đất cho con cháu hay không.

Ở lĩnh vực chăn nuôi, MEBI FARM đang phát triển mô hình nông trại đô thị sinh thái công nghệ cao quy mô 72 ha theo hướng xanh, tuần hoàn và khép kín. Đại diện doanh nghiệp này cho biết toàn bộ quy trình chăn nuôi được quản trị bằng nền tảng dữ liệu xuyên suốt, từ con giống, khẩu phần dinh dưỡng đến môi trường nuôi và truy xuất nguồn gốc theo thời gian thực.

Song song với đó, doanh nghiệp chú trọng sử dụng năng lượng tái tạo, quản lý chất thải theo mô hình kinh tế tuần hoàn và tuân thủ các tiêu chuẩn phúc lợi vật nuôi. Hệ thống ERP được xác định là “xương sống” trong quản trị, giúp doanh nghiệp chuyển từ cung ứng sản phẩm sang cung ứng giải pháp tổng thể cho nhà chăn nuôi.

Trong chuỗi giá trị nông sản, Nafoods Group là một trong những doanh nghiệp tiên phong phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và hội nhập sâu với thị trường toàn cầu. Với hệ thống vùng nguyên liệu trải dài từ Tây Bắc, Bắc Trung Bộ đến Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, Nafoods hiện là nhà xuất khẩu chanh leo cô đặc lớn nhất thế giới, sản phẩm có mặt tại hơn 70 thị trường và đáp ứng nhiều tiêu chuẩn quốc tế khắt khe.

Ở lĩnh vực lúa gạo, đại diện Công ty TNHH TMDV Sài Gòn Kim Hồng nhấn mạnh vai trò của cơ giới hóa đồng bộ trong nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm tác động môi trường. Việc ứng dụng máy sạ cụm, máy gặt tuốt liên hợp giúp giảm lượng giống, hạn chế sâu bệnh, giảm thất thoát sau thu hoạch và tạo nền tảng cho quản lý sản xuất hiện đại. Doanh nghiệp kiến nghị cần có chính sách hỗ trợ vốn, đào tạo kỹ thuật và lồng ghép cơ giới hóa vào các chương trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số.