Ngày 14/10, Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) đã có văn bản chính thức gửi tới Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đề xuất xây dựng sản phẩm ứng trước chứng khoán để xóa bỏ rào cản T 3, giúp tăng thanh khoản cho thị trường và giảm rủi ro cho nhà đầu tư.
Ý tưởng của VAFI xuất phát từ việc nhà đầu tư sau khi thực hiện lệnh mua và khớp thành công, tiền sẽ bị đóng băng. Rủi ro thanh toán hầu như không có và sau 4 ngày nhà đầu tư mới được bán chứng khoán đã mua.
Thứ hai, trong nhiều trường hợp, các công ty chứng khoán đều sở hữu khối lượng chứng khoán lớn và không thực hiện mua bán hết trong điều kiện thị trường không thuận lợi hoặc để đầu tư dài hạn. Do đó cũng nên có giải pháp giúp công ty chứng khoán sinh lời tư kho chứng khoán này.
Quy trình T 2 khó thực hiện vì rủi ro “cháy hàng” nếu nhà đầu tư thực hiện mua bán liên tục và không có kho hàng dự phòng thanh toán. Với việc chỉ ứng trước đúng khối lượng đã mua, rủi ro hầu như không có vì chắc chắn T 3 chứng khoán sẽ về đến tài khoản để nhà đầu tư trả lại công ty. Ứng trước chứng khoán hoàn toàn khác với bán khống. Bán khống là bán cái mình không sở hữu trong khi ứng trước để bán chỉ là bán số lượng chứng khoán hạn chế chắc chắn sẽ có trong tương lai gần.
Theo VAFI, nghiệp vụ ứng trước chứng khoán đã mua về bản chất là rất lành mạnh, mặc dù nhà đầu tư có vay chứng khoán từ công ty chứng khoán. Khoản vay này không phải là khoản nợ (mua 10.000 cổ phiếu A và vay ứng trước 10.000 cổ phiếu A). Trong nghiệp vụ này, nhà đầu tư chỉ trả một khoản phí ứng truớc, có thể gần như tương tự khoản phí ứng trước tiền đã bán chứng khoán.
Để triển khai nghiệp vụ ứng trước chứng khoán đã mua, công ty chứng khoán xây phải dựng một kho hàng. Về nguyên tắc, kho hàng này phải đảm bảo sinh lời, ít chịu rủi ro nhất, đồng thời vẫn phải bảo đảm hoạt động tự doanh của công ty chứng khoán.
Như vậy, sẽ nảy sinh quan điểm cho rằng sẽ không phải công ty chứng khoán nào cũng cung cấp được dịch vụ ứng trước chứng khoán. Đồng thời, việc cho phép dịch vụ trên sẽ khuyến khích công ty chứng khoán tự doanh nhiều hơn, làm gia tăng rủi ro?
Nói thêm về vấn đề này, trả lời VnEconomy chiều nay (14/10), ông Nguyễn Hoàng Hải, Tổng thư ký VAFI, cho rằng việc triển khai các nghiệp vụ của công ty chứng khoán, trong đó có nghiệp vụ tự doanh nằm trong chiến lược của công ty đó, không ai có thể can thiệp được. Nếu công ty chứng khoán chấp nhận cung ứng dịch vụ thì đồng nghĩa với việc công ty đó phải xác định rõ ràng mức độ rủi ro cũng như hiệu quả của dịch vụ.
“Sẽ không trông mong công ty chứng khoán cung cấp dịch vụ với tất cả 620 mã chứng khoán đang niêm yết. Công ty chỉ có thể lựa chọn cung ứng dịch vụ với một số chứng khoán chọn lọc. Tuy nhiên đó là những chứng khoán an toàn nhất. Danh mục đầu tư đó có ý nghĩa tham khảo cho các nhà đầu tư cá nhân”.
Với các công ty xây dựng kho cổ phiếu cung ứng cho dịch vụ này, họ sẽ phải có ý thức giảm thiểu rủi ro cho danh mục của mình. Do đó dịch vụ này còn góp phần thúc đẩy phong trào đầu tư giá trị tại các công ty chứng khoán. Dòng tiền vào thị trường chứng khoán sẽ được phân bổ hợp lý hơn, dòng tiền đầu tư giá trị sẽ lớn hơn dòng tiền đầu cơ.
Quan ngại thứ hai là có khả năng xuất hiện tình trạng công ty chứng khoán vay mượn lung tung, thậm chí là lợi dụng lượng cổ phiếu của khách hàng để bán khống ngoài hợp đồng ứng trước. Hành đồng này sẽ rất khó giám sát vì chỉ có thể xác định khi rà soát hợp đồng và lệnh bán xác nhận của nhà đầu tư sau đó.
Theo đại diện của VAFI, hiện tượng vay mượn, bán khống đã có từ trước với nhiều vụ việc bị phát hiện. Việc chính thức cho phép cung ứng dịch vụ sẽ tạo ra hành lang pháp lý để công ty chứng khoán xác lập các nguyên tắc quản lý rủi ro, thay vì làm chui như hiện tại.
Ngoài ra, yếu tố hậu kiểm có thể hạn chế tối đa tình trạng gian lận như cạnh tranh không lành mạnh giữa các công ty chứng khoán với nhau, cho nhà đầu tư vay vượt số chứng khoán đã mua… bằng cách “đánh” vào uy tín của cá nhân và chính công ty chứng khoán.
“Phạt tiền dù cao đến đâu cũng không bằng một quy định đơn giản là tước quyền hành nghề của tổng giám đốc. Phạt tiền thì công ty chịu hậu quả nhưng nhiều khi tổng giám đốc vẫn tại vị. Nếu phát hiện sai phạm và tước chứng chỉ hành nghề thì cá nhân đó sẽ mất đi sự nghiệp của mình. Tôi tin rằng không vị tổng giám đốc nào dám đùa với danh dự và sự nghiệp của mình”, ông Hải nhận xét.
