EU chuẩn bị đánh thuế biên giới carbon với nhôm, thép và nhiều mặt hàng

Từ ngày 1/1/2026, Cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU) sẽ bắt đầu áp thuế biên giới carbon đối với các mặt hàng như thép, phân bón, xi măng, nhôm và khí hydro nhập khẩu từ bên ngoài khối này.

Theo đó, EU sẽ trở thành nơi đầu tiên thu thuế biên giới carbon trên quy mô lớn với những hàng hóa mức phát thải carbon cao trong quá trình sản xuất.

Đây là một phần trong nỗ lực của EU nhằm giảm khí thải nhà kính từ các ngành công nghiệp nặng và thúc đẩy quy trình sản xuất hơn trên toàn cầu.

Theo chính sách thuế biên giới carbon của EU, các công ty nhập khẩu tại khối này sẽ phải mua chứng chỉ CBAM cho lượng khí thải liên quan của mình. Chi phí của các chứng chỉ này dự kiến sẽ tương đương với giá thị trường trên Hệ thống Giao dịch Khí thải EU (EU ETS).

Tuy nhiên, không phải quốc gia nào cũng đồng tình với thuế biên giới carbon của EU. Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ và Brazil là bốn trong số nhiều quốc gia bày tỏ quan ngại về loại thuế này.

Một số nước tuyên bố sẽ có biện pháp đáp trả, trong khi một số khác cảnh báo chính sách này có thể cản trở thay vì hỗ trợ các nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu.

“Cơ chế thuế biên giới carbon và thuế quan tích hợp của EU sẽ định hình lại thương mại toàn cầu theo cách mà hầu hết doanh nghiệp vẫn chưa thích ứng được. Các ngành liên quan đến thép, xi măng, phân bón và nhôm sẽ chịu ảnh hưởng đầu tiên”, ông Nicolas Endress, nhà sáng lập kiêm CEO công ty giải pháp phần mềm ClimEase, nhận xét với hãng tin CNBC.

Theo ông, "không ngạc nhiên" khi các quốc gia như Mỹ, Brazil và Ấn Độ bày tỏ lo ngại về chính sách này. Ông cũng nhấn mạnh rằng các quốc gia chưa có hệ thống giao dịch khí thải (ETS) sẽ bị ảnh hưởng bởi thuế quan này.

Về phía EU, khối này cho biết CBAM được thiết kế để đặt ra “một mức giá công bằng” với carbon phát thải trong quá trình sản xuất các mặt hàng có cường độ carbon cao. Thuế biên giới carbon cũng được thiết kế để ngăn chặn "rò rỉ carbon" - hiện tượng xảy ra khi các công ty chuyển hoạt động sản xuất đến các quốc gia có chính sách khí hậu ít nghiêm ngặt hơn.

Mỹ cũng cảnh báo rằng các quy định về khí hậu của EU có thể đe dọa thỏa thuận thương mại giữa hai nước. Hồi cuối tháng 7, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký một thỏa thuận khung về thương mại với Chủ tịch Ủy ban Châu Âu (EC) Ursula von der Leyen, theo đó Washington bắt đầu áp mức thuế quan trần 15% với hầu hết hàng hóa EU kể từ tháng 8. Mức thuế quan này giảm đáng kể so với mức 30% mà ông Trump trước đó thông báo sẽ áp đặt với hàng nhập khẩu từ EU, nhưng vẫn cao hơn mức cơ sở 10% mà EU hướng tới.

Trong một chia sẻ với tờ báo Financial Times vào tháng trước, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói rằng nếu không có những sửa đổi đáng kể, cơ chế CBAM của EU - cùng với các chính sách quản lý khí hậu khác - sẽ gây ra "rủi ro pháp lý rất lớn" cho các công ty Mỹ đang xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch vào châu Âu.

Nhiều quốc gia khác cũng chỉ trích kế hoạch này của EU. Theo CNBC, Ấn Độ đã tuyên bố trả dũa thuế biên giới carbon và nói rằng các quốc gia thu nhập cao - nơi phải chịu trách nhiệm về cuộc khủng hoảng khí hậu sau thời kỳ phát triển công nghiệp - nên nỗ lực hơn nữa để giảm khí thải nhà kính.

Tại các cuộc đàm phàn về khí hậu của Liên hợp quốc (UN) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Trung Quốc, Brazil và Nga đều bày tỏ quan ngại về thuế biên giới carbon của EU.

Ý tưởng về thuế biên giới carbon được nhắc đến trong bài phát biểu của bà von der Leyen khi nhậm chức chủ tịch EC năm 2019. Bà cho rằng thuế này sẽ ngăn chặn tình trạng “rò rỉ carbon” và giúp các công ty EU "cạnh tranh trên một sân chơi bình đẳng". Sau đó, chính sách này được công bố, nằm trong nỗ lực giảm ít nhất 55% khí thải nhà kính của EU vào cuối thập kỷ này.