Cổ phiếu khai khoáng toàn cầu tăng mạnh theo “sóng” kim loại

Theo dữ liệu từ công ty S&P Capital IQ, từ đầu năm 2026 đến nay, tổng vốn hóa của các tập đoàn khai khoáng lớn nhất thế giới đã tăng gần 500 tỷ USD, khi giá kim loại quý và kim loại cơ bản đồng loạt đi lên trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang.

Cụ thể, tổng vốn hóa của 50 doanh nghiệp khai khoáng niêm yết lớn nhất đã tăng thêm 476 tỷ USD chỉ trong tháng này, tương đương mức tăng khoảng 20%. Nhóm này gồm Rio Tinto và Glencore - hai tập đoàn khai khoáng đang nối lại thảo luận về siêu thương vụ sáp nhập trị giá 260 tỷ USD - cùng tập đoàn BHP của Australia và tập đoàn Zijin Mining của Trung Quốc.

Trên thị trường kim loại, trong phiên thứ Tư (28/1), giá vàng thế giới lần đầu vượt 5.400 USD/oz. Mở cửa phiên sáng 29/1, giá vàng tiếp tục đà tăng và áp sát mốc 5.600 USD/oz. Trong khi đó, giá bạc lần đầu vượt mốc 100 USD/oz vào tuần trước và đang tiến gần mốc 120 USD/oz. Giá đồng và thiếc cũng lập đỉnh kỷ lục trong tháng này.

Thời gian gần đây, dòng tiền đổ vào cổ phiếu khai khoáng và kim loại vật chất như vàng tăng mạnh khi nhà đầu tư tìm kênh trú ẩn trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang. Xu hướng tìm kiếm tài sản trú ẩn không ngừng nóng lên khi nhà đầu tư lo ngại đồng USD suy yếu. Trong tuần này, USD rơi xuống mức thấp nhất 4 năm so với rổ tiền tệ chủ chốt gồm các đồng tiền lớn như euro, yên và bảng Anh.

“Nhà đầu tư đang lo sợ. Họ đang giảm mức độ nắm giữ gắn với USD và tăng phân bổ sang hàng hóa. Tôi chưa từng thấy điều gì tương tự trước đây, ít nhất là ở quy mô như hiện nay”, ông Tom Price, nhà phân tích tại ngân hàng đầu tư Panmure Liberum nhận xét với tờ báo Financial Times.

Vài tuần gần đây, giá vàng liên tiếp lập đỉnh mới sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu tăng hiện diện và vai trò an ninh của Mỹ tại Greenland – hòn đảo bán tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch. Có thời điểm, ông Trump khẳng định không loại trừ khả năng dùng vũ lực liên quan tới vấn đề Greenland, đồng thời đe dọa áp thuế quan với một số đồng minh châu Âu nếu các nước này không ủng hộ việc Greenland sáp nhập vào Mỹ.

Cùng với đó, Bộ Tư pháp Mỹ cũng khởi động một cuộc điều tra hình sự liên quan tới Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) Jay Powell.

Ở nhóm kim loại cơ bản, giá đồng đi lên khi nhu cầu đồng tăng mạnh để xây dựng hạ tầng lưới điện và trung tâm dữ liệu - hai hạng mục cần nhiều điện và đóng vai trò then chốt trong việc vận hành các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo dữ liệu từ S&P Capital IQ, cổ phiếu của hơn 100 doanh nghiệp kim loại và khai khoáng trên toàn cầu đã tăng gần gấp đôi so với đầu năm. Trong bộ 156 chỉ số cổ phiếu theo ngành của MSCI, 3 chỉ số tăng mạnh nhất từ đầu năm đến nay đều thuộc nhóm kim loại.

Đà tăng hiện tại nối tiếp xu hướng tích cực của nhóm cổ phiếu khai khoáng trong năm 2025. Theo dữ liệu từ S&P Global Market Intelligence, tháng 12/2025, tổng vốn hóa của gần 2.400 doanh nghiệp thuộc lĩnh vực này đã tăng hơn 80% so với cùng kỳ năm trước.

“Nhà đầu tư ngày càng tin rằng giá kim loại sẽ tiếp tục đi lên trong trung hạn và dài hạn, qua đó hỗ trợ cổ phiếu tăng vượt trội. Xu hướng này có thể vẫn duy trì kể cả khi giá kim loại quý và kim loại cơ bản hạ nhiệt sau giai đoạn lập đỉnh kỷ lục”, ông James Hayter, Giám đốc đầu tư tại công ty Orion Resource Equities, nhận xét.

Theo ông Hayter, chỉ cần các nhà quản lý tài sản toàn cầu chuyển một phần nhỏ danh mục sang nhóm cổ phiếu này cũng có thể tạo tác động rất lớn, bởi trong nhiều năm qua cổ phiếu khai khoáng không được nhà đầu tư quan tâm nhiều và ít thu hút dòng vốn.

Nhà phân tích John Meyer tại công ty SP Angel cho rằng tốc độ tăng giá của nhóm cổ phiếu khai khoáng vẫn chậm hơn so với đà tăng “phi thường và chưa từng có” của vàng, bạc, đồng và các kim loại khác trong tháng này. Theo ông, nhiều doanh nghiệp khai khoáng vẫn chưa được định giá tương xứng nên nhóm cổ phiếu này vẫn còn dư địa để tiếp tục tăng giá trong thời gian tới.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo ngành khai khoáng vẫn cần lượng vốn lớn. Họ cũng lưu ý giá cổ phiếu doanh nghiệp trong ngành có xu hướng chịu tác động mạnh từ sự bất định về khả năng mở và vận hành mỏ trong bối cảnh địa chính trị biến động.

Ông Enrique Dans, nhà nghiên cứu của Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu (CEPA) cho rằng căng thẳng toàn cầu đang làm tăng “phần bù biến động” của nhóm cổ phiếu khai khoáng - tức nhà đầu tư yêu cầu mức lợi nhuận kỳ vọng cao hơn để bù cho rủi ro giá biến động mạnh và bất định chính sách. Theo ông, giá cổ phiếu của một số doanh nghiệp còn nhiều năm nữa mới sản xuất thương mại đang ghi nhận “biến động rất mạnh”.

“Dòng tiền đầu cơ đang đổ vào thị trường và có xu hướng thoát ra nhanh nếu tâm lý xấu đi. Nếu kịch bản này xảy ra, một đợt điều chỉnh mạnh sẽ xảy ra nhịp tăng mạnh vừa qua”, ông Price của Panmure Liberum nhận định.

Theo ông Price, ngay cả các nhà đầu tư hàng hóa dày dạn kinh nghiệm cũng bắt đầu bàn nhiều hơn về “kế hoạch thoát vốn” và câu chuyện sau giai đoạn giá tăng nóng.