Bộ Tài chính vừa báo cáo Thủ tướng Chính phủ về kiến nghị của Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (USABC) liên quan đến quản lý nhập khẩu hóa chất.

Theo phản ánh của Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (USABC), một số doanh nghiệp cho biết, trong quá trình làm thủ tục nhập khẩu hóa chất, cơ quan Hải quan yêu cầu cung cấp thông tin chi tiết về thành phần cấu tạo sản phẩm. Các doanh nghiệp cho rằng điều này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lộ bí mật kinh doanh và ảnh hưởng đến quyền sở hữu trí tuệ của nhà sản xuất.

Ông Nguyễn Minh Hiếu, Chuyên viên Tư vấn Enviapac, cho rằng những doanh nghiệp đã khai báo đầy đủ thông tin về các hóa chất thuộc diện quản lý như hóa chất kiểm soát đặc biệt thì đã được thông quan. Tuy nhiên, theo công văn mới thì cũng có những sản phẩm tương tự nhưng  doanh nghiệp lại không thể báo cáo đủ 100% thành phần thì hiện tại đang bị mắc kẹt ở cảng, chờ phương án tháo gỡ từ cơ quan chức năng.

Theo Bộ Tài chính, việc thực thi Luật Hóa chất từ ngày 1/1/2026 đang phát sinh nhiều vướng mắc. Danh mục hóa chất quản lý chuyên ngành hiện chủ yếu thể hiện tên khoa học, mã CAS và công thức hóa học, chưa gắn với mã số HS. Trong khi trên thực tế hồ sơ khai báo của nhiều doanh nghiệp chỉ khai tên thương mại hoặc mô tả chung chung như “chất phụ gia”, “hỗn hợp hóa chất”, “dung dịch công nghiệp” mà không thể hiện đầy đủ thành phần hoặc hàm lượng các chất cấu thành. Cơ quan Hải quan gặp khó khăn trong việc xác định hàng hóa có thuộc diện phải khai báo, phải có giấy phép chuyên ngành hay được miễn trừ theo các ngưỡng nồng độ quy định tại Nghị định số 26/2026/NĐ-CP.

Trước những vướng mắc đó, nhiều doanh nghiệp mong muốn có thể làm thư bảo mật, cam kết bảo mật. Đồng thời, đơn vị nhập khẩu cũng sẽ xin thông tin thành phần 100% các hóa chất từ nhà cung ứng ở nước ngoài. Tuy nhiên, nhà cung ứng nước ngoài thì lại chờ cam kết bảo mật thông tin. "Từ góc độ doanh nghiệp, mong muốn có sự linh động hơn, đó là chấp nhận các thư cam kết bảo mật của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng sẽ làm việc với cả bên nhà cung ứng nước ngoài để có thể cam kết là các thông tin bảo mật mà doanh nghiệp tiến hành thông quan sẽ không thuộc và không có thành phần thuộc danh mục quản lý theo quy định của Việt Nam", ông Hiếu đề xuất.

Theo Bộ Tài chính, hóa chất là nhóm hàng có mức độ rủi ro cao, liên quan trực tiếp đến an toàn hóa chất, môi trường và công tác phòng, chống ma túy. Khi tiến hành lấy mẫu giám định, nhiều tổ chức giám định thậm chí chưa có đủ phương tiện, phương pháp phân tích để xác định chính xác hàm lượng các đơn chất trong hỗn hợp hóa chất theo các ngưỡng rất thấp như 0,1%, 1% hoặc 5% theo quy định pháp luật. Vì vậy, Hải quan khó xác định hàng hóa có thuộc diện phải cấp phép hay được miễn trừ.

Trước thực tế đó, Bộ Tài chính đề xuất Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công thương rà soát, sửa đổi Nghị định số 26/2026/NĐ-CP. Đáng chú ý là đề xuất bỏ quy định yêu cầu cơ quan Hải quan phải kiểm tra việc khai báo hóa chất trước khi thông quan bởi quy định này hiện làm kéo dài thời gian xử lý hàng hóa và chưa phù hợp với chủ trương chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Xác định rõ trách nhiệm tự khai báo của doanh nghiệp và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về hàm lượng, nồng độ hóa chất để được miễn trừ.

Bộ Tài chính cũng cho rằng Bộ Công thương cần xây dựng cơ chế, hệ thống dữ liệu bảo mật cao để doanh nghiệp cung cấp các thông tin nhạy cảm liên quan đến thành phần hóa chất cho cơ quan quản lý chuyên ngành, không để lộ lọt bí mật thương mại.

TS Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính cho rằng: "Quản lý tuân thủ là một trong những cách thức mới, mô hình mới mà Hải quan đưa vào dự thảo Luật Hải quan sửa đổi. Tuy nhiên, để đảm bảo hiệu lực và tăng tính thuyết phục thì phải có những tiêu chí rõ ràng. Về mặt nguyên tắc thì các doanh nghiệp đều phải có sự tuân thủ nhưng cần có những hướng dẫn chi tiết hoặc cơ quan chức năng có thể nghiên cứu mở rộng doanh nghiệp ưu tiên, góp phần thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu tăng trưởng hơn".

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến, hoàn thiện trình Quốc hội. Các đề xuất điều chỉnh hướng đến mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thời gian, 30% chi phí tuân thủ và 30% điều kiện kinh doanh mà Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đã đề ra.