Đột phá bằng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo
Nhĩ Anh
13/02/2024, 08:18
Để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành đột phá chiến lược và động lực chính cho phát triển kinh tế xã hội, cần có sự đột phá trong hoạch định chính sách, pháp luật, xây dựng cơ chế tài chính đặc thù cho hoạt động khoa học và công nghệ, chấp nhận rủi ro, thất bại trong nghiên cứu khoa học, phát triển và ứng dụng công nghệ...
Ảnh minh họa
Năm 2023 là năm Bộ Khoa học và Công nghệ đã tập trung nhiều cho việc hoàn thiện môi trường thể chế khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân hoạt động khoa học và công nghệ.
Bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý, các hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, đóng góp vào việc thực hiện các mục tiêu tăng trưởng của đất nước. Theo đánh giá của lãnh đạo Chính phủ, "khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm qua có nhiều điểm sáng".
CHỈ SỐ ĐỔI MỚI SÁNG TẠO LIÊN TỤC CẢI THIỆN
"Điểm sáng" đầu tiên của ngành thể hiện ở Chỉ số đổi mới sáng tạo (GII) của Việt Nam năm 2023 tăng 2 bậc so với năm 2022, xếp thứ 46/132 quốc gia/nền kinh tế, duy trì vị trí thứ 2 trong nhóm 36 nền kinh tế thu nhập trung bình thấp, là một trong bảy quốc gia thu nhập trung bình đạt được nhiều tiến bộ nhất về đổi mới sáng tạo trong thập kỷ qua.
Việt Nam cũng là một trong ba quốc gia giữ kỷ lục có thành tích vượt trội so với mức độ phát triển trong 13 năm liên tiếp.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc chỉ số GII liên tục được cải thiện trong 13 năm qua, luôn có kết quả đổi mới sáng tạo cao hơn so với mức độ phát triển, cho thấy hiệu quả trong chuyển các nguồn lực đầu vào thành kết quả đầu ra đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, lần đầu tiên, bộ Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) được xây dựng, triển khai trên toàn quốc, giúp Việt Nam có thêm công cụ đo lường năng lực và kết quả đổi mới sáng tạo của từng địa phương, góp phần cải thiện chỉ số đổi mới sáng tạo quốc gia.
Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo quốc gia ngày càng phát triển về quy mô và hình thức hoạt động, được đánh giá là một trong những hệ sinh thái năng động nhất châu Á và đứng thứ 58 thế giới.
Hà Nội lần đầu tiên lọt vào top 200 thành phố khởi nghiệp sáng tạo toàn cầu. Đầu tư cho khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo giữ được mức phát triển tốt so với các nước khu vực ASEAN (với 56 dự án, tổng vốn đầu tư gần 500 triệu USD trong 6 tháng đầu năm 2023).
Đặc biệt, chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030 đã được cụ thể hóa bằng các chương trình khoa học, công nghệ cấp quốc gia giai đoạn đến năm 2025 và đến năm 2030, cân đối cho cả ba lĩnh vực: khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn, khoa học, kỹ thuật và công nghệ.
Trong nông nghiệp, ứng dụng khoa học và công nghệ đã góp phần thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa nông sản đạt trên 53 tỷ USD/năm, thặng dư thương mại ngành đạt hơn 11 tỷ USD, mức cao nhất trong những năm gần đây và chiếm trên 42,5% xuất siêu cả nước.
Trong lĩnh vực công nghệ cao, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phối hợp với các bộ, ngành khác kiến tạo nền tảng phát triển ngành công nghiệp bán dẫn. Nhà máy đầu tiên sản xuất chip bán dẫn là doanh nghiệp công nghệ cao đã được Bộ cấp chứng nhận.
THÁO GỠ VƯỚNG MẮC TRONG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Mặc dù có nhiều điểm sáng, nhưng Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng hệ thống pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chưa đồng bộ với pháp luật về tài chính, ngân sách, đầu tư, đấu thầu, quản lý tài sản công; chưa phù hợp với thông lệ và chuẩn mực quốc tế; chưa có cơ chế đặc thù, chấp nhận rủi ro và độ trễ trong nghiên cứu.
Cơ chế, chính sách tự chủ về tài chính, tổ chức bộ máy, nhân lực khoa học và công nghệ còn bất cập, chưa phù hợp với đặc thù của hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đặc biệt đầu tư và cơ chế tài chính cho hoạt động khoa học và công nghệ hiện còn nhiều vướng mắc trong xây dựng kế hoạch; lập, giao dự toán; thanh quyết toán...
Bên cạnh đó, trên thị trường khoa học và công nghệ còn tồn tại nhiều rào cản, vướng mắc, điểm nghẽn.
Nhìn nhận những vấn đề này, GS. Lê Minh Thắng, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng đa số các nhà khoa học ở Việt Nam chủ yếu làm nghiên cứu cơ bản. Nguyên nhân vì nghiên cứu ứng dụng chưa có nhiều môi trường phát triển, các công ty chưa dành nhiều đầu tư cho nghiên cứu phát triển (R&D). Hơn nữa, cơ sở vật chất dành cho nghiên cứu còn thiếu thốn, chưa đủ điều kiện để các nhà khoa học có khả năng phục vụ những nghiên cứu thực tế.
Ngoài ra, thủ tục liên quan đến tài chính đối với các đề tài nghiên cứu khoa học còn cứng nhắc, hành chính hóa, không phù hợp với diễn biến thực tế của nghiên cứu.
