Trọng tài và ADR: Điểm tựa bảo vệ doanh nghiệp, thúc đẩy môi trường đầu tư

Ngày 25/5/2026, Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026 (Vietnam ADR Week 2026 - VAW 2026) với chủ đề “Trọng tài và ADR: Vươn tầm cao mới” đã chính thức khai mạc tại Hà Nội, cùng với đó là Lễ ra mắt Quy tắc Tố tụng Trọng tài VIAC 2026.

Chuỗi sự kiện diễn ra từ ngày 25–29/5/2026 tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh do Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp với Hội Luật gia Việt Nam tổ chức.

THƯỚC ĐO PHÁP LÝ AN TOÀN CHO NỀN KINH TẾ

Phát biểu tại buổi lễ, ông Mai Lương Khôi, Thứ trưởng Bộ Tư pháp, khẳng định: "Trong giai đoạn phát triển mới, mức độ an toàn pháp lý và hiệu quả bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp ngày càng trở thành yếu tố quan trọng, là thước đo của sự phát triển hiệu quả của nền kinh tế".

Một nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững không chỉ cần nguồn lực, công nghệ, mà còn đòi hỏi một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo. Theo Thứ trưởng Mai Lương Khôi, trong môi trường đó, quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh và quyền tự do hợp đồng phải được bảo vệ vững chắc; đồng thời các tranh chấp phát sinh cần được giải quyết kịp thời, công bằng và hiệu quả.

Cùng với bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng, hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hợp tác quốc tế sâu rộng, trọng tài và hòa giải thương mại ngày càng có vai trò quan trọng như những thiết chế pháp lý hỗ trợ, củng cố niềm tin của nhà đầu tư với môi trường kinh doanh Việt Nam.

Đồng quan điểm về sự thay đổi nhanh chóng của dòng chảy thương mại toàn cầu, GS.TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC, cho biết dưới tác động của dịch chuyển chuỗi cung ứng, biến động địa chính trị và làn sóng chuyển đổi số, các tranh chấp thương mại ngày càng gia tăng rõ rệt về quy mô giá trị, mức độ phức tạp và tính xuyên biên giới. Đặc biệt là các tranh chấp gắn liền với dòng luân chuyển tài chính công nghệ cao (Fintech), tài sản số và sở hữu trí tuệ.

"Trọng tài, hòa giải và các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR) đang trở thành cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp hơn bao giờ hết nhờ tính linh hoạt, hiệu quả và tiệm cận chuẩn mực quốc tế", GS.TS Lê Hồng Hạnh nhận định; đồng thời nhấn mạnh Châu Á không còn là "vùng trũng" mà đang chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ, dần trở thành khu vực phát triển năng động nhất thế giới về tài phán trọng tài và ADR. Sự dịch chuyển trọng tâm này mở ra cơ hội lớn cho các nền tài phán mới nổi như Việt Nam.

Để nắm bắt thời cơ, đại diện VIAC khẳng định đơn vị đã và đang đi tiên phong trong cải cách, cụ thể là việc ban hành Quy tắc Tố tụng Trọng tài VIAC 2026 với những đổi mới cốt lõi theo hướng hiện đại, linh hoạt, đẩy mạnh số hóa quy trình và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, đáp ứng kỳ vọng cao về tính minh bạch và khả năng dự đoán của cơ chế giải quyết tranh chấp.

XÂY DỰNG HỆ SINH THÁI GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP MINH BẠCH, CÔNG BẰNG

Đại diện cho đơn vị đồng tổ chức, ông Nguyễn Khánh Ngọc, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của một khuôn khổ pháp luật minh bạch cùng cơ chế giải quyết tranh chấp công bằng, tôn trọng thỏa thuận hợp pháp của các bên, dễ tiếp cận với chi phí hợp lý. Đây là yếu tố hàng đầu để thúc đẩy đầu tư, cải thiện năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo ông Ngọc, trọng tài và hòa giải không chỉ là những phương thức giải quyết tranh chấp hiện đại, linh hoạt mà còn ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong việc cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Chúng ta cần làm gì để thúc đẩy sự phát triển lành mạnh, bền vững của trọng tài và hòa giải tại Việt Nam để “Vươn tầm cao mới” đáp ứng được giai đoạn phát triển nhanh tới đây của đất nước?”, ông Ngọc đặt vấn đề; đồng thời cho rằng chúng ta cần nâng cao mạnh mẽ hơn nữa năng lực nội tại để các tổ chức trọng tài và hòa giải Việt Nam đủ sức gánh vác, giải quyết một số lượng lớn hơn, phức tạp hơn các tranh chấp kinh doanh, thương mại, trở thành chỗ dựa vững chắc và tin cậy cho cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước.

“Đã đến lúc chúng ta đặt vấn đề cần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của các trung tâm trọng tài Việt Nam để theo kịp bước tiến của đất nước khi thế chế, pháp luật được định hướng là lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới”, ông Ngọc nhấn mạnh.

Nhận diện những thách thức mới của thị trường, Thứ trưởng Mai Lương Khôi chỉ rõ yêu cầu cấp bách trong việc tiếp tục hoàn thiện thể chế về trọng tài thương mại và hòa giải thương mại theo hướng đồng bộ, khả thi, phù hợp với thực tiễn Việt Nam và tiệm cận hơn với thông lệ quốc tế. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu phát sinh nhiều loại tranh chấp mới từ kinh tế số, thương mại điện tử, dữ liệu, sở hữu trí tuệ, đầu tư quốc tế và các mô hình kinh doanh mới.

Đồng thời, lãnh đạo Bộ Tư pháp yêu cầu các tổ chức tài phán cần thúc đẩy mạnh mẽ việc ứng dụng công nghệ số một cách phù hợp, thận trọng và hiệu quả; từng bước nghiên cứu quản lý hồ sơ điện tử, sử dụng chứng cứ điện tử, tổ chức phiên họp trực tuyến nhằm bảo đảm an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu và quyền tiếp cận công bằng của các bên tranh chấp.

Bên cạnh đó, một nút thắt quan trọng được lãnh đạo Bộ Tư pháp nhắc đến là việc tiếp tục nâng cao hiệu quả thi hành các phán quyết, quyết định của trọng tài thương mại, tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước có liên quan, Tòa án và hệ thống cơ quan thi hành án dân sự.