Cùng quan điểm, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP.Hà Nội Lê Hồng Sơn chỉ rõ: công tác phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Hà Nội hiện còn tồn tại một số “rào cản” như: vấn đề xử lý tài sản là kết quả của nhiệm vụ khoa học và công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước; hoạt động của Quỹ phát triển khoa học và công nghệ; chính sách về đổi mới sáng tạo…
Để tháo gỡ những vướng mắc tồn tại này, đưa Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của quốc gia và khu vực, ông Sơn cho rằng cần phải có những cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, đột phá; huy động mọi nguồn lực, khai thác hiệu quả tiềm năng và thế mạnh của Thủ đô
TẠO CƠ CHẾ ĐỘT PHÁ, ĐẶC THÙ
Tại Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XV, kết luận phiên chất vấn lĩnh vực khoa học và công nghệ, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ yêu cầu rà soát, sửa đổi, bổ sung, tháo gỡ các rào cản về hệ thống pháp luật, chính sách kinh tế, tài chính, đầu tư, thủ tục hành chính theo hướng phù hợp với cơ chế thị trường và thông lệ quốc tế.
Thủ tướng Chính phủ đã có văn bản số 690/TTg-KGVX yêu cầu các bộ, cơ quan liên quan rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách đột phá để thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và khuyến khích đổi mới sáng tạo.
Báo cáo Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội năm 2024 của Chính phủ trước Quốc hội cũng nhấn mạnh việc rà soát, sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, phong trào khởi nghiệp. Có cơ chế đặc thù, chấp nhận rủi ro, thất bại trong khoa học; dỡ bỏ các rào cản hành chính trong quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học...
Nội dung đầy đủ của bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 7 8-2024 phát hành ngày 12-25/02/2024. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Thủ tướng đồng ý chủ trương ứng ngân sách hỗ trợ Quỹ bình ổn giá xăng dầu
Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ mục tiêu cao nhất là không để thiếu năng lượng, xăng dầu trong bất cứ trường hợp nào; đồng thời, đồng ý về chủ trương với đề xuất của các cơ quan về ứng ngân sách nhà nước cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu...
Luật Thủ đô (sửa đổi): Khoa học – công nghệ là trụ cột, thực thi là then chốt
Trao đổi với VnEconomy, TS. Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã định vị đúng vai trò khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, song yếu tố quyết định vẫn là cơ chế thực thi minh bạch, có kiểm soát và tạo niềm tin
Bài 1: Từ tăng trưởng theo quán tính đến tăng trưởng theo kiến trúc
Tăng trưởng theo quán tính là mô hình dựa trên mở rộng đầu vào: tăng lao động, tăng vốn, mở rộng tín dụng, thu hút FDI, khai thác lợi thế chi phí thấp. Mô hình này mang tính “gia tốc theo mở rộng quy mô” hơn là nâng cấp theo chiều sâu, nâng cao chất lượng tăng trưởng...
Tăng cường kiểm soát buôn lậu xăng dầu trong bối cảnh thị trường biến động
Văn phòng Chính phủ vừa có Công văn số 2389/VPCP-V.I ngày 19/3/2026 truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả về công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại trong kinh doanh xăng dầu...
Định hình Thủ đô trong kỷ nguyên mới: Tầm nhìn dài hạn, thể chế vượt trội
Ngày 17/3, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết xác lập hệ quan điểm phát triển, mục tiêu dài hạn và các nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm đưa Thủ đô trở thành trung tâm dẫn dắt phát triển quốc gia, vươn tầm khu vực và toàn cầu.
Với phương châm Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định tư duy, tầm nhìn, những quyết sách chiến lược để chúng ta vững bước tiến mạnh trong kỷ nguyên mới, thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030 khi Đảng ta tròn 100 năm thành lập (1930 - 2030); hiện thực hoá tầm nhìn phát triển đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1945 - 2045).
Tổng số đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI trong cả nước là 182. Số đơn vị bầu cử, danh sách các đơn vị bầu cử và số lượng đại biểu Quốc hội được bầu ở mỗi đơn vị bầu cử của các tỉnh, thành phố được ấn định...
VnEconomy cập nhật giá vàng trong nước & thế giới hôm nay: SJC, 9999, giá vàng USD/oz, biến động giá vàng tăng, giảm - phân tích, dự báo & dữ liệu lịch sử.
Interactive là một sản phẩm báo chí mới của VnEconomy vừa được ra mắt bạn đọc từ đầu tháng 3/2023 đã gây ấn tượng mạnh với độc giả bởi sự mới lạ, độc đáo. Đây cũng là sản phẩm độc quyền chỉ có trên VnEconomy.
Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là generative AI, phát triển mạnh mẽ, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy đã tiên phong ứng dụng công nghê để mang đến trải nghiệm thông tin đột phá với chatbot AI Askonomy...
Thuế đối ứng của Mỹ có ảnh hướng thế nào đến chứng khoán?
Chính sách thuế quan mới của Mỹ, đặc biệt với mức thuế đối ứng 20% áp dụng từ ngày 7/8/2025 (giảm từ 46% sau đàm phán),
có tác động đáng kể đến kinh tế Việt Nam do sự phụ thuộc lớn vào xuất khẩu sang Mỹ (chiếm ~30% kim ngạch xuất khẩu).
Dưới đây là phân tích ngắn gọn về các ảnh hưởng chính:
![[Interactive]: Toàn cảnh kinh tế Việt Nam tháng 2/2026](https://premedia.vneconomy.vn/files/uploads/2026/03/06/ed5df1ed91b448eab0317c050609f0f2-74021.png?w=1050&h=630&mode=crop)
